Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

alarm, siren, teyakkuz

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen Kızıltürk » 31 Ağu 2016, 14:33

"uyartmaç" sözü düşünülebilir.
  • 0

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen kuluduk » 07 Eyl 2016, 18:17

Tolkunma çınavı (heyecan sinyali) "alarm" anlamında kullanılabilir.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 352
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 164

Alarm

İletigönderen birtancazin » 03 Haz 2017, 22:45

Tedirgeç sözcüğünğ alarm için önerim.
  • 0

birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Alarm / Siren demesek, ne desek?

İletigönderen datadeveb » 14 Eyl 2018, 19:36

Boraan yazdı:Bence

alarmak (II) [alartmak]  Gözleri açarak, dik dik bakmak. (İncirgediği * Karaisalı -Ada.)
  [alartmak] > (İncirgediği * Kâraişalı -Ada.)

anlamdaki çağırışımdan  alartma  diyebiliriz....


Güzel yakalamış.

alarmak
kamaşmak (göz); kızarmak, al olmak, ala olmak, alacalaşmak, I, 179

Kızarmak (kırmızı olmak) sözcüğüne yoğunlaşınız. Orada bir tutuşma, ısınma, kıpırdanma gibi sıradışı bir durum olması. Alarm sözcüğü böylelikle türkçe kökenli bir sözcük mü diye araştırılmalı.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 116

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen Oktay D. » 15 Eyl 2018, 16:24

alarm sözcüğü Fransızca alarme 'den dilimize geçmiş (alarm diye okunur). Latince alla (-e doğru) + arme (silahlar) sözcüklerinden oluşur, yani all'arme! "silahlara!". Savaşta askerleri tetik durumuna getirmek için "silahlara gidiñ" veya "silahlarıñızı alıñ" añlamında "silahlara!" diye bağrılırdı. Bu da "tetik" durumu oluşturduğu için zamanla Fransız sivil yaşamda da ad aktarmasıyla kullanılır oldu.

Kısaca alarm ile al veya alarmak sözcükleri arasında hiçbir köken bağı bulunmuyor. Tümüyle tesadüf eseri aynı seslere varmışlar. Zaten kökenlemede çoğunlukla başka dillerde birbirine hiç beñzemeyen sözcükler köktaş çıkar. Örneğin Çuvaş Türkçesi çul ile Türkiye Türkçesi taş sözcükleri aynı sözcüktür, denktaştır!
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7725
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4080

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen datadeveb » 15 Eyl 2018, 21:05

Oktay D. yazdı:alarm sözcüğü Fransızca alarme 'den dilimize geçmiş (alarm diye okunur). Latince alla (-e doğru) + arme (silahlar) sözcüklerinden oluşur, yani all'arme! "silahlara!". Savaşta askerleri tetik durumuna getirmek için "silahlara gidiñ" veya "silahlarıñızı alıñ" añlamında "silahlara!" diye bağrılırdı. Bu da "tetik" durumu oluşturduğu için zamanla Fransız sivil yaşamda da ad aktarmasıyla kullanılır oldu.

Kısaca alarm ile al veya alarmak sözcükleri arasında hiçbir köken bağı bulunmuyor. Tümüyle tesadüf eseri aynı seslere varmışlar. Zaten kökenlemede çoğunlukla başka dillerde birbirine hiç beñzemeyen sözcükler köktaş çıkar. Örneğin Çuvaş Türkçesi çul ile Türkiye Türkçesi taş sözcükleri aynı sözcüktür, denktaştır!


Bu bakış açısı bütünüyle çıkmaz bakış açısı oldu. Ben de bir iki araştırma yaptım. İtalyanca görünüyor köken olarak ama ne latincede ne de italyanca da all sesiyle bir şeye yönelme örneği bulamadım. O beni biraz oyaladı. Bilirkişiler ilgi duyarsa didiklerler belki. Neyse bakış açımızı değiştirelim.

Bu durumda alarmak sözcüğünü kendi sözcük köklerimize bakarak ele alabiliri. Yabancı sözcük olan "alarm" sözcüğüyle eş tutabiliriz. Her ne kadar sözcüğün savaş ortamından çıkmış olması olsa da bizde de kızarmak sözcüğü bedenimizdeki bir yerin kızarmasıyla anlam eşleştirmesi yapılabilir. Sesin benzer olması da işi ele yatırır. Getirilen önerilerde "uyartım" gibi sözcüklerin hiçbiri silah başına gibi bir düşünceyle oluşturulan sözcükler değil. Kırmızı renk üzerine kurulu bu anlamdan daha iyisi bulamayız gibi. Buradan da sözcük önerim şöyle oluyor.

