Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Satranç

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Satranç

İletigönderen Onur » 27 Tem 2009, 19:28

Satranç yerine ne diyebiliriz sizce? Uzun süredir düşündüğüm bir konuydu.  ??? Taşları azı terimleri de var.
Şah yerine bence han uygun, şah mat yerine de han tutsak diyebiliriz. Önerilerinizi de bekliyorum. ::)
  • 0

Onur
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 47
Katılım: 05 Oca 2009, 18:16
Konum: Ankara
Değerleme: 3

Ynt: Satranç

İletigönderen YİĞİT TULGA » 27 Tem 2009, 20:54

Uğrola,
Güzel bir konu açmışsınız. Bu konuda söyleşmemiz de iyi olacaktır.

Yabgu sözcüğü:
Yabgu, eski Türk devletlerinde hükümdar anlamında kullanılan unvan. Ünvan daha çok Oğuz Türkleri tarafından kullanılmıştır. Oğuzlar kurdukları devlete de Oğuz Yabguluğu adını vermişlerdir.

Yabgu, aynı anlamda kullanılan "kağan" ve "hakan"dan daha eski bir unvandır. Oğuzname'de Oğuz'un dedesi "halkın ilk büyüğü, ilk atası" anlamında dip yabgu adıyla anılır. Hükümdar anlamında yabgu unvanının en eski kullanılışı, Büyük Hun İmparatorluğu'nda (M.Ö. 220 - M.S. 426) görülür. Teoman (Tuman) yabgu olarak anılıyordu. Hazar hükümdarları da Göktürklerin hakimiyetine girmeden önce yabgu unvanını taşırlardı. Göktürkler, "kağan" unvanını benimsediler. Bu çağlarda Bizans, Ermeni ve Gürcü kaynaklarında yabgu unvanı zibel, cebu, cibu, şekillerinde geçer. Bazı islam kaynaklarında bu unvana cibbuye, cıbguye denildi. Selçuklular, devlet kurduktan sonra hakan yerine, "sultan" unvanını aldılar; yabgu unvanı da melik (Padişah, hükümdar, hakan) karşılığı olarak "uluğ-yabgu" şeklinde kaldı.

Eski Türkler yabgu dedikleri Türk hükümdarlarına büyük saygı gösterirlerdi. Yabgular, toplum içinde olağanüstü varlık olarak nitelenirlerdi. İnsanlarda olmayan birtakım gizli kuvvetlerin yabgunun kişiliğinde toplandığına inanılırdı. Onların tanrı tarafından insanları yönetmekle görevlendirildiğine ve yabgularda tanrılık niteliklerinin bulunduğuna inanılırdı. Bu kutsallık, kan ilişkileri dolayısıyla bütün hanedana geçerdi.

Hanedanın erkek üyesine "şehzade prens" anlamında "tigin" denirdi. Türk devletleri hanedanın ortak malı sayılırdı. Devlet merkezinde yabgu bulunurdu. Devleti yönetmek için tiginler ülkenin doğusuna ve batısına genel vali olarak gönderilirdi. Merkezi uluğ yabguya bağlı olan doğudaki genel valiye sağın yabgusu denirdi. Batıdaki genel vali de solun yabgusu olarak anılırdı. Doğudaki yabgu batıdakine göre daha yetkili sayılırdı.



Göktürk Kağanlığı Yabgularından TARDU:
[url=http://tr.wikipedia.org/wiki/Otuz_Oğuzlar]http://tr.wikipedia.org/wiki/Otuz_Oğuzlar[/url]
Batının yabgusu Tardu 582 yılında tüm ülkenin kağanı olduğunu duyurdu. Doğunun kağanı İşbara karşı çıktı. Sonuçta ülke ikiye ayrıldı.


satranç Kut xi şaTranc ~ Ar saTranc/şaTranc bir oyun ~ OFa çatrang a.a. ~ Sans çaturanga dört kollu, dört unsurdan oluşan ordu ß Sans çatúr dört + Sans aŋga kol, uzuv " çehar
———————
• Filler, savaş arabaları, süvariler ve piyadelerden oluşan klasik Hint ordu düzenine atfen. Erm cadrag (a.a.) Orta Farsçadan alınmıştır.



(ulu)yabgu.........................Şah
tardu...............................vezir
tigin(pirens).....................fil (kısıtlı yetkisinden dolayı, belki de fil'in türkçe karşılığı olan sözcük (?))
at.....................................at
kale....????
sü(er, asker)....................piyon
çeri (çeriğ, er, )................piyon

Sanırım 'Satranç' adı için dört/beş koldan savaşan ordu düzeni adlarını bularak üzerinde düşünmemiz gerekecek. Eski/yeni ordu terimleri sözlüğü, bilgisi, derlemesi olanların üleşmesini dilerim.

Uğrola
  • 0

En soñ YİĞİT TULGA tarafından 27 Tem 2009, 21:11 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Sözlük indir.
http://tufar.com/SanalBaba/
Taranmasına "kıyacağınız" sözlük varsa benimle iletişim kurunuz.

