Yazışmalık
https://turkcesivarken.com/yazismalik/

-sAnA! istek kipi
https://turkcesivarken.com/yazismalik/viewtopic.php?f=232&t=5921
1. bét (Toplam 1 bét)

Yazar:  Oktay D. [ 07 Eyl 2011, 00:53 ]
İleti Başlığı:  -sAnA! istek kipi

"gelsene!", "gitsene!" vb. kullanımı olan, biraz da kaba tâbir taplanan bu yapınıŋ kökenlemesini merâk édiyorum.

Öngördüğümce, Bu ek, iki ayrı yapıdan oluşuyor:
-sAnA < -sAn (istek-koşul kipi, 2. tekil kişi) + e! (ünlem)

Arkadaki ünlemi Eski Türk yazıtlarında (örneğin [1]'de geçiyor) ve Orta Türkçe döneminde görüyoruz (şimdilik yanımda bu konuyla ilgili kaynak bulunmuyor).

Né dérsiŋiz?

Dipçe.
[1] Talat Tekin, "On a Misinterpreted Word in the Old Turkic Inscriptions", UAJb 35, 1964, p. 134–
144. [Türkçe çevirisi, PDF]

Yazar:  Tansık [ 07 Eyl 2011, 01:41 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Tahsin Banguoğlu da Türkçenin Grameri'nde böyle bir kaynaşmadan söz ediyordu. Ayrıca, bu kullanımın emir ima etmesinden ötürü, Yeni Türkçede 2. tekil kişiyi emir kipinde çekimlemek için, eskinin aksine bir de ekli yapının oluştuğu yorumunu getiriyordu.

Yazar:  ingichka [ 07 Eyl 2011, 10:21 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Muharrem Ergin "hitaplı şart şekli" tabirini kullanmış.

Yazar:  Temirbek [ 18 Eyl 2011, 22:57 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Belki Türkçede de bir seslenme (vocative) durumu var denebilir mi? Baksana!, gelsene! < -a/-e "seslenme durum eki" (?)

Yazar:  D. Can Aktan [ 18 Eyl 2011, 23:27 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Türkmencede de buna benzer bir ek kullanılıyor.

maña üçünji güni jan etsene!: Beni çarşamba arasana.

Alsana!: Alsana!

Kaynak: GRAMMAIRE DESCRIPTIVE DE TURKMENE À L'USAGE DES FRANCOPHONES, Philippe Schmerka Blacher, 97. sayfa

(a) A la 2ème personne du singulier, la forme sana /-sene, ajoutée
directement à la racine verbale, intensifie l'ordre ou la requête demandée:

Yazar:  D. Can Aktan [ 18 Eyl 2011, 23:38 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Düzeltme:

Türkmencedeki -sAnA eki, buyruk kipi olarak kullanılmaktaymış. Verdiğim kaynakta d'imperatif(buyruk kipi) bölümünde geçiyor.

Yazar:  Tansık [ 19 Eyl 2011, 00:06 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

D. Can Aktan yazdı:
Düzeltme:

Türkmencedeki -sAnA eki, buyruk kipi olarak kullanılmaktaymış. Verdiğim kaynakta d'imperatif(buyruk kipi) bölümünde geçiyor.


Sanırım, Banguoğlu yorumunda haklıymış. Görünen o ki, bizdeki de
Türkmencedeki seyri izliyor.

Yazar:  Tansık [ 21 Eyl 2011, 12:00 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

İlk Türkçe gramer kitabı olarak geçen Müyessiretül Ulum'da(16. yy.) da değinilmiş bu eke:

http://sbe.erciyes.edu.tr/dergi/sayi_15/09_guner.pdf

''Birinci ve İkinci Şahısların Emri (Etken Fiille) (Muttarıda-i ma‘lûm-ı emr-i hâzır) (44/1)'' başlığı altında şu şekillerde açıklanmış:

bilseñe, oqusaña (Serzeniş anlamı vardır), (45/12)

bilseñene, oqısañana (Emirle birlikte gizli bir istek ve serzeniş anlamı vardır), (49/4, 5)

Yazar:  Oktay D. [ 21 Eyl 2011, 12:23 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Serzeniş aŋlamı olması ilk iletide söz ettiğim e! ünlemine kesinlik kazandırıyor. Bu ünlemin Yenisey yazıtlarında çok geçtiğini ve bu aŋlamda olduğunu yeniden anımsatayım: esiz e!.

Yazar:  Jakoben [ 02 Kas 2020, 00:39 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Esenlikler.

Gelesin, gidesin, yapasın diye bir istek kipi varken neden ayrıca -sana kipi var, bilen var mı?

Yazar:  mehmetö [ 15 Mar 2021, 02:03 ]
İleti Başlığı:  Ynt: -sAnA! istek kipi

Ahmet B. Ercilasin La Enklitiği ve Türkçede Bir “Pekiştirme Enklitiği" adlı yazısında bundan söz etmiş

Alıntı:
8. Türkiye Türkçesinde kullanılan gelsene, gelsenize gibi örneklerdeki -sA’nın aslında şart eki olmayıp bir enklitik olduğunu; Osmanlıca içinde şart ekiyle bulaşma (kontaminasyon) içine girerek şart eki durumuna geçtiğini, -sA’dan sonra gelen nA enklitiğinin de aynı bulaşma sonunda “şahıs eki+A” haline geldiğini ileri sürebiliriz. Et-Tuhfe’de ve Oğuz grubu dışındaki Türk lehçelerinde (Tat. başlıymsana) herhangi bir bulaşmaya uğramadan devam eden ve üst üste gelen sA ve nA enklitiklerinin; ayrıca Kırım Türkçesinde tek başına kullanılan sA (okusa“oku”) enklitiğinin bu iddiayı güçlendirdiğini söyleyebiliriz.

1. bét (Toplam 1 bét) Tüm zamanlar UTC + 3 saat
Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Group
https://www.phpbb.com/