Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen birtancazin_ » 24 Tem 2014, 23:58

Saha sire bert kien doydu. Manna elbeh oyuurdar küöller hayadar örüster baal.

saha yeri pek geniş yurt. Orada birçok ormanlar dağlar göller ırmaklar var.

yurt....doyt
küöl... Göl
örüs...Irmak
Haya...Dağ

yer sir olmuş ancak yurt doyt doymak eskil To (tok todmak) ile ilgili olabilir mi burada ilkel insan esemesi ile bakalım.
ikincisi eski uzun sesliler korunmuş göl. .küöl (kööl)
Irmak...örüs bilinen en eskil türkçe söz ve yaşamakta.
Haya ise bizim kaya dediğimiz ancak onlarda dağ olarak kullanilmaya başlamış.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen birtancazin_ » 25 Tem 2014, 00:02

Yine baal...baar yani var eski uzun ses yine korunmuş

kien ..kiin..gen yani geniş burada da eskil özellik dikkat çekiyor.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Temirbek » 20 Eyl 2014, 18:44

Güzel bir başlık. Evet, Yakutça uçra * ücrâ'nıñ gerçek biçimi bir bölgede kaldığı için pek çok eski sözü korumuştur. Ancak sak * dikkatli olunması gereken şu, Yakutçada Moğolcadan alınmış olan sözler boldur, bunlara ek olarak, daha eski dönemlerde orada yaşayan yerli uluslarıñ dillerinden kalma pek çok söz bugün Yakutçada yaşamaktadır. Çünkü Yakutlar o bölgeniñ öz yerlisi değiller, daha güneyden göçtüler. Dolayısıyla oradaki pek çok yerli Yakutlaştı, dilleri de yok oldu ancak kimi sözler Yakutçada yaşıyor. Özellikle Ket-Yenisey dilleri ailesinden gelen kimi sözler var. Örneğin seniñ de söz ettiğiñ doydu "yer, yurt" sözü bence büyük olasılıkla Ketçeden kalma bir söz. Çünkü bütün Türk Dillerinde yurt sözü vardır, bir de el sözcüğü var ancak doydu'ya beñzer bir Türkçe söz bulunmuyor. Diyeceğim, bu gibi Türkçe kökenli olmayan, Ketçe, Yeniseyce, Çukçice, Samoyedce birçok söz Yakutçada mevcuttur, bu gibi sözleri Yakutçada bulunuyor diye yañılarak Türkçe sanmamak gerekir. Yakutçanıñ söz dağarcığınıñ %35 kadarı Türkçedir ki onlar da söz ettiğiñ gibi oldukça eski özellikleri korumuş olan önemli sözlerdir, bizler için de o sözler önemli.

Yakutçadan örnekseyebileceğimiz çok söz var, örneğin kördörüü "indeks" > bize uyarlarsak *gördürü olur, bir diğer örnek körüü "manzara 2. görüş" > bizde *görü olur, bir başka örnek körünnük "fotoğraf 2. galeri" > bize uyarlanması *görünlük olur, körünge "versiyon" > bizde *görünge olur, tihilik "zincir 2. silsile" bizde *dizilik olur, törüt "orijin" > bizde *türet , külüm "tebessüm, gülme" > bizde *gülüm olur, külüü "gülme" > bizde *gülü olur, külüük "komik, gülünç 2. saçma" bizde *gülük olur :) daha nice bize de uyarlanabilecek sözcük vardır.

Kimi bilgisayar/internet terimleri de var, örnekler; kiirii "hesap" > bizde *giri olur, bilii "data" > bizde *bili olur, tühülge "forum" > bizde *düzülge olur, kirii aat "login name" > giri adı, kiirii tıl "şifre, password" > giri sözü/dili, sir "site" > bizdeki yer (bizim yerlik gibi) :), kıttaaççı aatta "user name" > kullanıcı adı...

Bunlar gibi nice bize de uyarlanabilecek sözcük var. Yakutçada ayrıca diğer Türk dillerinde kullanımdan düşmüş çoğu söz bulunmakta. Bizde ve diğer Türk dillerinde kimi türevleri yaşayan ancak kökü bulunmayan sözleriñ ve fiilleriñ de kökleri bulunabiliyor. Örneğin bizdeki kılıbık sözü tek başına bir sözdür, kökü de belirsiz gibidir. Oysa Yakutçada bu sözüñ kökü bulunuyor; kilbiy- "cesâret gösterememek 2. çekingen olmak" > kilbik "cesâretsiz 2. çekingen 3. korkak 4. utangaç" > kilbigiy- "cesâretsizleşmek 2. utangaçlaşmak" gibi. Buradan hareketle bizdeki *kılbık > kılıbık örneği üzerinden > *kılıbımak/*kılbımak gibi bir fili diriltebiliriz.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2014, 19:16

kılıbık konusunda:

