Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

çapraz

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

çapraz

İletigönderen datadeveb » 05 Ara 2018, 12:33

kesey
çapraz


yatay ve dikey sözcüklerine göre düşündüğüm bir karşılık. Sizce nasıl?
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen bensay » 05 Ara 2018, 13:07

"çelmek" devinimin ortaya çıkardığı çizgisel biçimlerde genellikle bir çaprazlık bulunur, bu bağlamda çel- kökü üzerinden "çeler, çeley, çelgin çelerine, çeleğen" gibi sözcüklerin en azından benim için daha çağrışımlı olacağını belirtmek isterim

çelmek, -er
(-i) 1. Ayak uzatarak birisini düşürmek. 2. Yolundan çevirmek, engel olmak, engellemek: “En tutulmaz penaltıları çeler ama bazen de bakarsın, bacak arasında en olmayacak golleri yerdi.” -H. Taner. 3. Örtü vb.ni örtünüp iki ucunu bağlamak. 4. Bir şeyin kenarını verev veya çapraz kesmek, çalmak. 5. sp. Topa gidiş yönünü değiştirecek biçimde vurmak. 6. mec. Kendi yanına çekmek, beğenisini, sevgisini kazanmak: Gönlümü çelen bir söz söyle. 7. mec. Düşünce ve davranış birbirini tutmamak, birbirine ters düşmek: Bu sözünüz deminkini çeliyor.

Güncel Türkçe Sözlük
  • 1

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2795
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1360

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 05 Ara 2018, 15:00

Çeley sözcüğü de çok yerinde bir karşılık olabilir. Kesey ile çeley arasındayım.

çapraz
sıfat Farsça çep + rāst
1. sıfat Eğik olarak birbiriyle kesişen
2. İki taraflı, karşılıklı
"Çapraz ateş."
3. zarf Eğik bir biçimde
"Boynuna çapraz astığı tüfeğini yokladı." - S. Kocagöz
4. isim Karşı tarafın yanı
"Oturuşunu değiştirdi, çaprazındaki masayı değil de hemen sağındakini görecek şekilde yan döndü." - E. Şafak
5. isim Bir tür olta iğnesi
6. isim Kopça, düğme
7. isim, spor Güreşte rakibin koltuk altından kol geçirip sarma oyunu


rast (I)
sıfat eskimiş Farsça rāst
1. sıfat Doğru, düzgün
2. isim Tesadüf
3. isim Atılan şey hedefi vurma
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 05 Ara 2018, 19:19

Çeley daha iyiymiş gibi durdu.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1160
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 702

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 06 Ara 2018, 17:59

çeley sözcüğünü düşünürken çer sözcüğüyle ilgili bir kök var mı diye araştırdım.

"çerig" ordu veya asker anlamı gibi bir anlama geliyormuş. Osmanlıda yeni çeri kavramı vardı. Buradan bakarsak çer- kökü görünüyor. çeley yerine çerey sözcüğü olur mu diye düşündüm. çer- kökünü belirlemek gerek önce... Bir olasılık çeriz sözcüğü türetilebilir.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 06 Ara 2018, 21:05

Çeriz sözcüğünü hangi yapım ekiyle türeteceğiz ki? Uzluk sözcüğünde bulunan u- (yeterli olmak) eylemine gelen, varlığı belirsiz +Uz eki ile mi?
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1160
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 702

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 07 Ara 2018, 06:02

3. grupta yer alan kelimelere ek veya edat demek bir terminoloji meselesidir. Tek başlarına kullanılmamaları ve diğer kelimelere bağlanmaları bakımından eklerle benzerler. Bağımsız kelimeler olarak yazılabildikleri için, sadece kelimelerin değil kelime gruplarının ve bütün cümlenin anlamını değiştirebildikleri için de eklerden ayrılırlar. Sonuç itibariyle farklılıklar benzerliklere ağır bastığından bunlara edat demek daha doğru olacaktır. Edatlar birçok Türkçe gramer kitabından ayrıntılarıyla incelenmiştir.

Şu uyarıyı yapmakta yarar vardır; bazı durumlarda yapım eki olarak kullanılan ses birimleri ya da ses birleşimleri başka durumlarda kelimenin ayrılmaz bir parçası olarak karşımıza çıkar. Bu iki durum arasında ayrım yapmamızı sağlayacak bir kural yoktur. Yani söz konusu ses birim veya ses birleşimlerinin ek olup olmadığı bir yorum meselesidir. Bu yüzden bazı kelimelerin basit veya türemiş olduğu konusunda kesin bir yargıya varmak güçtür. Bu duruma örnek olarak kelime sonlarında bulunan "-z" yi gösterebiliriz. İkiz kelimesinin iki kelimesinden türediği konusunda herkes aynı fikirdedir. Dokuz ve otuz kelimelerinde is sonda bulunan "-z" lerin bir ek olduğunu söylemek zordur. İşte bu iki uç nokta arasında karşımıza "-z" ile biten organ isimleri çıkar; ağız, omuz (omoz?), boğuz (boğoz), beniz, ti:z, kögöz, kö:z, yamız (yemiz) "uyluk". Bu kelimelerin sonunda bulunan "-z" leri attığımızda elimizde kalan kelimeler bir anlam taşımadığından bunları kök olarak kabul edebiliriz. Fakat bu kadar çok organ adının "-z" ile bitmesi tesadüf olamaz. Çok daha önceki dönemlerde temel kelimeler değişim sürecindeyken organ isimlerinin bu şekilde oluşturulduğu düşünülebilir. Bu ekin eskiden kullanılan tesniye eki olduğunu ileri süren teoriyle ilgili fazla yorum yapmaya gerek yoktur. Teoriye göre bu ek köz kelimesinde olduğu gibi vücutta çift olaraj bulunan orgab isimlerinin sonunda bulunmaktadır. Fakat kimsenin iki ağzı ya da iki boğazı yoktur. İkiz kelimesindeki ikilik (duality) anlamı kelimenin kökünde zaten vardır. Eğer "-z" gerçekten tesniye eki olsaydı ikiz kelimesi dört anlamına gelmesi gerekirdi.


