Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Kesmek, Biçmek, Ormak

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen timurram » 09 Ağu 2019, 05:17

Kesmek, biçmek ve ormak (orak kelimesinin kökü) kelimeleri arasındaki farkler nedir? nasıl birbirlerinden ayrıt edilebilirler?...Ormak kelimesi artık kullanılmıyor. Hep kesmek kelimesi kullanıldığı için Biçmek kelimesi de yavaş yavaş kullanımdan kalkıyor gibi...
  • 0

timurram
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 17
Katılım: 22 Haz 2019, 04:13
Değerleme: -6

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen Oktay D. » 10 Ağu 2019, 10:00

biç- (Eski Türkçede bıç-) sözcüğü, "belli bir biçim vérerek kesmek" añlamında düşünülebilir. Öte yandan kes- de "düzgün şekilde parçalamak" olarak düşünülebilir. or- sözcüğü ise "yarmak, ikiye ayırmak" démek (or- ile yar- sözcükleriniñ aynı sözcük olduğu tartışması bulunuyor).

Örneğin giysi dikmek için kumaş kesmek veya kumaş biçmek olur, ancak kumaş ormak veya kumaş yarmak olmaz. Yoksa kumaş yarmak/ormak dérseñiz, eliñizle kumaşı cart diye yırtmak añlaşılır. Örneğin Padişah "oruñ kellesini" diyebilir, ancak "biçiñ kellesini" démez, yoksa sanki nazikçe ve dikkatlice kellesiniñ kesilmesi gibi olur :D
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8307
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5430

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 10 Ağu 2019, 15:53

Bu padişah örneğinde ve bir sürü öbür örnekte kimi sözcüklerin uygun olup kimi sözcüklerin uygun olmayışı, sözcüklerin anlamlarına ve köklerine değil de duygu değerlerine bağlı değil mi? Tıpkı kimi Türkçe sözcüklerin yad karşılıklarının yerine doğrudan konulunca birkaç bozukluğun ortaya çıktığı gibi. Örneğin "aşk olsun" yerine "sevi olsun" denilmesinin çok saçma olması, "yazıklar olsun" yerine de "günahlar olsun" demenin çok korkunç durması...
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Dérnek Üyesi
 
İleti: 1321
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: İstanbul
Değerleme: 783

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen Oktay D. » 10 Ağu 2019, 20:30

Buradaki örnekte durum o değil.

kumaş yarmak/ormak gérçekten bambaşka bir añlam vériyor: kumaşı tutup cart diye yırtmak veya koparmak. Burada ince añlam ayrımı bulunuyor. Bir idam sırasında ise yapılan şey, kafanıñ gövdeden şiddetle ayrılması olduğu için ona "biçim vererek kesmek" añlamındaki bir sözcüğü kullanamayız. Çimleri biçeriz (düzgünce keseriz), kumaşı biçeriz (düzgünce keseriz), ekmeği keseriz (düzgünce keseriz) ama idamda Padişah düzgünce bir kesme eylemi yapmıyor soñuçta.

Siziñ dédiğiñiz durumlar örneğin, namaz kılmak yérine namaz étmek gibi örnekler. Burada ikisi de olur çünkü kıl- ve ét- eylemleriniñ añlamları buna uygun. Ancak kimse namaz étmek démez çünkü sezgisel olarak doğru gelmiyor. Örneğin Kazakçada namaz oqw (namaz okumak) dérler, bize çok garip gelecek bir şey. Oysa burada oku- da yapılan eyleme dahil olduğundan, añlam olarak sorunsuz. Öte yandan yukarıdaki örnekte biç- eylemi, idam étme yöntemindeki eyleme uygun bir añlamda değil.
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8307
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5430

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen timurram » 10 Ağu 2019, 20:48

kesmek be biçmek kelimeleri beni tatmin etti ancak benim ''ormak'' ile ilgili başka bir düşüncem var... şöyle ki ;

vur- > ur- > or-

ormak kelimesi bence ''vurarak kesmek'' yani ''güç kullanarak kesmek'' anlamındadır... kılıç veya balta gibi...''orman'' kelimenin kökü ormak olabilir (baltayla kesmek)... hatta verilen örnekten yola çıkarsak, genelde ''kellesini kesin'' veya ''kellesini biçin'' sözlerini değil ''kellesini vurun'' kelimesini daha çok duyarız...
  • 0

timurram
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 17
Katılım: 22 Haz 2019, 04:13
Değerleme: -6

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen Oktay D. » 10 Ağu 2019, 20:59

kelle vurmak (eski biçimiyle urmak) diye bir şey yok, o soñradan uydurulmuş bir söz. Onuñ aslı oruñ kellesini biçimindedir ancak Osmanlı-Fars harfleriyle yazılırken or, ur, ör, ür, heceleri aynı olabiliyor, o yüzden eski metinleri ilk okuyanlar karıştırmış ve o yañlış Türk sinemasına sıçrayıp halka yayılmış.
  • 3

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8307
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5430

Ynt: Kesmek, Biçmek, Ormak

İletigönderen Oktay D. » 11 Ağu 2019, 16:29

Bu arada şunu eklemeyi unuttum:

vur- sözcüğü daha yéñi bir biçimdir, Eski Türkçe biçimi ur-, Ana Türkçede *hur- idi (bkz. Halaçça hur-). Yani sözcük kısa u sesi içeriyor. Oysa or- sözcüğü, Eski Türkçede ōr- olarak uzun ünlülü biçimdedir (bkz. DLT).

Ayrıca iki sözcük her zaman aynı ünlüyle bulunur. Çağdaş Türkçelere bakınca da o/u karşıtlığı bu sözcükte kurallıdır. Örneğin TDK Lehçeler Sözlüğünden orta ile vurmak maddelerini karşılaştırıñ: Başkırt ve Tatarlarda u/o her zaman tüm sözcüklerde terstir, bu sözcükte de durum öyle.
  • 4

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8307
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5430


Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'