Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Ödün

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Ödün

İletigönderen Toygun » 04 Tem 2010, 23:16

ödün  [YTü] Fel 1942  taviz  Tü öde-  +? → öde-

● Fiil kökü öde- olduğu için +ün ekinin yapısı ve işlevi anlaşılamaz. YTü genel uygulama çerçevesinde *öden olması gerekir.

Görsel


Siz ne dersiniz? Kurallı mı bu sözcük?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5204
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: Ödün

İletigönderen bensay » 05 Tem 2010, 09:27

T. Banguoğlu'nun "Türkçe'nin Grameri" adlı yapıtında geriye ve ileriye yönelik "ünlü benzeşmelerinden" söz edilir. Burada ileriye yönelik bir ünlü benzeşmesi söz konusu olmalı ki, sözcük "ödün" biçiminde. Benzer durum ödünç sözcüğü için de geçerli. Bu sözcüklerdeki ünlü benzeşmeleri toplum dilinde mi olmuş, başka sözcüklerdeki ünlü benzeşmeleri örneksenerek masa başında mı gerçekleştirilmiş şimdilik bilmiyorum.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2616
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1123

Ynt: Ödün

İletigönderen Oktay D. » 03 Eyl 2018, 18:17

Öñcelikle beñzer yapıdaki bir sözcüğe bakalım.

ōt (od, ateş) sözcüğünden ōtuñ (oduñ) sözcüğü türemiş. Burada birkaç olasılık tartışılmış durumda.
*ōt adına +A- eki gelerek ōta- ardından dar ünlüsü baskın - ekiyle ōtuñ
*ōt adına doğrudan +ñ eki gelerek ōtuñ
*ōt adına doğrudan +dXñ ekiyle ōtuñ (tıpkı ay > aydıñ gibi)
*ōt adına +n- eki gelerek hiç saptanmamış bir *ōtun- biçimi, ardından -g ekiyle *ōtung > ōtuñ (eñ düşük olasılık)
Bu durumlardan hangisiniñ olduğunu kesin olarak bilmiyoruz (kaynak) Marcel Erdal, Old Turkic Word Formation, Weisbaden, 1991 .

Gelgelelim öde- eylemine...

Eski Türkçede bu sözcüğüñ biçimi ȫte- (bedel vérmek) idi. Ancak bir yandan da ȫtnü (ödünç) ve ȫtki (bedel) sözcükleri bulunuyor. Bu yüzden ȫte- sözcüğünüñ *ȫt diye bir kökü olmalı (bu biçimde ancak "öd sıvısı" añlamında bir sözcük daha var ancak ilgili görünmüyor).

Bu durumda tıpkı ōt sözcüğünde olduğu gibi,
*ȫt adına +A- eki gelerek ȫte- ardından baskın -ñ ekiyle *ȫtüñ
*ȫt adına doğrudan +ñ eki gelerek *ȫtüñ
*ȫt adına doğrudan +dXñ ekiyle *ȫtüñ
*ȫt adına +n- eki gelerek *ȫtün- ardından -g ekiyle *ȫtüñ
şeklinde tüm durumlar aynı biçimde ortaya çıkabiliyor.

Bu yüzden *ȫt diye bir kök olduğu sürece (ki ȫtnü ve ȫtki sözcükleri bunu kanıtlıyor), Eski Türkçe ōtuñ (oduñ) ne déñli kurallıysa (ki öyle zaten) ȫtüñ > ödüñ sözcüğü de o déñli kurallıdır.
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7852
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4327


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 6 konuk

Reputation System ©'