Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

sınır

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

sınır

İletigönderen Toygun » 15 Tem 2010, 10:42

Tatarcada çik, Türkmencede çak olan sınır anlamındaki sözcük Türkçe midir? Türkmencede çaksız namütenahi demek. Uyarlarsak güzel olur.
  • 0

En soñ Toygun tarafından 15 Eki 2010, 13:23 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5195
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: çik, çak

İletigönderen Bengitaşlarındili » 15 Tem 2010, 12:16

Sayın Toygun, bu sözü gündeme getirdiğiniz için teşekkür ederim.

Tatarca ve Başkurtçada çik, Kazakçada şek, Özbekçede ve Uygurcada chek, olan söz Türkmende çäk'dir
Çekmek fiilinden türemiştir. Dilimizde Çit çekmek, Duvar çekmek, Sınır çekmek gibi eylemlerde çekmek fiili kullanılmakta ise de Anadoluda bu fiilden türeyen 'çek' sözü günümüze ulaşmamıştır.
Tatarca ve Başkurtçada çik, Kazakçada şek, Özbekçede ve Uygurcada Chek, Türkmende çäk olan sözü diriltecek olursak Anadolu Türkçesindeki biçimi 'çek' olacaktır. Çekmek>Çek: Sınır
  • 0

En soñ Bengitaşlarındili tarafından 15 Tem 2010, 12:17 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: sınır

İletigönderen Toygun » 15 Eki 2010, 13:23

buç

Sınır. [ Derleme Sözlüğü c: 12 ]

*Seydişehir, *Beyşehir ve çevresi Konya

Bucak ile kökendeş olan buç sözcüğünü de kullanabiliriz.
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5195
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: sınır