Türkçede Sekizinci Yüzyıldan Önce Kullanılan Ekler
  • 5

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 16 Ara 2018, 13:02

Köken

Orta Türkçe çapġun "hızlı koşan (at), akın, saldırı" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe çap- "hızlı gitmek, akın etmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +gIn ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çap- maddesine bakınız.


Köken

Orta Türkçe çap- "1. sesli vurmak, 2. tez gitmek, dört nala at sürmek, akın etmek" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe çap- "sesli vurmak, boya ve çamur vurmak" fiili ile eş kökenlidir.


toğ- > toğ-ra-dı > doğ-ra-dı > doğ-ra -z? (Türkçede z eki vardır ve işlevi günümüzde anlaşılmış değildir.)
çap- > çapradı? böyle bir sözcüğe denk gelen var mı? > çap-ra?-z?
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen Oktay D. » 16 Ara 2018, 13:07

Bugünkü biçimlere bakarak kökenleme yapılmaz.

çapraz sözcüğünüñ daha eski biçimi (15.yy) çap u rast şeklinde, Farsça "sol ve sağ" démek (çap "sol", u "ve", rast "sağ"). Zamanla (17.yy) çaprast ve ardından (19.yy) çapraz olmuş. Türkçe çap- ile ilgisi bulunmuyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8138
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4884

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 16 Ara 2018, 13:28

Oktay D. yazdı:Bugünkü biçimlere bakarak kökenleme yapılmaz.

çapraz sözcüğünüñ daha eski biçimi (15.yy) çap u rast şeklinde, Farsça "sol ve sağ" démek (çap "sol", u "ve", rast "sağ"). Zamanla (17.yy) çaprast ve ardından (19.yy) çapraz olmuş. Türkçe çap- ile ilgisi bulunmuyor.


Doğmak eyleminden doğramak anlamı ne biçimde doğuyor da dilim dilim etmek deniliyor?

Çapmak eyleminden çapramak olarak ne anlamı doğar?

İçre diye sözcük var yazıtlarda.

Çap- vurmak, akın, saldırı demek değil mi?

çapra > vurulacak, saldırılacak alan anlamı çıkıyor (karşısı)
> çaprası? (vurulacak, saldırılacak alanı)

çapraz > karşı karşıya durmak? karşının yanı? -z anlamını çözülmüş değil türkçede... Yoksa... Belirginleşecek..

Bir de çapmak eylemine -I ad yapma eki gelince çapı olur. Ne anlama erer?

Dipçe: Başka bir durum var kişisel. Türkçe'de sağ ile sol anlamı veren hangi sözcük var. Aylardır arıyorum bu sözcük çünkü. Önyüz çatısında sağ ile sol demeyip ikisini aynı anda düşündürecek sözcüğe gerek duyuyorum.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 16 Ara 2018, 14:19

arkırı anlamı
Çarpık, çapraz, aykırı.
*Düzce -Bolu
Karamaslı *Çarşamba -Samsun
*Tirebolu -Giresun
*Hopa -Artvin

Arkırı
Çapraz


Örnek türetim:
Denet arkırılaması, denetim arkırılaması
Kontrôl çaprazlaması
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1160
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 702

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 16 Ara 2018, 14:37

Arkmak nedir? (arka gibi bir sözcük var -a eki gelerek anlam türemiş.)
Artmak nedir biliyoruz. (arta adına anlam yüklenir... Çözmek gerek sözcüğü.)

Aralarında bir anlam dengesi var mı?
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 16 Ara 2018, 15:12

"Aykırı" sözcüğünün ağızdaki değişimi de olabilir bu. Giresun ve Artvin ağzıyla pek ilişkili değilim. Belki y>r değişimi vardır.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1160
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 702

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 16 Ara 2018, 15:20

"Arkadaşlar saldırıyoruz. Ben çapraya dalıyorum. Size bilgi veririm. Çapışın! (akın edin?)"

"Yardım istiyoruz. Çaprada kaldık. Buranın çaprası karmakarışık. Çapraz duruma düştük. Çıkamıyoruz."

Ekleri ve kattığı anlamları düşününce çapraz böyle anlamlaşıyor...
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: çapraz

İletigönderen datadeveb » 16 Ara 2018, 15:30

Demek istiyorum ki

Çapraz: Her yönden çapma gelebilecek konumu, durumu
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Zaten çok dil bilgisi olan birisi değilim.

Eşhedü en la ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulühü
Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım uymaya gayret edelim inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1352
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Soñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 5 konuk

Reputation System ©'