Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

üñüş- (Irk Bétig, 44)

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

üñüş- (Irk Bétig, 44)

İletigönderen Oktay D. » 06 Oca 2019, 00:14

Irk Bétig adlı Eski Uygurca fal bétiğinde geçen bir sözcük. 44. ırkta tavşanıñ dérisi için söyleniyor:

tabışgan térisi üñüşüpen yügürü barmiş

Çevirisi: tavşan, dérisi üñüşünce koşarak gitmiş

Bu sözcüğüñ izlerini DLT'de görebiliyoruz:
üñdi
ol yıgaç üñdi: o, tahta deldi / tahtada délik açtı. Duvarıñ temelini oyarak onu zayıflatmayı añlatmak için de kullanılır.

üñtürdi
ol añar yıgaç üñtürdi: o, ona tahta deldirdi

üñüldi
yıgaç üñüldi: Tahta delindi

üñür
İn, mağara.


Ayrıca başka Türkçelerde de bulunuyor:
  • Özbek ungur (mağara)
  • Uygur üñgür (mağara)
  • Başkırt üñü- (delmek)
  • Kazak üñgi- (delmek), üñgir (mağara)
  • Nogay üñgi- (delmek)
  • Karakalpak üñgi- (delmek), üñgir (mağara)
  • Kırgız üñü- (delmek), üñkür (mağara)
  • Tuva üñgür (mağara)

Belli ki "delmek, oymak" démek. O durumda yukarıdaki ırkıñ çevirisi:
tavşan, dérisi delinince/oyulunca koşarak gitmiş
-ş- işteş çatıyla kullanılması nedeniyle belki de delişince démek gérekirdi, ancak böyle bir kullanımımız yok.
  • 6

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8138
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4889

Ynt: üñüş- (Irk Bétig, 44)

İletigönderen cingelek » 06 Oca 2019, 02:22

UŊUR ’togʻ yonbagʻridagi oʻyiq joy’. Bu ot qadimgi tur-kiy tildagi ’chuqurlik hosil qil-’ maʼnosini anglatgan ün— feʼlidan (Devon, I, 285: üŋtürdi) —(ü)r qoʻshimchasi bilan yasalgan (ДС, 626); Mahmud Koshgʻariy bu soʻzni oŋur shaklida keltirgan (Devon, I, 119), demak, bu soʻz tarkibidagi unlilarning yumshoqlik belgisi qadimgi turkiy tildayoq yoʻqolgan: (üŋ- + ür = üŋür > uŋur.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild)
-ş- işteş çatıyla kullanılması nedeniyle belki de delişince démek gérekirdi, ancak böyle bir kullanımımız yok.
-ş aynı zamanda dönüşlülük ekidir: tırmanmak ~ tırmaşmak (Az. T. dırmaşmaq).
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 366


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'