Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

+maç eki, -maç eki, +mAç eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

+maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Batuhan Düzgün » 12 May 2014, 15:11

Türkçede üç ayrı ek var: +maç, -maç, +mAç. Bunların kökenleri aynı mı görevleri nedir bunu tartışalım.

Birinci +maç eki adlara geliyor yine ad yapıyor:

dilmaç < tilmaç < til(>dil)+maç
sığırtmaç < sığır[t]+maç


gibi...

Öteki -maç eki ise eylemlere geliyor yemek adı yapıyor:

bula-maç
tut-maç


gibi...

Büyük olasılıkla yemek adı yapan -maç ekinin türetimi şöyledir:

bulama aş > bulamaç
tutma aş > tutmaç

Bir de -mAç eki var. Bu da eylemlerden ad türetiyor:

yırt-maç

gibi...

Bu -mAç eki de büyük olasılıkla -AmAç ekinden türedi.

dön-emeç

gibi...

Peki addan ad yapan +maç eki nice türedi? Yorumlarınız neler?
  • 0

Üyelik görseli
Batuhan Düzgün
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 93
Katılım: 21 Ara 2012, 16:51
Konum: Edirne
Değerleme: 1

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Bi50likdaha » 12 May 2014, 17:50

Öteki -maç eki ise eylemlere geliyor yemek adı yapıyor:

bula-maç
tut-maç


Bu yanlış olmuş, +maç diye bir ek söz konusu değil burada.
Birleşik ad bunlar aş sözcüğü ile yapılmış, +aş sözcüğü olarak ekleşmiş.

Bulama+aş
Sütlü+aş
tutma+aş
Güllü+aş

Gibi
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Oktay D. » 12 May 2014, 20:30

yırtmaç "giysilerde yırtılmış yer", dönemeç "dönecek yer", tutamaç "tutacak yer" gibi eylemden ad yapan ekler çok yüksek olasılıkla -gAç ekinden gelmektedir:
*yırtıngaç > *yırtñaç > yırtmaç
döngeç > *dönñeç > dönmeç, dönemeç
tutungaç > *tutuñaç > tutamaç

Karşılaştırıñ:
Eski Türkçe barñak > parmak
Eski Türkçe toñuz > domuz
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 12 May 2014, 20:32 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Bi50likdaha » 12 May 2014, 23:42

Oktay D. yazdı:yırtmaç "giysilerde yırtılmış yer", dönemeç "dönecek yer", tutamaç "tutacak yer" gibi eylemden ad yapan ekler çok yüksek olasılıkla -gAç ekinden gelmektedir:
*yırtıngaç > *yırtñaç > yırtmaç
döngeç > *dönñeç > dönmeç, dönemeç
tutungaç > *tutuñaç > tutamaç

Karşılaştırıñ:
Eski Türkçe barñak > parmak
Eski Türkçe toñuz > domuz

Peki +mAç dengi +bAç ekini de +gAç'a bağlayabilecek misin?
Saklambaç, kırbaç gibi.Belki b=v dönüşümünden Yala+baç=Yalvaç olmuş olabilir emin değilim.

Açıkçası bir açıklama yapmak gereği duysam bu ek için birleşik ek derdim, birinin yanlışlaması azı doğrulaması için.
Eylemden ad yapan +mA eki ve ona eklenen küçültme yapacan ekiyle meydana gelmiş.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Oktay D. » 13 May 2014, 01:08

Bi50likdaha yazdı:Peki +mAç dengi +bAç ekini de +gAç'a bağlayabilecek misin?
Saklambaç, kırbaç gibi.Belki b=v dönüşümünden Yala+baç=Yalvaç olmuş olabilir emin değilim.

Açıkçası bir açıklama yapmak gereği duysam bu ek için birleşik ek derdim, birinin yanlışlaması azı doğrulaması için.
Eylemden ad yapan +mA eki ve ona eklenen küçültme yapacan ekiyle meydana gelmiş.

yalavaç sözcüğündeki *-b- birincildir çünkü sözcük Eski Türkçede böyle geçiyor. Oysa deminki örnekler hep Türkiye Türkçesinden.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen bensay » 14 May 2014, 00:03

Sığırtmaç sözcüğü bugün ölçünlü yazı dilinde seğirtmek olarak bildiğimiz eylemliğin bir türevi olsa gerektir. Niyecesi Çünkü bu sözcüğün ağızlarda ünlü kalınlaşması ile daralmasına uğramış biçimi olduğunu düşündüren bir "sığırtmak" sözcüğü bulunmaktadır. geçenlerde başka bir konu başlığında yerliktaş Türkeröz bu sözcüğün bildirimini yapmıştı. Ben de özdeşiyle TTAS'den alıntılıyorum:

sığırtmak   
Koşmak.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü



Öte yandan, burada daha önceden bildirimi yapılmış olan  "dilmaç" sözcüğü ile "ayakmaç, ilikmeç, gölmeç, sıramaç, tahtamaç" sözcüklerini eylem köküne bağlayabilmek pek olanaklı gözükmüyor.


Sırtmaç A.Tietze'de geçiyor "apartuna 'ceketlerin kol ağızlarına yapılan sırtmaç'"


Öbür sözcükler TTAS'de bulunuyor:

ayakmaç   
Dokuma tezgâhı pedalı.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

ilikmeç   
Düğme iliği.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

gölmeç   
Küçük su birikintisi, gölcük.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

sıramaç   
Sıraya dizilmiş, sıralanmış: Sıramaç kayalara baksana.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

tahtamaç   
Kanepe minderi.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
  • 0

En soñ bensay tarafından 14 May 2014, 00:13 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2863
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1432

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Bi50likdaha » 14 May 2014, 00:35

Sığırtmaç sığır çobanı demek değil mi?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Türkeröz » 19 May 2014, 01:53

Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2992
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 555

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Bi50likdaha » 19 May 2014, 02:09

Türkeröz yazdı:Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?

Anlamı ne ki?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Türkeröz » 19 May 2014, 03:46

Hidrojen için gelmişti aklıma.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2992
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 555

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Oktay D. » 19 May 2014, 11:27

Türkeröz yazdı:Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?

sıvı- "sıvı hâline gelmek[desc=sivišmak, sivig][·][/desc]" sözcüğünden sıvıt- "sıvılaştırmak", oradan da sıvıtgaç~sıvıtmaç "sıvılaştırıcı şey → hidrojen" bence doğru bir türetim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen M.calli » 19 May 2014, 12:22

hidrojen ne zaman sıvılaşıyor? benim bildiğim hidrojenin sıvılaşması için epey düşük bir sıcaklık gerek ve özgüllük yok herşey sıvılaşır bir tür adı olabilir anca bana kalırsa
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Oktay D. » 19 May 2014, 12:31

M.calli yazdı:hidrojen ne zaman sıvılaşıyor? benim bildiğim hidrojenin sıvılaşması için epey düşük bir sıcaklık gerek ve özgüllük yok herşey sıvılaşır bir tür adı olabilir anca bana kalırsa

Burada sıvısıvıg veya sıvı- "su hâline getirmek" sözcüğü susub sözcüğünden geldiği için özünde sulaştırıcı yazmalıydım. Benim yañlışım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8285
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5368

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletigönderen Türkeröz » 24 Şub 2015, 23:04

-maç anlamı
-mış, -miş eki yerine kullanılır : Tutmaç (tutulmuş).
-Tokat

Mesaj içeriğini görmek için kayıt ve giriş gerektirir
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2992
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 555


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 0 konuk

Reputation System ©'