Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Türkçe » 04 Kas 2012, 13:32

Birileri de örnek sözcüğünün Ermenice olduğunu söylemeyi sürdürüyor. Sözde "örnek" Ermenice olduğu için "ülgü" yoksa ona okşar sözler kullananlar olduğunu görebiliyoruz.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen PAÜlü » 18 Şub 2014, 11:32

Örnek kelimesinin Yeni Uygur Türkçesindeki kullanımına Google'da çok rahat örnek bulmak mümkün:
Unicodeni qollaydighan örnek mehsulatlar, téxnikiliq tonushturush we paydiliq matériyallar sehipilirige qarang.
Bulargha ulishipla weli kérim kök’alpning qedimki uyghurche isim, famile örnekliri, uruq-qebile namliri we ularning izahi bérilgen «uyghur isim-famililiri» namliq qollanma kitabi neshir qilinip, famile qollinish oyida bolsimu, emma qandaq namni famile örniki qilish koyida qiyniliwatqan kishilerni mol we renggareng famile örnekliri bilen teminlidi.


Görüldüğü üzre kelime /ñ/li değil /n/li ve Çin'de bile kullanıldığına göre Ermeniceden alınmış olma ihtimali zayıftır.

Yalnız Nişanyan'ın yaptığı açıklama da yanlış anlaşılıyor gibi. Çünkü Nişanyan Ermenice ōrinag kelimesini örnek kelimesinin karşısına < işareti ile değil ~ işareti ile koymuş. Bu işaret kelimenin bir dilden diğerine geçmiş olduğunu göstermek için değil sadece iki dildeki kullanımı karşılaştırmak için kullanılmaktadır. Bu ayrıntı çok kişinin gözünden kaçtığı için açıklama yanlış yorumlanabiliyor. Hatta dün bir hukuk sitesinde örnek kelimesiyle ilgili açılan bir başlığa rastladım, başlığı açan şahıs bu kelimenin Ermeniceden geldiğini biliyor muydunuz vs. gibi yorumlar yapmış. Böyle okuduğunu anlamadan yorum yapan avukatlarla işler nasıl yürüyor acaba?
  • 0

PAÜlü
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 150
Katılım: 02 Eki 2013, 09:35
Değerleme: 29

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Temirbek » 18 Şub 2014, 13:26

Örnek sözü bence Türkçedir. Çünkü tüm Türk Dillerinde olan bir sözcük; örnek "örgü modeli 2. motif numûnesi" (Meydan Larus). Türeyişi de açık; ör- > örenek > örnek, tıpkı değ- > değenek > değnek, kas- > kasanak > kasnak gibi.

Kırgızcada bir tek Ermenice söz yok iken örnök nasıl Ermeniceden alınmış olabilir? Uygurcada bir tek Ermenice söz yok iken örnek nasıl Ermeniceden alınmış olabilir? Bence Ermenice orinag ayrı bir sözcük, Türkçe örnek ayrı bir sözcük. Dillerde kimileyin bu gibi sesletimce ve añlamca beñzeşen ancak ilgisiz olan sözler olabiliyor, ille de bir alıntı-verinti söz konusu olmak zorunda değildir. Örneğin İngilizce earth "yer 2. dünya" sözü ile Arapça ardh /أرض/  "yer" sözü de hem sesletimce hem de añlamca beñzeşirler ancak bir alıntı-verinti söz konusu değildir.
  • 10

En soñ Temirbek tarafından 18 Şub 2014, 13:29 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1097

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Bi50likdaha » 18 Şub 2014, 18:48

Bizden görüp almış olma ihtimalleri var mıdır ?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 407

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen cingelek » 08 May 2015, 11:29

ülgü : is.
1. Paltar və ya ayaqqabı hissələrini biçmək üçün nümunə; ölçü-biçi, əndazə. Paltar ülgüsü. // Nümunə model.
(Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti.)


Diğer lehçelerde örnek anlamında kullanılan ülgü sözcüğünün örnek sözcüğünün köken açıklamasındakine benzer bir anlamı varmış. Bu da örnek sözcüğünün ör- eyleminden geldiği ile ilgili açıklamanın doğru olabileceğini gösteriyor.
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 226
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 160

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen bilimdan » 13 Nis 2018, 07:42

Nihad Sâmi Banarlı yazmış:
örneğin1.png
örneğin1.png (208.86 KiB) 875 kéz görüntülendi
örneğin2.png
örneğin2.png (387.02 KiB) 875 kéz görüntülendi
örneğin3.png
örneğin3.png (295.18 KiB) 875 kéz görüntülendi
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen bilimdan » 13 Nis 2018, 07:44

örneğin4.png
örneğin4.png (329.45 KiB) 874 kéz görüntülendi
örneğin5.png
örneğin5.png (335.42 KiB) 874 kéz görüntülendi
örneğin6.png
örneğin6.png (342.96 KiB) 874 kéz görüntülendi
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen bilimdan » 13 Nis 2018, 07:49

