Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

erke sözcüğüne ilişkin

Sözcükleriñ kökeni üzerine yapılan tartışmaları içerir.

erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Adsız Çıgay » 14 Ağu 2009, 02:30

addan ad yapan -e ekine hangi örnekler var Türkçe'de...Erke sözcüğü yapı bakımından işkillendirdi biraz beni de...He söylemesi güzel sözcük...Türetiminin de kurallı olduğuna ikna olursam kullanacağım sürekli...
  • 0

Adsız Çıgay
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 09 Ağu 2009, 02:51
Değerleme: 2

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Oktay D. » 14 Ağu 2009, 02:37

Türkçede addan ad yapan bir +e eki bulunmaz. İki tâne ek vardır: addan eylem yapan +A- eki ve eylemden ad yapan -A eki. Burada A=a,e olup "+" adlara gelen ekleri ve "-" eylemlere gelen ekleri betimler.

erke sözcüğü uyduruk bir sözcüktür. Hem aŋlam bakımından zâten erk ile bir ve aynıdır. Oktay Sinanoğlu'nuŋ aŋlamlandırmasından çok, özünde durum şöyledir:
erk "energy"
güç "power, birim zamanda yapılan iş"
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Oktay D. » 14 Ağu 2009, 02:42

Bu arada siyâsî terminolojide,
erk "iktidar"
günlük yaşamda
erk "kuvvet"
olarak geçer.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Adsız Çıgay » 14 Ağu 2009, 16:10

Şimdi aklıma geldi de...

denk+e=denge
gür+e=güre(kuvvetli,dinç)
ilk+e=ilke(bu sonradan türetilmiş sanırım)

ama bu bu ek hep önadlara gelmiş...Erk gibi bir ada gelmesi kurala uygun mu bilmiyorum.
  • 0

En soñ Adsız Çıgay tarafından 14 Ağu 2009, 16:32 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Adsız Çıgay
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 09 Ağu 2009, 02:51
Değerleme: 2

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Baturalptürk » 14 Ağu 2009, 16:57

Bu ek muhtemelen Eski Türkçe'deki +ga ekinden gelmiştir. Bunu 'öze' sözcüğünden çıkarabir miyiz emin değilim (özgü=öze). Bundan başka  'göze' sözcüğü de mevcut (göze=su kaynağı).
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 74

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Adsız Çıgay » 14 Ağu 2009, 18:25

evet göze gözden gelmiş ki o önad değil ad...Buradan yola çıkarak erkeyi kurallara uygun bir sözcük olarak kabul edebiliriz sanırım.
  • 0

Adsız Çıgay
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 09 Ağu 2009, 02:51
Değerleme: 2

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Oktay D. » 14 Ağu 2009, 23:50

göze sözcüğü ilk kez [1] kaynağında görülmüş (18.yy). Kökenlemesinden emin olamayız. göz- < gör- eyleminden de gelebilir (r>z) [2]. Belki de onlar da uydurmadır.

denge ve ilke sözcükleri ilk kez 1935'te çıkan [3] görülmüş. Belli ki uydurulmuş.

Bugün tüm çağdaş Türk dillerindeki ekleriŋ tümü Eski Türkçede vâr olan eklerdir ve eski Türkçede addan adyapan (ya da ad soyludan ad soylu yapan) bir ek yoktur. Sadece Ana Türkçe döneminde bir +A çekim eki bulunur. Bu ek bazı Eski Türkçe kaynaklarda da raslanır. Ancak öyle bir yapım eki yoktur.

Dipçe.
[1] Mütercim Asım, "Burhan-ı Katı Tercemesi".
[2] İlk Türkçedeki r>z dönüşümünden soŋra bile bazı sözcüklerde r-z nöbetleşmesi görülür. Örŋeğin, gözük- < görük- < gör-.
[3] Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Adsız Çıgay » 15 Ağu 2009, 22:15

Varsayalım ki bu yine pek az örneği bulunan addan ad yapan -ey eki idi de y kayboldu ve -e kaldı. iley(çevre,muhit) gibi erkey=erke :)


Bu arada birinin şu Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzunu taramaya niyeti varsa söylesin yoksa satın alacağım.Tecessüs doluyum.Ataç buna bilseme demiş ama eyleme -se getirmek doğru mudur acaba?
  • 0

En soñ Adsız Çıgay tarafından 15 Ağu 2009, 22:45 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Adsız Çıgay
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 53
Katılım: 09 Ağu 2009, 02:51
Değerleme: 2

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Oktay D. » 16 Ağu 2009, 00:45

İsterse erkeg < erke- < erk olarak kurtarma girişimi olabilir (Oktay Sinanoğlu kökenlemeyi böyle yapmamış olsa bile). Ancak bunuŋ zaten gereksiz olacağını da söyledim. Sözcük çöplüğü yapmaya gerek yok. Oktay Sinanoğlu'nuŋ yaŋlış türetimlerinden bayağı eleştiri makâlesi çıkartılabilir. İsteyen uğraşabilir, ben almayayım.

