Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-Ik- eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

-Ik- eki

İletigönderen bensay » 13 Oca 2019, 04:35

Eylemlerden eylem türeten bir ek. Örnek: basıkmak, ayıkmak, sınıkmak, arıkmak <(arı-), burkmak <(bur->buruk-), görükmek, korkmak <(koru->koruk-), kırkmak <(kır->kırık-), silkmek <(sil->silik-), durukmak, ayıkmak.

T. Banguoğlu “Eski Türkçede ayrı bir edilen çatı eki -ik- (basıkmak, soyukmak) vardır ki bununla yapılmış kelimelerden dilimizde edileni edinen ve berkitme anlamlarında bir sıra kelimeler kalmıştır… Bu -ik- eki bazı kelimelerde akıcı ünsüzler önünde seslisini ya da düşmeyle eklendiği tabanın seslisini düşürmüş görünür…Bunları isimden -ik- fiilleri (birikmek, gecikmek) karıştırmamalı.” açıklamasını yapar.

A. Tietze; “-(ı)k- : fiilden inchoativum fiili (acık-)”; “acık-” sözcüğünde ise “Fiilden fiil yapan -(ı)k- vs. eki, yalnız tek heceli fiil köklerine gelir ve fiile başlama (inchoativum) veya pekiştirme (intensivum) anlamı verebilir. Erdal’a göre -(ı)k- fiillerinin yalnız göstermelik, edilgenlik (quasi-passivum) veya orta-dönüşken (mediale-reflexivum) anlamları var, daha doğrusu hepsi ‘anti-transitive’dir…”; “doluk-” sözcüğünde ise “…‘çok dolmak, taşmaya yakın olmak’… < dol- + fiilden medial fiil yapan –uk genişlemesi…” açıklamasını yapar.

S. Çağatay “… Anlam bakımından geldikleri fiil kökünün (veya) ismin anlamını daha da kuvvetli olarak belirttiklerinden bunlara intensive-pekiştirilmiş, güçlendirici fiiller denmektedir… Mücerred anlamlı sözcüklerde ise asıl fiilin kök ya da tabanların anlamına uymayabilirler…” açıklamasını yapar.

T. Gülensoy bu eke ilişkin olarak “Tek heceli fiil köklerinden anlamı pekiştirilmiş olma fiilleri türeten ek.” açıklamasını yapar.
  • 2

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2777
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1348

Ynt: -Ik- eki

İletigönderen cingelek » 13 Oca 2019, 07:43

Acıkmaktaki ek isme mi fiile mi geliyor acaba? Acıkmak anlamında acmak fiili de bulunuyor ama dar isminden darıkmak, yol isminden yolukmak fiilleri bulunduğuna göre isim olan tan acıkmak da türeyebilirdi.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 354
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 341

Ynt: -Ik- eki

İletigönderen bensay » 13 Oca 2019, 12:03

ilginçtir nişanyan da aç->acık- olarak belirtmiş

Tü: āçmk [ Orhun Yazıtları, 735]
āçsar tosık ömez sen bir todsar āçsık ömez sen [acıksan doyacagını düşünmezsin, doysan acıkacagını düşünmezsin]
ETü: açıkmak [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
er açıkdı [adam acıktı]
<< ETü açık- acıkmak < ETü āç- a.a. +Ik-

→ aç

Not: Kıpçakça dahil diğer Türk dillerinde yaygın biçim ac- iken, TTü +Ik- dönüşlülük ekiyle acık- biçimi yaygınlık kazanmıştır.


sözcüğün izini sürebilecek ölçüde eski türkçe ile öbür türkçeler bilgim bulunmadığından kişisel bir değerlendirme yapamayacağım
  • 0

En soñ bensay tarafından 13 Oca 2019, 12:08 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2777
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1348

Ynt: -Ik- eki

İletigönderen datadeveb » 13 Oca 2019, 12:03

Şöyle bir şey olabilir mi?

Acıkmak: aç ve acı adları var.

Eğer arada bir sözcük ad durumunda bulunuyorsa o sözcük turemeyi addan odünç alıp anlamı eylemden çekerek eylem mi oluyor? Bu bir görüştür. Başka düşünce düşünülmesin.
  • 0

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve resulühü
Allahü Teâlâ'ya çok tövbe ediniz. İnşallah tövbelerimiz kabul olur.
Tövbe estağfirullah bilip bilmeden işlediğim tüm günahlar için.
Kuran-ı Kerim bol bol okuyalım, uyalım inşallah.
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1351
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 212


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'