Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Bek

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

Bek

İletigönderen datadeveb » 11 Eyl 2018, 00:25

Bek sözcüğünün anlamı TDK'da katı, sert ve sağlam anlamına geliyor. Beklemek sözcüğü ise daha çeşitli anlamlara gelebiliyor. Bekle sözcüğünü düşündüğümüzde bek sözcüğünün anlamının TDK'daki tanımlarla eşdeğer olarak usunuza getirebildiniz mi? Yoksa bambaşka anlamlar mı düşündünüz?

yan, yanlamak
ön, önlemek
arka, arkalamak
göz, gözlemek

gibi sözcükleri ele alarak incelediğimiz de "bek" sözcüğü günümüzde nasıl anlamlara erebilir? Örneğin park etmek sözcüğü ile bek etmek sözcüğü aynı anlama gelir mi? Ya da başka şeyler. Bek sözcüğünü söyleyince çoğumuzun aklına ingilizcedeki "back" sözcüğü gelecek belki de...
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen Oktay D. » 11 Eyl 2018, 01:15

bék sözcüğü Eski Türkçede "sağlam" añlamına geliyor. Daha eski biçimi berk olup kurallı /rk/ ünsüz yitimi gérçekleşmiş ve süreçte e sesi kapalılaşmıştır [bkz] Talat Tekin, Ön Türkçede Ünsüz Yitimi . Moğolcada berke aynı añlamdadır. Anadoluda bu sözcük bék veya /k/ étkisiyle sertleşerek pék biçiminde görülüyor.

Eski Türkçe békle- eylemi "sağlam durmak, korumak" añlamındadır, aynı sezgiyle békçi (sağlam duran, koruyan) türemiş. Soñrasında Türkiye Türkçesinde "sağlam durmak" añlamından mecazi olarak "hareket étmeden durmak" añlamına evrilmiş.

Anadolu'daki türevleri daha çoktur: Eski Türkçe békmez > pékmez (sağlam/katı durmayan yiyecek), pék iyi > péki (sağlam derecede iyi), pékit-/berkit- (sağlamlaştırmak), pékiş- (sağlamlaşmak), gözüpek (sağlam cesaretli), ...
  • 10

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 11 Eyl 2018, 02:14

Bu sıfat anlamlarına göre yanları duvarlarla örülmüş toprak alanına isim olarak bek denilebilir mi?
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen bensay » 11 Eyl 2018, 10:58

peki, pekmez sözcüğünün oluşabilmesi için bek-/pek- gibi bir eylem tabanı bulunması gerekmiyor mu?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2613
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1122

Ynt: Bek

İletigönderen Oktay D. » 11 Eyl 2018, 15:00

Evet bék- diye bir eylemi özellikle Oğuzcada sıkça görüyoruz. Eski Türkçede yalñızca türevleri göründüğü için eylemiñ aslınıñ *béki- mi yoksa békki- mi yoksa **bér- gibi bir sözcüğe gelen -k- çatısı mı olduğunu bilemiyoruz. Soñuçta k yanında ünlü yitimi olması söz koñusu olabileceği gibi başka eklerle oluşması da olanaklı oluyor. Örneğin bert- "sert davranmak, zarar vérmek" ve türevi olan bertik "kırık (kemik)" sözcüğü bulunuyor.

Büyük olasılıkla *ber- (sert/sağlam olmak) sözcüğünden eylemiñ soñucunu bildiren -(U)k ekiyle *berük/berk (sert/sağlam) sözcüğü türemiş olmalı (tıpkı ér- > érk veya tür- (düzenlemek) > Türük/Türk gibi). Öte yandan aynı kökten -k- çatı ekiyle berk- (zorla/iyice sağlam olmak) ve bert- (sert bir eylem yaptırmak) oluşmuş olmalı. Béñzer yapıya sahip dik (dikey, yatay olmayan) ile dik- (dikey yapmak) sözcüğü bulunuyor.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 12 Eyl 2018, 02:18

Sözcük durumlarına göre (eylem, ...) anlamları neler olurdu? Yalnızca sıfat anlamı üzerinde duruldu. İsim durumu için bir anlam yok gibi görünüyor. Bu koşullara göre bilişim alanında, toplum alanında ve diğer alanlarda isim durumunun anlamı neye karşılık gelebilir?

Sınırlarla belirlenmiş alan için bek denilmesi uygun görülmedi sanırım. Park etme, bekleme yeri anlamlarını taşıyabilir diye düşünüyorum oysa ki. Sizce bek sözcüğü isim olarak neye verilebilir?
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen Oktay D. » 12 Eyl 2018, 02:21

Anadolu'da aşırı yaygın olarak eğle— (oyalanmak, bir yérde beklemek) sözcüğü "park étmek" için kullanılıyor: "arabayı eğleyip geliyorum" gibi. Bu koñuda park étmek ile ilgili başlıkta ayrıntılar ve başka türevler bulunuyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 12 Eyl 2018, 06:17

Oktay D. yazdı:Anadolu'da aşırı yaygın olarak eğle— (oyalanmak, bir yérde beklemek) sözcüğü "park étmek" için kullanılıyor: "arabayı eğleyip geliyorum" gibi. Bu koñuda park étmek ile ilgili başlıkta ayrıntılar ve başka türevler bulunuyor.


Durdurmak bakış açısıyla bir şey söylemek istediğimizde eğlemek denilebilir. Bek sözcüğü sert, katı, sağlam gibi anlamlara gelen şeyler için kullanılmıyor mu? Arabayı sağlam yerde gözün arkada kalmayacak şekilde bırakmak bakış açısıyla düşünüyorum. Bir çeşit arabayı sağlama almak olabilir. Buna bek etmek denilebilir. Bek ise sağlama alan yer ismi olabilir. Bek ve bekle sözcükleri anlamsal olarak böylelikle tutarlı olabiliyor.