İletigönderen bey-hadi » 27 Eki 2010, 20:30

turuz düşergesinde çək\çek sözüne göre yazıdan

{çəğ. çək. çak. yak. yax. çaka. yaxa. sək. saq}. {çək < > qədər < > dək. kəş. kəç}.
◊ çan. çəki. çəkim. ölçü. sınır. dözüm. tutar. tutum. çıxar. çağ əndaza. həd. hədd. - çəksiz: hədsiz. əndazə. çəki. çəkim. qәdər. - nə çəki: nə qədər. - çəkdən çıxmaq: həddən aşmaq. - çəkdən aşa: sınırdan aşağan. - çək aşa. çağ aşa: ölçüdən aşmaq: baş aşa. - üstünligə çağ (çək) yok: yaxcılığın həddi yodu.
◊ həqq. huquq. səlahiyyət. sizin çağız yoxdu: sizin çəkiz yoxdu: sizin həqqiz səlahiyyətiz yoxdu. haçandi: nə vaxdi çağdan aşa: gərəkdən artıq. çəndən aşa.
◊ dönəm. zaman. iyi. xoş.
◊ < > kəs. şəxs. fərd.
◊ çəq !: aç !. oğ !.
◊ təm. dən. tınış. nuqdə.
◊ tapu. alıntı. tamsıq. təməsik. malikiyyət.
◊ tikiş yeri. çatlaq. - çək gedmək: çatlamaq.
◊ çağ. dönəm. zaman. iyi. xoş.
◊ ətəyə, yaxıya çəkilip, tikilən parça.
◊ sınır. qır. sıq. çek. çik. cığır. çəkirə. çəki. cızığ. xət.
◊ zip. kip.
◊ miqdar. kəmiyyət.
◊ təxmin. - onlar igirmi dək olurdular: igirmi qədər. - çatıya (dama) igirmi dək ağac gərəkdir: igirmiyə qədər.
◊ son. nəhayət. - ikiyə dək: ikiyə qədər. - nə dək: nə qədər. - bu dək varki: bu qədər varki: bu dəğişləki: bu fərqlə ki. - o dək: o çək: o qədər. - bu dək: bu çək: bu qədər. - şi dək: şu çək: şu qədər.
◊ əndazə. çak1: çək aşa
◊ baş aşa
◊ ölçüdən aşmaq. çəki. çəkim. çağ: zip. kip( > çəke dəhan) çəkandən < çək. çəkmək. çakmaq. şakmaq çəkə 1) < çiy. çiyə: düğüm. düğün. damla. damcı\ çəkidən: çiyilmək\ 1) < çök ; çökək. çökmək. çəkələmək qısmaq. hədələmək çəkidə 1) < çəkilmiş\ 1) < çərdək < çəkirdək < cirgə < çiy. çiyə.
◊ yoğurt pəniri. yağsız pənir.
◊ çözbək. sınır. aşam. hədd. ölçü. çəki. hədd. qərar. - çəkin, həddin aşmış: aşqın daşqın.
◊ çək. çəkə. oran. ölçü. nisbət. tənasüb. təxmin. əndazə.
◊ qın. qılaf. qab.
◊ ;özü. həmən. elə. tam. iştə. aynı. lap. oq; anlamında. - çək o: elə o. - çək sən: elə sən. - çək amaca vurdu: lap nişana vurdu. - çək bu yekəlikdədi. - onla bu, çək birdir. - səndə çək ona taysan. - çək özüdü.
◊ ;ax. hın. him; kimi səs çəkmək, çıxarmaq. - çək demədən ağzın yumub öldü. - kötəyi yedi, çək də demədi.
◊ əqd. bənd.
◊ şəhadətnamə.
◊ qol. imza.
◊ tərazı.
◊ sicill.
◊ hüccət.
◊ barat.
◊ qolturmac. donda, paltar qoyulan yarıq.
◊ çəki. cəlb. qəbz.
◊ qur;ə.
◊ hüccət. təməssük.
◊ hədd. hidud. - çəkdən, həddən keçirmək: azqurmaq. azdırmaq. başdan çıxarmaq. iğva edmək. - çək, həddən aşmaq, çıxmaq: aşarraq.
◊ çaq. nuxdə.
◊ çaq. üsdə çəkilən nə. örtük. yamaq.
◊ saç. şaş. aşır. seç.
◊ sınır. - tözümü çəqindən çıxmaq: səbri daşmaq.
◊ yol yol nərsə.
◊ çək !. çəkin !. diqqət !. ehtiyat !. həzər !. sağ !. sağın !. tək !. təkin !. gözlə !. sağ sağ !. dayan !.
◊ çək çüq. malın ən dəğərsizi. qıvır zıvır. xırda mırda. dəğərsız nərsə.
◊ çəkə. sızıq. səzik. seziş. sezmə. güman. zənn. - göz çəki ilə: göz təxmini ilə. ölçüb dartmaqsızın. götürü bazarlıq: görməcə alış veriş. - çəkin, həddin bildirmək: tulumunu çıxarmaq. üzmək. ədəb edmək.

--------------------------------------------------------------------------------
çəx. çərx. ət maşını. qasmaçı. qırmaçı. qasmac. qırmac. qıtmac.

--------------------------------------------------------------------------------
- çək gedmək: çatlamaq. çəkəmək. çəkcəymək. açılmaq.