Hakasça xılbıs "ince"; Oyratça qılbıq, qılbıs "ince"; Çuvai xǐldǐrke, Yakutça/Dolganca kılgas "kısa", kilbiy- "çekinmek, kısa kalmak"; Kırgızca/Kazakça qılmıy- "ince olmak" sözcüklerine baktığımızda Ana Türkçe *kıl- "kısa, ince olmak" diye bir sözcük kurgulanabilir. Çünkü Yakutça -gAs (bizdeki -gAç ile aynıdır), Oyratça -bıs (bizdeki -bız/-vuz ile aynı) ve Çuvaşçadaki ettirgen -dǐr- (bizdeki -dXr- ile aynıdır) ekleri eylemlere gelir. Bu kurgulanan *kıl- eylemi, kısa ünlülü olup kīl- "yapmak, etmek" ile karışmasın.

Bu sözcüğü kılçık "kısa ve ince kıkırdak" ve kılıç "seyf" sözcüğünde buluyoruz. Bizdeki kılçık sözcüğü kılıç sözcüğünden gelir. Ancak diğer Türkçeler kılçık yerine başka bir sözcük bulunur. Eski Türkçe kılıç, Çuvaşça xǐś < *xǐlś olduğundan eylemlere gelen araç yapma eki -ç eki söz konusudur. Diğer Türkçelerde "kılçık" añlamında ise Hakasça xılga, Oyratça qılgan/qılga, Çuvaşça xǐlıx, Yakutça kılān, Tofalarca xılgan, Kırgızca/Kazakça/Karakalpakça qılqan, Başkırtça qılgan sözcükler vardır. Bunlar da eyleme gelen -gAn ekiyle oluşmuştur. Kılıç da ince bir araçtır.

Bu durumda Ana Türkçe *kıl- "ince/kısa olmak" kurgusu yérindedir. Ayrıca Sibirya dillerindeki sesleriñ ne deñli kurallı olduğunu görebiliriz.

İşiñ ilginci, aynı kökten "kılıbık" ile "kılıç" diye iki ters gibi görünen kavramıñ türetilmiş olmasıdır. Oysa bu iki kavramıñ ortak özelliği, (biri mecâzen, biri fiziksel olarak) "ince" olması :)
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Temirbek » 20 Eyl 2014, 19:23

Bildiğimiz kıl (at kılı vb.) da bu kökten midir?
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2014, 19:31

Temirbek yazdı:Bildiğimiz kıl (at kılı vb.) da bu kökten midir?

Olabilir. Çünkü o da kısa ünlülü bir sözcük. Belki de *kıl- "ince olmak" < *- "incelmek" sözcüğünden *kıl "ince olan" > kıl "hair" sözcüğü türemiştir? Yani biri ilk Türkçe yineleme çatısı -l- almışken diğeri eylemden ilgi adı veya sıfat kuran -l eki ile almış olabilir. Ayrıca kıs- "daraltmak", kıt "yetersiz", kıd- "kıymak, ince ince dilimlemek" ve kır- "daha küçük parçalara bölmek" sözcükleri de ilgili olabilir???
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Bi50likdaha » 21 Eyl 2014, 11:33

Kılıç ince mi? 17.yy'da kullanılmaya başlandı ince kılıçlar.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 417

Re: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen Oktay D. » 21 Eyl 2014, 12:55

Keskin yanını dik tutunca ince oluyor. Keskin olmayan yanağı geniş olabilir, ancak ona da "kalıñ" demiyoruz. Soñuçta kılıcı icad eden adamı düşün, ondan önce oduñ kullanıyorlar yakın dövüşte :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: türkçenin en eskil örneklerini sahacada bulmak

İletigönderen birtancazin » 04 Haz 2017, 00:19

Sahacanın yüzde otuzbeşi türkçe değil moğolca olmalı..
Türkçenin eskil özelliklerini taşır, çağdaş dönemde rusçadan alıntılar da var bu dilde, ayrıca eski sibirel uluslarının dilinden de alıntı var.
Sahalar kurıkanlardan gelir ve oğuzcaya kuralları yapım biçimleriyle kazak ve kırgızcaya göre daha yakındır ancak sesletimlerdeki değişimler ve bizim yitirdiğimiz uzun seslileri koruyor olması anlamamızı güçleştirir.
Sahaar ve dolganlar bölgedeki yerli toplumları sanıldığı gibi çokça özümsemiştir, çukkçi samoyed eskimo gibi finugor ve mkngol topluluklar varlıklarını tip olarak korurlar ama ruslaşmışlarken sahalar buduncul ve yurtsever insanlardır ve o bölgenin başat öğesidir.
Bence türklükbilimciler için karışılıklı iletişimin yoğunlaştırılması gereken bir boy...
Bihigi doydubut... Bizim yurdumuz
Lena örüste tühöller.. Lena ırmağına dökülür...
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260


Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 4 konuk

Reputation System ©'