Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

ivedi sözcüğünün kullanımı?

Yazım, söyleyiş kuralları üstüne bilgiler içerir.

ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen devinim » 19 Şub 2017, 13:54

Uğur ola arkadaşlar

Acil anlamında yaygın olarak kullanılıyor ama hangi biçimde kullanılması doğru?

örneğin: Acil ambulans çağırın sözünü örnek alalım

İvedi ambulans çağırın
İvedice ambulans çağırın
İvedilikle ambulans çağırın
İvedi olarak ambulans çağırın

İlk örnekte ivedi sanki önadmış gibi. Yani sözüm ona ambulansın acil olanı çağırılmalıymış gibi bu yüzden uygun değilmiş gibi geliyor. Tamam acil kelimesini yerine koyunca tam oluyor ama ben bunu acil'in böyle kalıplşmış olmasına bağlıyorum

2. ve 4. daha uygunmuş gibi geliyor ilke göre 3'te öyle gibi

Doğrusu hangi kullanım? Yada hangileri acaba?
  • 3

devinim
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 50
Katılım: 21 May 2016, 18:32
Değerleme: 54

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen kirdar » 19 Şub 2017, 16:46

Tez ambulans çağırın!
  • 0

Üyelik görseli
kirdar
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 52
Katılım: 13 Şub 2016, 16:10
Değerleme: 87

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen M.calli » 20 Şub 2017, 16:17

ne demek istediğini anlıyorum ivedi sözcüğünün kullanımıyla ilgili bende sorun yaşıyorum, ivedi sözcüğü ek almadan kullanılamıyormuş gibi geliyor sanırım bunun nedeni eski türk filmlerinden kulağımıza yerleşen ''ivedilikle'' biçimi kaynaklı olabilir. ben acil servis kullanımı için düşündüm çok uygun bir karşılık bulamadım ancak acil servis karşılığı için İVEDİ BAKI olabilir belki.
  • 1

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen Oktay D. » 20 Şub 2017, 16:34

ivedi sözcüğü şimdi sözcüğü gibi +di zaman zarfı yapan ek almıştır. Bu ek Türkiye Türkçesinde kısıtlı bir kullanıma sahip eski bir ektir. Örneğin yazıtlarda edgüti "iyice", katıgtı "katıca" gibi zarflar varken bugün bunları unutmuş durumdayız, o yüzden bu eki gördüğümüzde zihnimizde bir zarf algısı oluşmuyor.

Zarf algısı oluşmadığı için de bu sözcüğü zarf işlevine sokmak için başka ekler kullanma géreği duyuyoruz. Yani aslında ive "aciliyet" (iv- diye bir eylem var, bkz: ivme) gibi bir sözcük var ve buna +di eki eklenince zaten "acil" añlamını karşılaması gérekirken eki unuttuğumuz için iki kez zarf eki koymaya çalışıyoruz. Tıpkı çaydanlık sözcüğü gibi, buradaki +dan eki Farkçada +lik eki gibi bir ektir, yani çaylıklık demiş gibi oluyoruz.

Kısaca ivedice teknik olarak bakarsak ivecece gibi bir yapıya sahip.

Bu çağdaş yüksek dillerde çok sık olan bir durum. Eski ekler unutulup yerine aynı işlevde fazladan ekler ulanmaya başlar. Bu da sözcükleriñ ortalama uzunluğunu artıran bir durum. Gerçekten de Eski Türkçe ile bugünkü torun Türkçeler arasında bir ortalama sözcük istatistiği tutsak, ortalamanıñ arttığını görürüz. Bu Almanca, Fransızca, İtalyanca gibi yüksek diller için de geçerlidir. Bu durum görece yenidir, belki eñ erken 18.yy civarında başlar, Osmanlıca, Latince, Almanca gibi yüksek diller oluşurken böyle fazlalıklar ortaya çıkmıştır.
  • 29

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7528
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3603

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen M.calli » 20 Şub 2017, 16:46

doğallık adına doğru buluyorum sonuçta ilerleyen dönemde insanlar uzan sözcüklerden sıkılıp yerine kısaltmalar kullanıyorlar onlara yeni ekler takıp döngüyü sürdürüyorlar.
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen toorku » 21 Şub 2017, 00:43

M.calli yazdı:doğallık adına doğru buluyorum sonuçta ilerleyen dönemde insanlar uzan sözcüklerden sıkılıp yerine kısaltmalar kullanıyorlar onlara yeni ekler takıp döngüyü sürdürüyorlar.


türkçede uzun sözcüklerden sıkıldığımızı düşünmüyorum aksine rahatlatıcı geliyor uzun sözlük kullanmak türkçe içerisinde

sizin bahsettiğiniz özellikle ingilizcede çok
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 903
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1232

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen M.calli » 21 Şub 2017, 12:24

toorku yazdı:türkçede uzun sözcüklerden sıkıldığımızı düşünmüyorum aksine rahatlatıcı geliyor uzun sözlük kullanmak türkçe içerisinde

sizin bahsettiğiniz özellikle ingilizcede çok


şuanda gelmiyor olabilir ancak zamanla gelecek sonuçta insanlık hızlanan bir dünyada kısaltmalara yöneliyor bizde 30-40 yıl içerisinde o döneme gireceğiz sanırım ayrıca uzun sözcükler sık sık aldığım eleştirilerden birisi kendi adıma.
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen devinim » 21 Şub 2017, 16:44

