Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

der

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

der

İletigönderen datadeveb » 08 Ara 2018, 08:04

TDK'da der sözcüğünün anlamı belirtilmemiş. de- eylemine -r eki gelerek ad türüyor ve önder, yönder gibi sözcüklerimiz var. Ad + ad birleşimi veya ad + çekimli eylem birleşimi yöntemiyle oluşturulmuş sözcük bunlar. Peki hangisi?
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen Oktay D. » 08 Ara 2018, 13:04

öñder sözcüğünde birleşik adlar değil, yalñızca ek söz koñusu:
öñ > öñde- (öñ olmak) > öñder (öñ olan)

Buradaki ada gelip eylem yapan +dA- eki, daha sık kullanılan +LA- ekiyle aynı işlev ve añlamdadır.
iz (emare) > izde- > iste-
er (erkek) > erde- > erdem
al (hile) > alda- > aldat- (hile yapmak)
  • 4

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 08 Ara 2018, 16:44

önder, yönder sözcüklerini -dA ekiyle türediğini görememişim. Bilgilendirme için sağolun. Geçelim der sözcüğüne.

de- köküne -r eki gelerek oluşan ad türeğine ne anlam verebiliriz? Der adı da ayrı bir sıkıntı...

amcası, arkası, yazısı, dersi

Arapça kökenli ders sözcüğü ile gel de ayırt et. dersi derken der mi, ders mi? :-\

Neyse ben bir öneri getireyim.
der
kroki
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen Oktay D. » 08 Ara 2018, 18:17

dér sözcüğü çekimlenince (onuñ) déri olur dersi olmaz.

datadeveb yazdı:Neyse ben bir öneri getireyim.
der
kroki

burada démek (söylemek) eyleminiñ "kroki" ile ne ilgisi var?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 08 Ara 2018, 18:42

Doğru çekimlemede yanılgım var. Uyku dengem kaydı. Gün boyunca yanılıp duruyorum.

demek ile derlemek arasında kalan der sözcüğüne karşılık olarak yakalayabildiğim en iyi sözcük kroki.

kroki
isim (kro'ki) Fransızca croquis
isim Bir konu veya nesnenin başlıca özelliklerini yansıtacak biçimde hazırlanmış taslağı
"Bu mektuba, korunun bir de küçük krokisini ilave ettim." - P. Safa
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 08 Ara 2018, 21:52

Başka bir anlam yakaladım.
der
levha, tablo, sayfa
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 08 Ara 2018, 21:54

Der
Tabela
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 772
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 528

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 08 Ara 2018, 22:04

Tabela da olabilir.

kroki, tabela, levha, tablo, sayfanın yanı sıra bir öneri daha geldi öküme.

der
bar (english)
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 08 Ara 2018, 23:25

Bar içki içilen yer anlamındaki mi? Onun yerine içkilik diyordum. Sanırım burada başka anlamda kullanılmış. Bu İngilizce sözcüğün kaç anlamı var tam olarak? Bir de birim olarak kullanıldığını biliyordum.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 772
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 528

Ynt: der

İletigönderen Oktay D. » 08 Ara 2018, 23:36

datadeveb yazdı:demek ile derlemek arasında kalan der sözcüğüne karşılık olarak yakalayabildiğim en iyi sözcük kroki.

dérle- éylemi térigle- biçiminden geliyor, o da tér- (dérmek, toplamak) sözcüğünden türemiş: tér- (biriktirmek) > térig (biriktirme) > térigle- (dérlemek) > *dérile- > dérle-

Beñzer ses olayı tarıglag > tarla ve tiriglük > dirlik sözcüklerinde de gérçekleşmiş: -g eki Esi Anadolu Türkçesinde yitip yérini ünlüye bırakınca o ünlü iki akıcı ünsüz (r, l) arasında kurallı olarak érir.

Kısaca dérle- sözcüğünde dér diye bir ad yok, dér- (dérmek) diye bir eylem var.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: der

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 09 Ara 2018, 00:12

Ben der sözcüğünü "yazar" sözcüğünü düşündüğüm gibi düşünüyorum. Yazana "yazar" deniyorsa diyene de "der" denir. Bize bir şeyler diyen, söyleyen şey olarak bana ilk tabela geliyor.
  • 3

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 772
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 528

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 09 Ara 2018, 00:34

TürkçeSözlük78 yazdı:Bar içki içilen yer anlamındaki mi? Onun yerine içkilik diyordum. Sanırım burada başka anlamda kullanılmış. Bu İngilizce sözcüğün kaç anlamı var tam olarak? Bir de birim olarak kullanıldığını biliyordum.

Ben tasarım alanında kullanılan bar sözcüğünü düşünmüştüm. Tabela gibi çubuk. Ök sündüren işletmeler anlamı öküme gelmedi. :-X
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 09 Ara 2018, 00:43

Oktay D. yazdı:
datadeveb yazdı:demek ile derlemek arasında kalan der sözcüğüne karşılık olarak yakalayabildiğim en iyi sözcük kroki.

dérle- éylemi térigle- biçiminden geliyor, o da tér- (dérmek, toplamak) sözcüğünden türemiş: tér- (biriktirmek) > térig (biriktirme) > térigle- (dérlemek) > *dérile- > dérle-

Beñzer ses olayı tarıglag > tarla ve tiriglük > dirlik sözcüklerinde de gérçekleşmiş: -g eki Esi Anadolu Türkçesinde yitip yérini ünlüye bırakınca o ünlü iki akıcı ünsüz (r, l) arasında kurallı olarak érir.

Kısaca dérle- sözcüğünde dér diye bir ad yok, dér- (dérmek) diye bir eylem var.


Der sözcüğünün anlamını belirlemekte güzel bilgiler. Eş ende eylem ve ad olan sözcüklerimiz var. "yaz" gibi. Der sözcüğü de böyle anlamlandırılabilir. Der sözcüğü ilginçleşmeye başladı. Derlemek sözcüğü kullanıldığı için ad kipinde kullandığımızda de-'den türeyen der ile derle-'nin deri aynı anda düşünülecek. Terletici konu başlatmışım. Deştikçe irdelenecek konular açılıyor.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Ynt: der

İletigönderen Oktay D. » 09 Ara 2018, 00:52

Türkçede hem eylem hem ad olan sözcük bulunmaz.

Var olduğunu sandıklarıñız bugün gelen ses dönüşümleri géreği tesadüfen öyle denk gelenler oluyor: boda- ile bodag sözcükleri bugün boya- iye boya olmuşlardır çünkü Oğuzcada ad olanında -g sesi yitmiştir. Öte yandan yaz (sıcak mevsim) ile yazmak sözcükleri aynı kökten gelmiyorlar: öñcelikle ilkiniñ İlk Türkçe biçimi ny- ile başlarken ayrıca a'sı uzundur, ötekiniñ ise y- ile başlayıp a'sı kısa. Kökleri ayrı sesleri ayrı añlamları ayrı sözcükler bunlar. Oğuzcada sestaş olmaları tümüyle tesadüften ibaret.
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: der

İletigönderen datadeveb » 09 Ara 2018, 01:06

Söylediklerinize karşıtlığım yok. Günümüz durumunda de- ile derle- arasında kalıyor der sözcüğü. de- kökünden türetilecek der adının bürüneceği anlam bir yerde derle- köküne de uyması durumunda başarılı bir çalışma yapmış oluruz. Bir taşla iki kuş. Olmaz ise de de- köküne yüklenilenilen anlamıyla avunur ve yetiniriz.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 488

Soñraki

Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'