Alarım
Alarm
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 116

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen Oktay D. » 15 Eyl 2018, 21:59

İtalyancada alla öñ edatını bulamamañız şaşırtıcı. Herhangi İtalyanca bir sözlüğe bakarsañız bulabileceğiñiz bir şey. İtalyancada geñel "-e" öñ edatı a veya ad ile yapılır, eğer bélirtili dişil bir yapıdaysa alla, eğer eril yapıdaysa allo, eğer çoğulsa alle olur. İngilizce to the karşılığıdır.

alla fine! (soñunda)
scrivere alla lettera (kitaba/mektuba yazmak)
alla prossima (soñraya = "soñra görüşürüz")
daha çoğu için: http://www.wordreference.com/iten/alla

Herhangi bir İtalyanca dil öğreten bétiğe veya yérliğe bakmañız yéterli.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7725
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4080

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 16 Eyl 2018, 00:00

Alarm yerine "alarım" denmesini saçma buluyorum. Böyle sözcük türetmeye dilbilimde "serbest çağrışım yoluyla türetme" deniyor diye biliyorum. Bu yollar türetilen sözcükler kimileyin (TDK yüzünden) yanlış türetiliyor. Yalnızca yad sözcüğe benzemesi için saçma bir kök seçiliyor. Örneğin "örgüt" sözcüğü Fransızca organisation sözcüğüne özenilerek ("serbest çağrışım yolu kullanılarak" demeyeceğim bile) türetilmiştir. +gXt ekinin veya ada eklenen +Xt ekinin işlevi belirsizdir büsbütün belirsizdir burada. Ayrıca "örmek" eyleminden neden türetildi bu hala anlamıyorum... Bence sakduruş vb. sözcükler böyle serbest çağrışım yöntemi ile türetilen sözcüklerden daha yeğdir. Bu yalnızca benim düşüncem. Bence bu yolla türettiğimiz sözcükler "avrupalılara benzeme çabası"ndan başka bir şey değil.
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 325
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 244

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen datadeveb » 16 Eyl 2018, 01:33

Oktay D. yazdı:İtalyancada alla öñ edatını bulamamañız şaşırtıcı. Herhangi İtalyanca bir sözlüğe bakarsañız bulabileceğiñiz bir şey. İtalyancada geñel "-e" öñ edatı a veya ad ile yapılır, eğer bélirtili dişil bir yapıdaysa alla, eğer eril yapıdaysa allo, eğer çoğulsa alle olur. İngilizce to the karşılığıdır.

alla fine! (soñunda)
scrivere alla lettera (kitaba/mektuba yazmak)
alla prossima (soñraya = "soñra görüşürüz")
daha çoğu için: http://www.wordreference.com/iten/alla

Herhangi bir İtalyanca dil öğreten bétiğe veya yérliğe bakmañız yéterli.


Uğraşırken bir türlü istediğim sonuca ulaşamadım. O nedenle. Alla ile olan sözcüklerde silaha anlamı değilde silahda anlamı gibi düşündürecek şeyler gördüm. "a" edatı ile olmasını beklediğim sonuç alınca tutarlılık bulamamak oyaladı. Ortalık karıştı. Bunların yanında bir başka durumda aşağıdaki çevirme sonuçlarıydı.

İtalyanca: alarm
Latince: terrorem

İtalyanca: allarme
Latince: terrorem

İtalyanca: Alla arme
Latince: ad arma

İlginçliği giderecek kadar bilgiyi aktardım sanırım. "alarım", "alarma", "alart" gibi sözcükler türkçedeki anlama dayandırılarak kullanılabilirse bir sözcük daha yolunu bulmuş olur. ;D
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 116

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen datadeveb » 16 Eyl 2018, 02:55

TürkçeSözlük78 yazdı:Alarm yerine "alarım" denmesini saçma buluyorum. Böyle sözcük türetmeye dilbilimde "serbest çağrışım yoluyla türetme" deniyor diye biliyorum. Bu yollar türetilen sözcükler kimileyin (TDK yüzünden) yanlış türetiliyor. Yalnızca yad sözcüğe benzemesi için saçma bir kök seçiliyor. Örneğin "örgüt" sözcüğü Fransızca organisation sözcüğüne özenilerek ("serbest çağrışım yolu kullanılarak" demeyeceğim bile) türetilmiştir. +gXt ekinin veya ada eklenen +Xt ekinin işlevi belirsizdir büsbütün belirsizdir burada. Ayrıca "örmek" eyleminden neden türetildi bu hala anlamıyorum... Bence sakduruş vb. sözcükler böyle serbest çağrışım yöntemi ile türetilen sözcüklerden daha yeğdir. Bu yalnızca benim düşüncem. Bence bu yolla türettiğimiz sözcükler "avrupalılara benzeme çabası"ndan başka bir şey değil.