--------------------------------------------------------------------------------
çək.
◊ > çağ > gah. sınır. qıyı. kənar. - gahın çaşan, ötəyə düşən, gahın bilən, özündə üzən. (ötəyə: suça. günaha).
◊ aran. alan. meydan. - göz çəkisi: göz alanı. - çəkil gözümün çəkisindən.
◊ nuqtə. - qılığın, inciğin, zayıf çəkin, nuqtəsin tapmaq: damarını bulmaq, tapmaq.
◊ çəkə. əllialtı. sillə. çapalaq > şapalaq. şamar.
◊ çək. şax. çaq. şaq.
◊ buynuz. burqu. (bundan şeypur, pıçaq sapı, boza, şərab ayağı, bardağı, barıt qabı düzəlir.
◊ qol. budağ. - çaydan üç çaq ayrılır.
◊ bəylik.
◊ arzu. əriz. əriş. istək. əsmə. əsi. - çəkiz nədir buyurun: istəyiz nədir deyin.
◊ <> çəkə. yaxa.
◊ çəx. çərx. ət maşını. qasmaçı. qırmaçı. qasmac. qırmac. qıtmac.
◊ (> kac (fars)) çəkə (çəkmək) silli. təpəncə. çəkə. sınır. son. hədd. sərhədd. çək.qaz. yarıq. yırtıq. - aşırı çəkdə, həddə: boğazına dək.
◊ cən. dək. təkin. dəngi. dəğin. dəğir. dəğiş. (ölçək. əndazə. miqdar. miqyas. dərəcə). qədər. qata. qatı. qatın. qadaq. qatca. taqca. qapar. ( - bu iş, daş götürmək qatı (qədər) çətin. - nə qatı (qədər) söyləyim: ;sevən ürək ivəgin oli, sevməz ürək öligin oli;. - bal kərəsi yemiş kimi, ol qatı (qədər) sevindikki. - bu qatı (qədər) şişmək olmaz ki. - ye, yeyə bildiyin qatca (qədər). - döğ sinəvə, canın çıxan dəkcə (qədər). - ölməyi qapar (ölənə qədər) çalışdı. - saat onu qapar (ona qədər) gözlədim. - bir arpa dəğiş (qədər) boyu var, harda olsan sözü var. - ölənə dək (qədər). - bir avuc içi, (qədər) yeri var. - saat ona dəkli (qədər).
◊ çek. keş. kövür. köfür. kovur. kavır. kafır. kafir. kafər. gavır. içiboş. inamsız. inancsız. imansız. qıldıqsız. qıldınsız. qıldımsız. dinsiz. tinsiz (< tin: iç. mə’nəviyyat). mürtəd. məssəbsiz. kitabsız. pitiksiz. insafsız.
◊ ölçü.
◊ biçə. qurə;. - çək, biçə atmaq: qurə; çəkmək.- çəkə, ölçüyə qoymaq: ölçülətmək. ölçürətmək. çəklətmək. - alınçək: ləçək: qıskəsti. alna bağlanan bağ. - çək çək: çəkə çəkə: çıq çıq: damla damla qətrə qətrə: qətə qətə. qıta qıta. - yarına cək: yarına dək.- çək çətinə: güj gücünə. zor zoruna.- çəkdən, ölçüdən, yoldan yozmuş, azmış, çıxmış: yazqın. azqın. daşıran. daşırqan. sataşqan. saldırqan.

--------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------
Oxşar sözlər:
çeq:
çeğ (fars). çex (fars). < çiğ. çıq. çiğ.
◊ incə qamış. həsir otu.
◊ incə qamışdan hörülmüş quş yuvacıqığı. alnaq (< almaq: yerləşmək). yuvacıq.
◊ tutaq. gərki. kərəki. yaşın. pərdə.
  • 0

Türkçe sapdal etimoloji sözlük

http://www.turuz.com
bey-hadi
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 289
Katılım: 14 Eki 2010, 11:42
Konum: Tebriz
Değerleme: 17

Ynt: sınır

İletigönderen Tumay » 31 Eki 2011, 01:01

Uç:Sınır,Hudut
DLT
Uçbeyi gibi bir sözcük dahi var
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: sınır

İletigönderen Tumay » 31 Eki 2011, 01:16

Sınır sözcüğünün kökü Yunanca bir sözcük olan ''σύνορα''dır.
Hudut (الحدود )sözcüğünün kökü ise Arapça dır.
  • 0

Tumay
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 825
Katılım: 15 Ağu 2011, 00:04
Değerleme: 1

Ynt: sınır

İletigönderen Gökkurt » 12 Nis 2012, 17:10

Namütenahiyi yeni nesil pek bilmez ama çaksız güzelmiş.

uğrola.
  • 0

Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 391
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 275

Ynt: sınır

İletigönderen Bengitaşlarındili » 12 Nis 2012, 20:37

Çak?
Ben o sözü çek diye bilirdim, bir yanlış okuma olmasın? Çünkü diğer Türk dillerinde sınır anlamında hep çek ve türevleri var.
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: sınır

İletigönderen D. Can Aktan » 12 Nis 2012, 22:12

Bengitaşlarındili yazdı:Çak?
Ben o sözü çek diye bilirdim, bir yanlış okuma olmasın? Çünkü diğer Türk dillerinde sınır anlamında hep çek ve türevleri var.


