Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen kuluduk » 02 Kas 2018, 21:52

Böyle bir konuyu hiç düşündünüz mü? Mesela biz bugün (bu + gün) diyoruz, bunun Macarcası ma tek kelime ile ifade ediliyor. Türkçenin gelişimi açısından Anadolu ağızları, lehçeler ve tarihî metinler/sözlükler taranarak böyle kelimelerin tek kelime ile karşılanması yönünde bir çalışma yapılsa yabancı kelimelere karşılık türetirken de kolaylık olmaz mı?
  • 2

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 21:55

Bu konuda yardımcı olacağını düşündüğümden gidip günümüz Türkçesinde bulunmayan ama Eski Türkçe'de bulunan yâni olkun (zaman) içinde yitmiş yapım eklerine bakmıştım. Pek yararlı olmadı ne yazık ki... Kullanabileceğimiz yeni yapım eklerimiz (zâten bolca var elimizde ancak fazla mal göz çıkarmaz) olsa çok güzel olur gerçekten de. Birleşik sözcük yaparken sona "bilim" veya başa "öz" getirmek güzel bir şey örneğin. Böyle bir sürü yöntemimiz olabilir. Eski Türkçe'den çok işlevi olabilecek bir sözcüğü diriltip tıpkı bilim, öz gibi kullanabiliriz belki.
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 21:58

Bir de uzun sözcükleri görünce kaçmamayı öğrenmeli ve öğretmeliyiz. Örneğin "sosyal medya" yerine gidip bir tâne sözcük içeren bir karşılık yapmaya çok kasmamalıyız. Yadlar bile kullanırken bir sürü sözcük söylüyor. Bizim "toplumsal iletişim uygulamaları", "toplumsal ağ" vb. dememiz çok da güç olmamalı. Dilde kolaya kaçmak ne yazık ki çok büyük bir yitim... "Taşınabilir bellek" karşılığı var iken flash (flaş) diyen çok insan var. Sanki iki tâne sözcük söyleyince ölecek ve çok olkun (zaman) yitirecekler!
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen kuluduk » 02 Kas 2018, 21:58

Sona bilim getirerek veya başa öz getirerek türetim yapmak yerine bunları kullanmadan tek kelime ile karşılık aransa nasıl olur? Yani biz İngilizce selfie tek kelime iken öz + çekim gibi bir karşılık aramak yerine tek kelimelik karşılık arasak, zaten mevcut olan iki kelimeyi birleştirmek yerine yeni bir kelime türetsek...
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 22:00

kuluduk yazdı:Yani biz İngilizce selfie tek kelime iken öz + çekim gibi bir karşılık aramak yerine tek kelimelik karşılık arasak, zaten mevcut olan iki kelimeyi birleştirmek yerine yeni bir kelime türetsek...


Birleşik sözcükler de bir tâne sözcük gibi değil mi zâten? Neden illâ bir tâne sözcüğü kullanalım ki? Yanlış mı düşünüyorum sizce?
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 22:03

Çoğu yad bilim terimi bir sürü sözcüğün ve ekin birleşiminden oluşuyor. Şimdi usuma gelen en basmakalıp örnek "atom". Yunanca'da "a" olumsuzluk ekidir. Teist "inanan", ateist "inanmayan" gibi. Atom da "bölünemeyen" oluyor ancak tabii ki de atomu bölebiliyoruz. Bence öz ve bilim gibi küçük sözcükler bizim sözcük türetmemizde bir engel olmamalı. Birleşik sözcükler yapmakta da bir sıkıntı görmüyorum. TDK'nin kimi sözcükleri ayırmasını da bayağı saçma buluyorum. Bu benim kişisel düşüncem. İsterseniz bunu açarak irdeleyebiliriz. Örneğin birleşik sözcük yapmanın zararı tam olarak ne? Neden birleşik sözcük yapmak yerine bir tâne sözcük yapmalıyız? vb.
  • 5

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen kuluduk » 02 Kas 2018, 22:06

TürkçeSözlük78 yazdı:
kuluduk yazdı:Yani biz İngilizce selfie tek kelime iken öz + çekim gibi bir karşılık aramak yerine tek kelimelik karşılık arasak, zaten mevcut olan iki kelimeyi birleştirmek yerine yeni bir kelime türetsek...