Serbest çağrışım ile ne ilgisi var ki "alarmak" sözcüğünün? Alarm bir saldırı, sıkıntı, endişe durumu altında verilen bir buyruktur. Eldeki bilgilere göre "silaha" anlamındadır.

Alarmak sözcüğü kırmızılaşmak, kızarmak gibi anlamlara geldiğini söylemiştik. Şimdi bu durum bedenimizde de görülen bir şey. Kan kıpırdaşması çoğaldığında veya bir yerde yerel hastalık durumu oluştuğunda orada kızarmalar belirir. Yani bir savunma durumu başlamıştır.

Ayrıca kırmızı renge yüklenen anlamlarda aşağı yukarı bu şeyler içindir. Alarm renkleri genelde kırmızıdır. Şimdi burada serbest çağrışım var diyebilir miyiz? Bedende kızarmanın olması, kıpır kıpır ortamın kırmızıyla betimlenmesi vs bununda sözlüklerimizde geçen "alarmak" sözcüğü ile uygun düşmesi güzel değil mi?

Bir de şu açıdan sorayım. Uymak, anımsamak sözcükleri "silaha" anlamına geliyor mu? Savaş ortamında söylendiği düşünülen sözcükle ne alakaları var bunların da "alarmak" sözcüğü serbest çağrışım durumuna düşüyor?

Eğer alarım sözcüğü türetme konusunda yanlışsa yapmak sözcüğünden yapım sözcüğünün türetilmeside mi yanlış oluyor?

Organizasyon sözcüğünün didiklersek organ sözcüğüne bakmamız gerekir. Organ sözcüğü de işlevi olan araç veya gereçtir diyebilirim. Organizasyonun anlamı da TDK'da düzenleme olarak tanımlanmış görünüyor. Örgüt sözcüğü ise "Ortak bir amacı veya işi gerçekleştirmek için bir araya gelmiş kurumların veya kişilerin oluşturduğu birlik, teşekkül, teşkilat" olarak tanımlanmış. Sistem sözcüğüne karşılık örgü sözcüğünü kullanan birisiyim. Bu konuyla ilgili bir eleştirim yok. Yapmak, yapı, yapıt. Öğmek, öğü, öğüt (öğmek ve öğü TDK'da bir açıklaması yok nedendir bilmem ama öğüt sözcüğünden öğ sözcüğüne anlamlandırma çalışması yapılmalı yoksa türkçenin özelliklerinin hiçbir anlamı kalmaz. Öğü fikir olabilir mi? Ög sözcüğü akıl anlamıyla eş anlamlı görülüyor.) gibi sözcükleride şöyle bi yazmak istedim.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 116

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 16 Eyl 2018, 13:38

datadeveb yazdı:Eğer alarım sözcüğü türetme konusunda yanlışsa yapmak sözcüğünden yapım sözcüğünün türetilmeside mi yanlış oluyor?


Tabii ki de olmuyor...

Siz beni yanlış anlamışsınız, benim demek istediğim siz bu sözcüğü türettikten sonra bir sürü kişi buna (değilse bile) serbest çağrışım yolu ile türetilmiş sözcük diyecektir ve böyle sözcükler çoğunlukla aşağılanır. Alarm ile alarım sözcüklerinin birbirine yakın olmasını ben bir sorun olarak görüyorum. Sizi tanımasam alarım sözcüğünü türetene "avrupaya ayak uydurma çabasındaki kişi" derdim. Sizi (bu sözcüğü türeteni) tanımayanlar da bunun aynısını yapabilir. Benim tek demek istediğim "alarm" sözcüğünün Türkçe karşılığının "alarm" sözcüğüne benzemesinin gerekmediği. Yoksa sizin türetiminiz çok yerinde bir türetim. Benim tek istediğim Türkçesinin yad karşılığından uzak durması çünkü çoğu kişiye "alarm Türkçe değil alarm yerine alarım de" desek bu kişi bizimle dalga geçer veya "Ne farkı var ki?" der. Bu yüzden ben Türkçe sözcüklerin yad sözcüklerden uzak olmasını doğru görüyorum. Sakduruş sözcüğünün de tam olarak karşıladığını düşünüyorum. Bu görüşümü kişisel algılamayın. :)
  • 7

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 325
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 244

Ynt: alarm, siren, teyakkuz

İletigönderen datadeveb » 16 Eyl 2018, 16:37

Bu endişelerle dil çalışması yapmamak gerek. İnsanların vereceği tepkileri bastıracak dayanağınız olduğu sürece baskın gelecek olan siz olursunuz. Bir bakmışsınız eleştirdikleri şeylerin savunucusu olmuş olurlar. Ters ustalık yöntemleriyle de bunu yapabilmek olasıdır.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 201
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 116

Önceki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Oktay D. ve 2 konuk

Reputation System ©'