Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

türküm "grup"

Ortak Türkçe'niñ oluşumu üzerine yapılan çalışmaları içerir.

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen Oktay D. » 09 Eyl 2018, 21:01

Eski Türkçe yazı düzeninde korık- biçiminde özellikle yazıldığını görmesek de orada bir /ı/ olduğunu dolaylı olarak añlayabiliyoruz. Örneğin bugün korkunç biçimindeki sözcüğüñ Eski Türkçesiniñ korıkınç olduğunu görüyoruz. Irk Bétig'iñ 36. ırkında
üküş (a)tl(ı)g ögr(ü)nçüñ yo(o)k, kobı (a)tl(ı)g kork(ı)nçıñ yo(o)k

diye geçiyor. Burada dikkat éderseñiz ilk bölümde ögrünçüñ (sevinciñ) sözünde ç ile ñ arasında doğrudan Ü damgası varken korkınçıñ (korkuñ) sözünde ç ile ñ arasında ise doğrudan I damgası bulunuyor. Kısaca ilk seslemde o olmasına karşın soñraki seslemler ı ile sürüyorlar. Aynı şekilde hiçbir metinde korı-g sözcüğünde /ı/ sesi yazıda gösterilmiş değil, oysa soñuçta eylem korı- biçiminde koru- biçiminde değil. Kısaca Eski Türkçede zaten kork- biçimi yok korık- biçimi var.

soyuk- sözcüğü DLT'de "elinden alınmak" olarak geçiyor: er soyuktı (adamıñ zenginliği elinden alındı), burada mecaz bir añlam var elbette ancak işiñ zorla yapılması nedeniyle bu añlamı kazandığı çok açık. Ayrıca soysık- eylemi bulunuyor, aynı añlamda. Kaşgarlı Mahmud, basık- (ani baskın yapılmak) sözcüğü için DLT'de not düşmüş: "kök biçimi sin'iñ teşdid'li biçimiyle bassıktı'dır. basıl- sözcüğünü "bunalmak, eziyet etmek" olarak bélirtmiş. Aralarında pekiştirme açısından bir derece farkı olduğu bélli.

Bir de bu üç madde kattığı añlamdan çok tabanıñ ne olduğuna göre bölümlenmiş durumda: taban eylem geçişli mi, geçişsiz mi veya dönüşlü mü? Geçişliyse orta dönüşlü (hem édilgen hem dönüşlü) yapıyor, geçişsizse dönüşlülük görevi katarak yine orta dönüşlü yapıyor ve dönüşlüyse geçişsiz yapıp yine orta dönüşlü yapıyor démiş olduñuz. Hepsinde de pekiştirme añlamı kattı soñuçta.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6163

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen tomdaş » 12 Eyl 2018, 00:00

Bu sözcük zaten sözlüklerde /t/li şekliyle bulunabiliyor, bunun /d/li şekilde uyarlanması nereden çıktı?
türküm.png
türküm.png (26.56 KiB) 9741 kéz görüntülendi
  • 0

tomdaş
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 79
Katılım: 29 Tem 2018, 01:14
Değerleme: 47

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen datadeveb » 06 Nis 2020, 01:51

öñeri topbir
grup


ses kaynaşması

öñeri tobur
grup


araştırma sonucu;

Kazak türkçesi

tobır = grup

örnek sözcük: o bir > öbür
  • 0

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2758
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen Oktay D. » 13 May 2020, 13:51

Kazakça tobır sözcüğü Türkmencede topar (öbek, küme, yığın) diye geçiyor, bizde de toparla- sözcüğünde yaşıyor.
öñeri topar
bir tür topluluk, yığın, küme, grup
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6163

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen datadeveb » 13 May 2020, 16:28