Birleşik sözcükler de bir tâne sözcük gibi değil mi zâten? Neden illâ bir tâne sözcüğü kullanalım ki? Yanlış mı düşünüyorum sizce?
Bu konuyu ortaya atmamın sebebi bazı dillerde kökler çok fazla ve çeşitli. Türkçenin söz varlığını araştırdıkça aslında bizde de çok çeşitli köklerin mevcut olduğunu ancak kullanılmadığını görebiliyoruz. Biz tek kelime olar computer karşılığı olarak bilgisayar diyoruz ancak lehçelere baktığımızda sanaq gibi bir kelime bulabiliyoruz.
  • 2

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 22:09

Sanaq sözcüğünde bizim Türkçe'mizde olmayan bir yapım eki yok mu? Olsa olsa bu yapım ekini kendi Türkçe'mize uyarlıyarak diriltebilir/var edebiliriz.
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen bensay » 02 Kas 2018, 22:12

kasmaya, kasınmaya, koşullamaya, koşullanmaya gerek yok bence, yeri gelir bileşik sözcük olanağından yararlanılır, yeri gelir yapım ekiyle tek bir sözcük oluşturulur, yeri gelir tamlama ile karşılanır sözcük, önemli olan kavramın anlamını veren anlatımı bulabilmek
  • 3

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2611
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1118

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 22:15

Bensay hocamın dediklerinin tümüne katılıyorum. Önemli olan kavramları karşılayabilmek ve dil bilincini yaymak. Ha güzelduyusal (estetik) olmuyor diyorsanız orada gerçekten de bir sorun vardır demektir. Anlamsal değil de görünüşsel bir sorun vardır ama. O görünüşsel sorun da dilimize yapacağımız yapım eki vb. aktarmalar ile ortadan kalkacaktır bence. Bu arada sanaq sözcüğünün kökü "sanmak" diye sanıyorum. Tabii buradaki sanmak "hesaplamak" anlamındadır. "Sayak" diye Türkiye Türkçesine çevirebiliriz sanırım. Bu ek bizde de var. Biz yalnızca bu sözcüğü türetmek yerine bilgisayar sözcüğünü türetmişiz, o kadar. Çok takılmamalıyız bence bunlara.
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 02 Kas 2018, 22:17

Tüm Türkler dillerini arındırır ve yapım eklerinin işlevlerini öğrenirse böyle sorunlar oluşmayacaktır. Sonuçta kökler ve yapım eklerini herkes bilecek. Birisi sanak bir öbürü de bilgisayar dese ne olur ki? Aynı kavramı değişik Türkçe köklerle karşılamak çok görülen bir olaydır. Örneğin biz yanardağ deriz, Azerbaycan Türkleri oddağ der. Peki bu dilde bir bölünme oluşturur mu? Oluşturmaz. Herkes od sözcüğünün anlamını Türkiye'de biliyorsa hiçbir sıkıntı çıkmaz.
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 632
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 452

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen kuluduk » 02 Kas 2018, 22:21

Şöyle bir durum da var: Bir zamanlar günümüzdeki kadar araştırma yapılamıyordu. Derleme Sözlüğü şimdi çok kolay ulaşılabilir durumda, lehçelerin sözlükleri de öyle. Bir zamanlar hür anlamında özgür (öz + gür) gibi anlam bakımından tam uygun olmayan bir karşılık uydurulmuş. Halbuki elimizde erkin gibi bir söz mevcut.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen Oktay D. » 02 Kas 2018, 22:25

Eski Türkçede gömülü duran kısa ve öz birçok ekiñ ve köküñ olduğuna katılıyorum. Ancak bunları diriltmeniñ bir güçlüğü var, o da günümüzdeki sözcüklerle bir bağlantılarınıñ olmaması ve bu yüzden yadırganmaları.

Örneğin ön- (büyümek, ilerlemek) sözcüğü var, hiçbir türevi yok bugün. bül (çok uzun yıllardır saklanan bu yüzden tadı kaçan tahıl) sözcüğü de öyle. sun (iyi huylu kişi, uysal).

Bunlar da açığa çıkmalı ancak kolay değil, çok özvéri ve iş gérektiriyor. Çok engeli olacak, çok yadırganacaklar.

Bir de elbette çok gözeterek ve düşünerek ilerlemek gérekiyor. Tek sözcüğe kısacağız dérken saçmalamamak géreğindeyiz, çünkü saçma sapan añlamsız ve çağrışımsız bir şey türetmek işten bile déğil. 2 gün soñra dönüp bakınca "olmamış, öñerimi géri çekiyorum" diyebileceğiñiz bir sürü şey ortaya çıkabilir.

O yüzden:
Añlamadığım tek sözcük yérine añladığım iki sözcük yéğdir.

Bir de:
Olabildiğince eñ kısa biçimiyle añlatmaya çalışalım ancak daha kısasıyla déğil.

(bkz. Özleştirmeciliğiñ Bildirgesi, 2016, bét 112)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7841
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4316

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen kuluduk » 02 Kas 2018, 22:27

Oktay D. yazdı:Örneğin ön- (büyümek, ilerlemek) sözcüğü var, hiçbir türevi yok bugün.
Öndürmek, öndürücü sözlerindeki ön- değil mi?
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: Birleşik kelimelere ve isim tamlamalarına karşılıklar

İletigönderen Oktay D. » 02 Kas 2018, 22:39

Evet o ön— sözcüğü. Sanıyorum "bugün" dérken "güncel Türkiye Türkçesinde" sözünü de eklemeliyim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7841
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4316

Soñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 13 konuk

Reputation System ©'