Yanıtlar için teşekkürler şimdi tam oturdu kafamda :)
  • 0

devinim
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 50
Katılım: 21 May 2016, 18:32
Değerleme: 54

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen bilimdan » 17 May 2018, 01:45

İvedi acilden ziyade acele demektir: sıf. ve zf. (Eski Türk. év-mek > iv-mekacele etmek”ten) E. T. Türk. ve halk ağzı. Acele. (Kubbealtı Lugati) sf. 1. Acele. 2. Acil. (Güncel Türkçe Sözlük) Sözcük muhtemelen önce acele anlamıyla kullanılmaya başlamış, daha sonra bazı durumlarda acil anlamını karşılayacak şekilde kullanımları da ortaya çıkmış.
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen Furkan Yıldırım » 17 May 2018, 02:21

Ee, şimdi "acele ét!" añlamında néte1 kullanacağız? "İv!" azı2 "év!" biçiminde mi, yoksa "ivlen!" biçimde mi? Bu añlamlara gelen "Fırla!" sözcüğünü de unutmamak gérek.

Birde hep düşünüp kesinleştiremediğim bir sözcükde ivedik. Yörük "hep yürüyen" gibi eceleci, téz canlı mı démek, yoksa açık "açılmış olan" gibi "acele etmiş" mi démek sizce. Baña aceleci anlamı daha yakın geldi. Sözcük Şahan Gökbakar tarafından mı uyduruldu yoksa öñceden var mıydı, oda bir bilinmez. Kişi Adları Sözlüğü de dahil TDK'nuñ néñ3 bir sözlüğünde ve başka kaynaklarda da bulamadım.


Néte: Nasıl
Azı: Yada
Néñ: şéy, her, hiç
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 195
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 254

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen Oktay D. » 17 May 2018, 10:07

ivlen sözcüğü olmaz, burada eylem iv-/év- olduğu için eñ fazla ivmelen! diyebilirsin. Ya da yalñızca iv!

ivedik sözcüğü ivedi sözcüğüne Eski Anadolu Türkçesiniñ erken döneminde işlek olan ok pekiştirme edatı gelerek oluşmuş durumda. Oradaki +di eki de pekiştirme ekidir, Eski Türkçedeki katıg "katı, sıkı" > katıgtı "sıkıca, çok sıkı", edgü "iyi" > edgüti "iyice, çok iyi" gibi.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7528
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3603

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen cingelek » 17 May 2018, 11:40

Acele etmek anlamında ivmek dışında aşıkmak, telesmek, şaşmak fiillerinden türemiş sözcükler de mevcuttur: aşıkış, telesik, şaşılınç, şaşılış. Bir de kökeni Farsça mı Türkçe mi tam belli olmayan tez sözcüğü acele / acil anlamında kullanılabiliyor.
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 226
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 160

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen Furkan Yıldırım » 17 May 2018, 14:04

Bu durumda "ivmelen!" diyebiliriz. :)

+ok pekiştirme edatıyla oluşmuş yapıca aynı olan birde şimdik vardı. Siz söyleyince anımsadım. Peki +ok eki ile déğil de, +uk eki ile ivedik "aceleci" sözcüğünüñ oluşumu olanaklı mı?

"Acele ét!" için soñradan usuma gelen "gıvrêve gâri!" (kıvrayıver artık) söylemi de var. "Acele ét!" - "Kıvra!" olur. Kıvrak da zaten canlı, atik, aceleci gibi añlamlara geliyor.
cingelek yazdı:Bir de kökeni Farsça mı Türkçe mi tam belli olmayan tez sözcüğü acele / acil anlamında kullanılabiliyor.
Yaygın olarak Türkçe olduğu düşünülüyor.
  • 0

Üyelik görseli
Furkan Yıldırım
Furkan Yıldırım
Dérnek Üyesi
 
İleti: 195
Katılım: 23 Ağu 2017, 21:00
Değerleme: 254

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen Oktay D. » 17 May 2018, 16:37

Adlara gelen bir +uk diye bir ek yok, eylemlere gelen -Uk eki var: o yüzden ivik "acele hale getirilmiş, müstacel, ~ ivedi" yapılabilir.

Öte yandan istenilen añlamı sanırım *évgek "sürekli iven" > ivek "sürekli acele éden, aceleci" sözcüğü sağlayabilir. Beñzer yapıdakileri karşılaştırıñ: bıçgak<bıçak "sürekli kesen", içgek>içkek "sürekli içen, sarhoş", batgak>batak "sürekli batan, bataklık", ...
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7528
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3603

Ynt: ivedi sözcüğünün kullanımı?

İletigönderen bensay » 18 May 2018, 17:55

"acele et" buyruğu için "ivin" olamaz mı, yine "ivedilen, ivedi ol" pek doğal kullanılabilir, konuyla doğrudan ilgisi yoksa da Tietze'nin "buğdayık" sözcüğü örneğinde adlara gelen bir "Ik" ekinden söz ettiği görülür, ana işlevinin küçültme olduğunu belirtir.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2495
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 899


Dön Yazım, söyleyiş kuralları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'