DLT'de türümek eylemi varmış. Toplanmak anlamındadır demişler.
  • 0

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2758
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen Oktay D. » 13 May 2020, 17:42

datadeveb yazdı:DLT'de türümek eylemi varmış. Toplanmak anlamındadır demişler.
DLT'de türü- diye bir biçim yok, ona yakın törü- (yaratılmak, türemek) eylemi var yalñızca. Onuñ dışında zaten türülti (dürüldü), türündi (kendi kendine dürüldü), türüşdi (karşılıklı dürüldü) gibi eylemleriñ kökü olan tür- (dürmek) eylemi başka bir eylem, aradaki /ü/ sesi gövdeye ait değil ve añlamı da "toparlamak" değil, "dürmek, sarmak".
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6163

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen datadeveb » 13 May 2020, 18:05

Düzeltme açıklaması buldum: tur- eylemi demişler.

türkün: oymakların, hısımların toplandığı yer ; ana baba evi
  • 0

Dil bilgisi çok olan birisi değilim. Hakkınızı helâl edin. Kelime-i Tevhid söyleyelim, çok tövbe edelim. Kuran-ı Kerim okuyup uyalım, amel edelim, salih kul olalım. Allahu Teâlâ yardım ve kabul etsin.
Ortak Türkçe Konatı: Discord sunucusu
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2758
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 1207

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen ulduzéver » 13 May 2020, 20:39

tomdaş yazdı:Bu sözcük zaten sözlüklerde /t/li şekliyle bulunabiliyor, bunun /d/li şekilde uyarlanması nereden çıktı?
türküm.png

Sözcüğüñ sözlükteki biçimi esâs alınamaz, özellikle kaynak sayılamayacak sözlüklerde. Kimi sözlük yazanlar başka Türk dilleriniñ sözcüklerini de alıp aynı biçimde yazıyorlar. Aktarma Sözlüğü buna bir örnek. Oğuz grubuna değişli ağızlarda türküm biçimi vârsa yazı dillerimize alınabilir yoksa kuşkulu bir sözcük.
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 890
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Değerleme: 879

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen Aparog » 15 May 2020, 09:52

türkü grubu = türkü türkümü
türkiye türk türkü grubu = türkiye türk türkü türkümü
  • 0

Eksi değerleme almaya bayılırım.
Üyelik görseli
Aparog
Dilge Itlik Kagan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 61
Katılım: 04 Nis 2020, 20:37
Konum: Çinli prensesleri takip ederim
Değerleme: -38

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 15 May 2020, 12:33

Güzel bir saptama, güldüm bayağı :D

Ancak şu da düşünülebilir, bir sözcük diriltildiğinde karşılık gelen yad sözcüğün her anlamını karşılamak zorunda değil. Demek istediğim şu: türküm sözcüğünü terim olarak kullanabiliriz. Günlük yaşamda genel anlamdaki grup için öbek sözcüğümüz var. Biz gidip soyut matematikte bulunan grup terimine türküm diyebilir ve türküm sözcüğünü yalnız bu anlamda kullanabiliriz.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini

OTK: https://discord.gg/ZrDbZgd
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1703
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 1100

Ynt: türküm "grup"

İletigönderen Oktay D. » 15 May 2020, 13:39

Bir sözcüğüñ tüm añlamlarına tek bir karşılık aramamak gérektiğine ben de katılıyorum, ancak türküm illa grup karşılığı olmak zorunda da değil ki. Örneğin grup için öbek diyebiliriz, türküm de başka beñzer bir terim olur.

Örneğin soyut matematikte group, ring (<Almanca), set, field (eskiden body), groupoid, collection, magma, category, ... sözcükleriniñ tümü aslında "bir araya gelmiş şey, topluluk, öbek, yığın" vb. añlamına geliyor, matematikçiler bir tık daha gelişmiş bir cebirsel küme tanımladıklarında, soñuçta küme olduğundan, ona bu tür bir ad bulmak istiyorlar ve beñzer añlamlara gelen sözcükler seçiyorlar. Kaldı ki daha bu yalñızca soyut matematik, ötesinde birçok uzmanlık alañı var bu tür kavramlarıñ cirit attığı.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6163

Önceki

Dön Ortak Türkçe çalışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'