Bunun yanı sıra bir çeşit kap ismi de olabilir. Bir şeyi sağlama alan kaplar içinde düşünüyorum. Belki poşet (fransızca), çanta, bagaj sözcükleri yerine bile geçebilir. Sonuçta isim olarak bir anlama oturtmaya çalışıyorum. Bunların dışında sizden isim olarak ele alınabilecek bir öneri de gelmiyor.

"Yemeği bir bek içine koydum. Kolay kolay bozulmaz."
"Uçağı bek alanına aktardık. Endişe edilecek birşey yok."
"Eşyaları koyabileceğimiz bir bek olsa içimize kurt düşmez."
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen bensay » 12 Eyl 2018, 12:06

bir olasılık "bek=sabır" üzerinde düşünülebilir?
  • 4

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2613
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1122

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 12 Eyl 2018, 17:23

bensay yazdı:bir olasılık "bek=sabır" üzerinde düşünülebilir?

Ek olarak TDK'da sabır için "dayanç" sözcüğü karşılık olarak yazılmış. Aşağı yukarı dayanç anlamında da kullanılabilir.

"Çok bekli bir insan bile bu süreç karşısında yıkılır."
  • 3

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 12 Eyl 2018, 18:41

Sabır için çıdam sözcüğümüz, sabretmek için de çıdamak eylemimiz var. Bek sözcüğünü sabır anlamında kullanmamız saçma olur bence.

"Dayanç" da çok yapay ve saçma duruyor bence. Felsefedeki vicdan anlamındaki "duyunç" sözcüğüne benzemiş. Duyunç gibi güzel değil ama. :)
  • 0

Türk demek Türkçe demektir!
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 644
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 456

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 12 Eyl 2018, 19:41

TürkçeSözlük78 yazdı:Sabır için çıdam sözcüğümüz, sabretmek için de çıdamak eylemimiz var. Bek sözcüğünü sabır anlamında kullanmamız saçma olur bence.

"Dayanç" da çok yapay ve saçma duruyor bence. Felsefedeki vicdan anlamındaki "duyunç" sözcüğüne benzemiş. Duyunç gibi güzel değil ama. :)


Dayanç sözcüğünü yadırgamıyorum. "Dayançlı ol yol almamız gerekiyor." Tümceyle birlikte kullanınca güzel oluyor.

Çıdam sözcüğününe gelirsem. Okuyunca çıldırmak sözcüğü aklıma geldi. Aralarında bir ilişki var mıdır?

"En sonunda çıdamı tükendi ve çıldırdı."

Bek sözcüğünün anlamı içimize sinecek duruma gelecek gibi. Sapaklarımız çok az.
  • 0

En soñ datadeveb tarafından 12 Eyl 2018, 19:43 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen Oktay D. » 12 Eyl 2018, 19:43

sabır başlığından tâze özet:

çıda- sözcüğü Moğolca çida- sözcüğünüñ Çağataycaya geçmiş biçimidir. Türkçe denktaşı tét- (uğraşmak, didinmek, dinç olmak, tétikte olmak) eylemidir, tétik/didik ve didin- sözcükleriniñ köküdür.
[...]
Bu yüzden çida- eylemi yérine tét-, démeli Türkiye Türkçesiyle déd-/did- olmalıdır. Kısaca çidam yérine didinç yéğlenebilir.

sabır ile ilgili tartışmayı orada sürdürelim oluruñuzla.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Ynt: Bek

İletigönderen datadeveb » 12 Eyl 2018, 21:15

Bir sözcüğü tartışırken diğer sözcüklerin anlamlarına değinmek veya biraz üzerinde didinmek ana konudan sapmak olarak algılanmamalı. Bozmadan devam.

Şu an elimizde iki türlü anlam var.

1- sağlama veya güvene alan şey (kap, poşet, duvarlı toprak alanı > bahçe vb., sınır çizgileriyle çizilmiş yer parçası, araç park yerleri, garajlar vb)
2- dayanç, direnç, sabır gibi sözcüklerin bir başka durumu

Bekçi sözcüğünden yararlanarak bek, demir parmaklıklar gibi şeylere de denilebilir. Onlarda bir çeşit koruyucu sağlama alıcı şeyler.
  • 0

Deveb Önyüz Çatısı
data-deveb.github.io
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 579
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 359

Ynt: Bek

İletigönderen Oktay D. » 12 Eyl 2018, 22:03

datadeveb yazdı:Bir sözcüğü tartışırken diğer sözcüklerin anlamlarına değinmek veya biraz üzerinde didinmek ana konudan sapmak olarak algılanmamalı. Bozmadan devam.

Değinmekte sorun yok, ancak bilgileriñ bir kısmı bir yérde bir kısmı öbür yérde olunca daha soñradan gelen üyeler veya hatırlamak için yéñiden bakan üyeler, gérekli tartışmaları görememiş/bulamamış oluyor. Başka sözcükle veya kavramla ilgili bir şeyleri kendi başlığına yazıp buraya benim yaptığım gibi atıflı özet veya yalñızca atıf ekleyebilirsiñiz. Bunu yapmakla kimseniñ parmağı acımaz bence, hem de dérli toplu, arandığında bulunabilen bilgi dolu tartışmalar oluşturmuş oluruz.

Bu yüzden yazışmalığıñ düzenini böyle kurduk, saygı gösterilmesini békliyoruz.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7850
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4319

Soñraki

Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 3 konuk

Reputation System ©'