"Türk Dil Kurumu" ile "Türk Günay Kurumu" özerk, tüzel kişiliğine dönmelidir. Atatürk kalıtını çiğneyenler yargılanmalıdır...
YİĞİT TULGA
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 973
Katılım: 29 Ağu 2007, 03:48
Değerleme: 33

Ynt: Satranç

İletigönderen Onur » 28 Tem 2009, 15:50

Günaydın,
İngilizce Vikipedi'den yarım yamalak anladığıma göre kalenin İngilizcesi rook Farsça rokh sözcüğünden geliyormuş anlamı da atlı arabaymış, bu sözcük ise söylentiye göre İtalyancaya rocca biçiminde geçmiş, Türkçe anlamı olan kaleyi ise şimdi kullanıyoruz.

Tardu yanılmıyorsam bir yabgu adı bunu vezir anlamında kullanmak ne denli doğru bilmiyorum.

İyi günler.
  • 0

Onur
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 47
Katılım: 05 Oca 2009, 18:16
Konum: Ankara
Değerleme: 3

Ynt: Satranç

İletigönderen Oktay D. » 28 Tem 2009, 19:04

Evet, Tardu özel bir ad.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7537
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3629

Ynt: Satranç

İletigönderen Boraan » 29 Tem 2009, 08:58

vezir için bulduğum sözcükler;

1 Bakan
2 Tarkan (Tarhan) İslam'dan önce Türklerin kullandığı vekil, vezir gibi san
3 Direk (eski adlar)
4 Buyruk ( bakan anlamında ''Ökük Türük''  döneminde)
5 Yugruş
6 Uluğayguçi ( Uygur dönemi)
7 Atabek  (eyalet yöneten vezir)


ayrıca ingilizler fil için rahip diyorlar, kam ya da şaman diyebiliriz biz de ötkensel sözcükler olarak...
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Satranç

İletigönderen bensay » 29 Tem 2009, 13:11

Ben karşılamacalarıma vezir karşılığı "tarkan" sözcüğünü almışım. Bilemiyorum hangi kaynaktan derledim. Ayrıca, hangi dönemde kullanılmış, hangi kaynaktan edinmişim bilmiyorum, sanki "aytacı" diye de bir sözcük vardı.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2495
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 899

Ynt: Satranç

İletigönderen Kalgan » 29 Tem 2009, 14:02

Oyun adı için usuma birnen gelmedi.

Şah-Kağan(çok sevdiğim sözcük)
Vezir-Tarkan güzelmiş
Fil-Kam(Oyunun aslında din adamıdır.) :)
Kale-Burç
At-At/Atlı
Piyon-Çeri/Er
  • 0

Üyelik görseli
Kalgan
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 45
Katılım: 27 Şub 2008, 23:52
Konum: ?stanbul
Değerleme: 4

Ynt: Satranç

İletigönderen bensay » 29 Tem 2009, 16:42

Bağışlanı, "aytacı" dediğim sözcük "aygıcı" olacaktı. O da sevgili Boraan'ın iletisinde "Uluğayguçi" biçiminde geçiyor.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2495
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 899

Ynt: Satranç

İletigönderen Temirbek » 01 Ağu 2009, 10:38

Süñgüş (satranç), Kagan (şah), Yabgu (vezir) ya da Ayguçı, Yagan (fil), Atlı / At ~, Kurgan (kale), Er / Çeri (piyon) ? :)
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 05 Ara 2010, 23:48 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1097

Ynt: Satranç

İletigönderen Onur » 05 Ağu 2009, 15:04

yabgu   

a. tar. Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinde kağandan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin unvanı.
Güncel Türkçe Sözlük

Yabgu şahın değil de vezirin karşılığı olmalı.
  • 0

Onur
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 47
Katılım: 05 Oca 2009, 18:16
Konum: Ankara
Değerleme: 3

Ynt: Satranç

İletigönderen D. Can Aktan » 05 Ağu 2009, 18:16

Katılıyorum, Şah'ıñ karşılığı Kağan olmalı, yabgu değil.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 21

Ynt: Satranç

İletigönderen Adsız Çıgay » 10 Ağu 2009, 02:18

Yomlusunuz Kıpçak Türkçesi Sözlüğünde doğrudan karşılığı var. agurçuk satranç demekmiş.Nasıl dönüşür bilmem ağırcık mı?
  • 0

Adsız Çıgay
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 09 Ağu 2009, 02:51
Değerleme: 2

Ynt: Satranç

İletigönderen Oktay D. » 10 Ağu 2009, 14:59

Evet ağırcık olur.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7537
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3629

Ynt: Satranç

İletigönderen Toygun » 25 Oca 2012, 16:56

Oktay D. yazdı:Evet ağırcık olur.


Ağır kökünden nasıl bu anlam çıkmış?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5191
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1239

Ynt: Satranç

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 13 Ağu 2018, 02:37

Onur yazdı:şah mat yerine de han tutsak diyebiliriz. Önerilerinizi de bekliyorum. ::)


Han tutsak çok güzelmiş ya :D Öbür terimleri Türkçeleştirmesem bile bunu kullanırım kesinlikle hahahaha :D Düşünsenize koskoca bir satranç yarıştayının (turnuvasının) en son eline (maçına) çıkıyorsunuz ve birden HAN TUTSAK! diye bağırıyorsunuz. :D
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 153
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 74


Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Gökkurt ve 7 konuk

Reputation System ©'