Herhalde Hüseyin Kâzım Kadri'nin ve Nihad Sâmi Banarlı'nın devrinde Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü ve Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü gibi kaynaklar bulunmadığı (yahut lehçelerin sözlüklerine kolay ulaşılamadığı) için sözün Ermenice asıllı olduğunu zannetmiş olabilirler. Ayrıca Nihad Sâmi sözün Tarama Sözlüğü'nde yer almadığını belirtmiş olmasına rağmen muhtemelen bu söz sonradan tespit edilip Tarama Sözlüğü'ne ilave edilmiştir.
örnek Hisse, ibret.
örnek.gif
örnek.gif (2.84 KiB) 874 kéz görüntülendi


Ekleme: Hüseyin Kâzım Kadri'nin Büyük Türk Lügati adlı sözlüğünde Türk lehçelerinden sözler de mevcuttur ancak muhtemelen o devirde çok geniş bir araştırma yapacak imkâna sahip değildi. Bugün elimizde hazır bulunan lehçe sözlükleri çok daha kapsamlıdır.
  • 9

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen cingelek » 13 Nis 2018, 11:48

Banarlı, orınag sözünün Ermenicedeki türevlerini örnek sözünün Ermenice asıllı olduğuna kanıt gibi yazmış. Diğer yandan örnek kelimesinin Türkçedeki türevlerini ve içinde örnek sözü bulunan ifadeleri ise yabancı sözleri ne kadar Türkçeye mal edebildiğimizin göstergesi saymış. Eğer bir sözün çok türevlerinin bulunması o sözün o dile ait olduğunu kanıtlıyorsa bu ölçü neden Türkçe için geçerli olmuyor da, Ermenice için geçerli oluyor? Tasfiyecilik yapanları eleştireceğiz diye Türkçe asıllı sözleri Ermeniceye dayandırmaya çalışmak da tehlikeli bir davranış değil midir?
  • 5

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 226
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 160

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen Furkan Yıldırım » 14 Nis 2018, 02:44

cingelek yazdı:Tasfiyecilik yapanları eleştireceğiz diye Türkçe asıllı sözleri Ermeniceye dayandırmaya çalışmak da tehlikeli bir davranış değil midir?
Aynen öyle, karşı olduğun görüşü savunmanında bir biçemi var. Ben hep birini kafaya takıp hep onunla uğraşmayı da o hiç yokmuş gibi yapmayı da yanlış bulmuşumdur. Türkiyede "Milliyetçiliğiñ her türlüsü ilkelliktir" déyip dil üzerinden aşırı milliyetçilik yapanlar var böyle, géreksiz yére destek olmanıñ añlamı yok.

Nişanyana köken açıklamalarından dolayı kızmıyorum, nédeni kendisi Eski Türkçeyi daha okuyamıyor ki köken açıklaması yapsın.(bununla Bardakçı biraz dalga géçmişti) Belli ki bir yérlerden alıntı yapıyor. Bugüne dek onu yanlışa götüreniñ alıntı yaptığı, okuduğu kaynaklar olduğunu düşündüm. Ancak burada bu sözcüğü Ermenice olsun diye zorladığını belli étmiş. Türkçe açıklamanıñ tatmin étmediğini söylemiş. Orta Asyadaki bir ulusuñ Orta Doğudaki bir ulusa "şştt Ermeni kardeşler, bizim dilimizde şu kavramı karşılayacak bir sözcük bulunmuyor, sizde varsa kullanalım..." démesi gibi bir fantezi kendisini tatmin éttiyse diyecek sözüm yok. Bu sözcüğüñ Türkçe olduğunuñ kanıtı Temirbek'in yazdıklarıdır.
Temirbek yazdı:Kırgızcada bir tek Ermenice söz yok iken örnök nasıl Ermeniceden alınmış olabilir? Uygurcada bir tek Ermenice söz yok iken örnek nasıl Ermeniceden alınmış olabilir?

Nişanyana kızdığım koñulardan biri "Türkçede néredeyse hiç Türkçe sözcük yok, Türkçe gördüğüm eñ karma dil" gibi saçma açıklamaları. Hintçe, İngilizce gibi dillerden haberi yok mu yoksa aldatma amaçlı mı? Bence aldatma amaçlı, nasılsa Türkleriñ çoğu koñuştuğu dili bilmiyor ya, salla gitsin. :) Bu koñuya değinme nédenim de sözlüğü bu açıklamalarına koşut tutma çabası, sorsak Ermenice Türkçeden hiç étkilenmiş olamaz(belki biraz Farsçadan etkilenmiş olabilir) ancak Türkçeden Ermeniceyi atsak geriye dil kalmaz. Bence "sözcük Türkçeden alıntıdır" yazamamış...
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 195
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 249