Evet, yanlış okuma. Talat Tekin'in Türkmence-Türkçe Sözlük'ünde de, Türkmence-İngilizce sözlükte de çäk olarak geçiyor.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 21

Ynt: sınır

İletigönderen Bengitaşlarındili » 12 Nis 2012, 22:24

D. Can Aktan yazdı:Evet, yanlış okuma. Talat Tekin'in Türkmence-Türkçe Sözlük'ünde de, Türkmence-İngilizce sözlükte de çäk olarak geçiyor.
Aydınlattığınız için sağ olun.
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: sınır

İletigönderen Bi50likdaha » 08 Nis 2014, 02:40

Ağ!
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 412

Ynt: sınır

İletigönderen Bi50likdaha » 08 Nis 2014, 11:26

"Alnın çatı" deyimindeki çat ne azı neresi acaba ?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 412

Ynt: sınır

İletigönderen birtancazin_ » 25 May 2014, 16:38

türk dilinin tarihsel kaynaklarında  sınır doz seviye anlamına gelen indin sözcüğü var ancak hudut anlamını karşılamayacaktır bugün düzey ve indin sözcüklerini  sınır limit doz seviye  gibi gereksiz alıntıladığım sözcüklerin yerine  kullanılmalı ancak miktar ve derece gibi sözcükler için  miktar için zaten karık sözcüğü anadolu türkçesi kaynaklarında da bulunduğundan b karık sözünü yeğleyebiliriz ancak derece için indin yerine ölçü kullanabiliriz. ısı ölçüsü basınç ölçüsü gibi.

bununla birlikte sözkonusu olan sınır için ise ki bu sınır sözcüğü ne ara dilimize katılmıştır bilmiyorum, uzun yıllardır türkiye türkleri hudut sözcüğünü yeğlemektedir ancak her iki durumda da  bunun bir türkçe karşılığını bulmamız ve yeğlememiz gerekmektedir, nitekim  yöresel olarak buç sözcüğünün verilmesi ya da  öteki lehçelerde yer alan çek sözcüğünün değerlendirilmesi olanaklı görünüyor , zaten türk şive ve lehçeleri arasındaki yakınlığı artırılması da ortak türkçeye yaklaşmakla sağlanabilir, bu bakımdan çek güzel gibi ancak türkiye türkçesinde çekmek eylemiyle yerleşik durumda bulunduğu için  benimsenme sağlanamayabilir ve aykırılık sezinlenebilir , ayrıca tümce içi kullanışlarda da çek çekmek gibi yadırganacak söyleyişler ortaya çıkabilir. yine çekmek eylemi işlek olarak kullanılarak  birçok sözcük de türetmiştir, çeki, çekim , çekingen, çekince , çekimser, çekici, çekik, çekek, çeğmel, çekişme gibi.
ülek kullanılabilir,  köşe, kıyı anlamına kullanıldığını bildiğimiz ül kökünden ülek sözcüğü sınır anlamında yer bulabilir. uç ve buç sözcükleri de benzer anlamlarda diriltilerek dilimizde yeniden yer bulmasına ise hiç bir çıkışmam olmaz.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Ynt: sınır

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 11 Eki 2018, 22:02

Çek sözcüğünü sınırdan çok matematikteki "limit"in karşılığı olarak kullanıyorum. Benim usuma takılan bir soru var ama...

"Kısıtlamak" sınırlandırmak oluyor ise...

KISIT sözcüğü sınır olmamalı mı? Böyle bir sözcüğümüz neden yok? Kısıtlamak sözcüğünün anası babası yok mu?

Kısıt, çit
Sınır, hudut

Çek
Limit (matematik)
  • 5

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 401
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 305

Ynt: sınır

İletigönderen datadeveb » 11 Eki 2018, 22:40

Kısıt sözcüğü sınır sözcüğü için çok iyi bir karşılık olabilir.
  • 1

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 287
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 219

Soñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'