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen toorku » 17 Nis 2018, 06:33

iyi de orinag nasıl örnek olmuş

https://www.etimolojiturkce.com/kelime/%C3%B6rnek

ornāk "nümune" [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental (1500 yılından önce) ]
örnek "aynı anlamda" [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco (1533) ]

bu açıklamaya göre söz 33 sene de ornakdan örneke dönüşmüş peki ama niye yani kalınlar incelmiş inceler kalınlaşmış ki bu alıntıların hangi yörenin türkçesi olduğu da söylenmiyor bir yandan nereedeyse çok geniş bir coğrafyada alıntılanmış denmeye getiriliyor ve ne zaman orinagdan ornaka dönüştüğüyse hiç açık değil

yani orinagdan ornaka dönüşmesi 1000 sene (ermenice laf 5 yy da kaydedilmiş) sürerken ornakdan da örneğe dönüşmesi kabaca 30 sene sürmüş kısacası daha mantıklı ve derin bir bakışa muhtaç
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 903
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1232

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen bilimdan » 18 Nis 2018, 07:33

Örnek sözünün Türkçe ör- fiilinden türemiş olduğu kesindir (ülgü "örnek" sözcüğünün Azerbaycan Türkçesindeki anlamı da bunu kanıtlıyor).

Sahaca sette "yedi" ile İtalyanca sette "yedi" sözlerinin farklı kökenden olması gibi (false cognate).
  • 5

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen bilimdan » 18 Nis 2018, 08:08

Bu arada Pavet de Courteille'in sözlüğünde (1870) sözcük örnek okunabilecek şekilde kefli yazılmış:
örnek.png
örnek.png (9.29 KiB) 815 kéz görüntülendi
  • 5

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen cingelek » 18 Nis 2018, 14:49

toorku yazdı:ornāk "nümune" [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental (1500 yılından önce) ]
örnek "aynı anlamda" [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco (1533) ]

bu açıklamaya göre söz 33 sene de ornakdan örneke dönüşmüş peki ama niye yani kalınlar incelmiş inceler kalınlaşmış ki bu alıntıların hangi yörenin türkçesi olduğu da söylenmiyor bir yandan nereedeyse çok geniş bir coğrafyada alıntılanmış denmeye getiriliyor ve ne zaman orinagdan ornaka dönüştüğüyse hiç açık değil

yani orinagdan ornaka dönüşmesi 1000 sene (ermenice laf 5 yy da kaydedilmiş) sürerken ornakdan da örneğe dönüşmesi kabaca 30 sene sürmüş kısacası daha mantıklı ve derin bir bakışa muhtaç
Aslına bakarsanız sözcükte böyle bir değişme yok. Pavet de Courteille'in Doğu Türkçesi yani Çağatay Türkçesi sözlüğünde Osmanlı sahasında اورنك şeklinde yazılan sözcük اورناك şeklinde yazılmış. Burada bir ا fazladır ve bunun /a/ sesini verdiğini düşünerek bütün sözcüğü kalın okuyan birisi sözcüğün ornak şeklinde okunduğunu sanabilir ancak sözcüğün kefli olması ince sırada olduğunu göstermektedir. Elifin e sesini göstermek üzere yazılması Çağatay sahasının bir özelliğidir.
  • 14

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 226
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 160

Ynt: örnek/örŋek sözcüğünüŋ kökeni

İletigönderen toorku » 18 Nis 2018, 22:47

sayin cingelek

aciklamaniz cok aydinlatici

benim nisanyan aciklamasinda takildigim bir kac konu daha var ornegin 5.yy da ermenicede kullanilisi sahih ve sarihdir diyor itiraz yok burada ancak sozcuk ilk hangi turk lehcesine girmistir acik degil diger taraftan temirbekin dedigi gibi ermenilerle iliskilerinin dusuk olma ihtimali olan lehcelerde dillerde benzer ya da ayni kullanim var tamam bu durumda diyelim gene de ermeniceden gecmis olsun benim aklima kumanlarin roma ve orta asya arasinda yaygin gidip geldigi ticaret yaptiklari bizansdan hatta romadan bir sekilde mal hizmet aldiklari sattiklari (1yy da bile) bilindigi geliyor diyelim once boyle kuman kipcak yoluyla gecti o zaman orunak isinin kumancada bir sekilde izinin olmasi gerek ya da hangi turk dilindeyse burada buyuk kopukluk var 5 yy dan 1000 yuzyila geciyoruz kafadan

bir diger konu ermeniceden alinan diger sozcuklerde benzer donusumler yani orunak ornek donusmeleri gozlemlenmismidir varsa nelerdir vb nin aciklanmasi lazım nitekim ermenicede sahih olması benzerlikleri ve alımlamaları açıklamıyor daha çok guduk kalıyor mesele

yani nisanyan en heyacanli yerinde kesmis filmi bana kalirsa
  • 5

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 903
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1232

ÖncekiSoñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'