Evet, -sA- eki hem eylemlere hem adlara gelen bir ektir[1][2][3][4]. Böyle başka bir ek var mı bilmiyorum.

Dipçe.
[1] Talât Tekin, "-ısar Ekinin Türeyişi", Türk Dili dergisi, Mayıs 1954.
[2] Talât Tekin, "-ısar Eki Hakkında", Türk Dili dergisi, Kazım 1954.
[3] Kaşgârlı Mahmût, "Divânü Lugâti't-Türk", Dilbilgisel Kurallar ve Çekimler, Sıfat Yapımınıŋ Açıklanması ve Kurallarıŋ Uygulanması bölümü. Seçkin Erdi ve Serap Tuğba Yurtsever çevirisinde 62-63 sayfalar [Kabalcı yayınları, 2005].
[4] Talât Tekin, "Türkoloji Eleştirileri", Doruk yayınları, Mart 1994, 13-25. sayfalar.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Temirbek » 26 Ağu 2009, 20:57

Moğolca erke "1) güç, enerji 2) yetke, otorite" demektir ve Türkçe aynı anlamlara gelen erk ile bir ve aynı olan kökteş (cognate) bir sözcüktür.Dil Devrimi yıllarında biraz dil kargaşası yaşandı, bu kargaşanın nedeni  işe tam vâkıf olmayanların işi yürütmesi ve nereden, nasıl başlanması gerektiğinin bilinmemesiydi, o yıllarda Moğolca'dan da kimi sözcükler Türkçe sanısıyla alındı, kimi sözcükler de Moğolca ile birlikte Türkçe'de de ortak olanı olduğu halde, sanki başka bir sözcükmüş gibi dile aktarıldı, "erke" de bunlardan biri olmalı...

Türkçe-Moğolca ortak sözcüklerde, Moğolca söylenişlilerin (telaffuzluların) sonlarında +e sesi oluyor Türkçe erk = Moğolca erke "güç, enerji 2) iktidar, otorite", Türkçe berk "katı, sağlam, sert 2) dayanıklı" = Moğolca berke / berge "güçlü, sağlam, dayanıklı", Türkçe sağ- "süt sağmak" = Moğolca saga- "süt sağmak" vb...
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1177

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Toygun » 21 Haz 2010, 19:11

Çelim sözcüğü güç, kuvvet gibi anlamlara geliyor. Enerji yerine kullanabilir miyiz acaba?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5289
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1336

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Toygun » 09 Tem 2010, 02:38

Erke sözcüğünün kurallılığını destekleyici bir sözcük.

Görsel
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5289
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1336

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen Bengitaşlarındili » 06 Ara 2010, 11:10

Erke sözünün eski kaynaklarda ve günümüz Orta Asya Türk dillerinde "nazlı, işveli, şımarık" anlamlarında kullanıldığını öğrendim.
Erkelik ise Naz anlamında kullanımda imiş.
Erk+e sözü ile yaptığınız açılama ile erke sözüne bugün başka Türk dillerinde yüklenen anlamı bağdaştıramıyor, çözümleyemiyorum.
Yukarıda açıklanan erke ile bu naz anlamındaki erke farklı sözler mi? Yoksa arada benim göremediğim, bilmediğim bir anlam kayması mı var? Yoksa Orta Asyada kulanılan anlam doğru da bizde kullanılan erke sözü uydurma mı?
  • 0

Anlayın Artık! Uydurukçuluk devri bitti! Bitti! Koskoca Türk dünyası dururken uydurduklarınızı yutturamazsınız. Biri önerdiğiniz sözü ilk anda kabullenebilir ama sonra diğer Türk dillerindeki karşılıklarını öğrenince, önermiş olduğunuz uyduruk söz için size kin ve nefret besler. Benim şu anda tüm uydurukçulardan duyduğum nefreti duyar size, ama bunu şahıs olarak kimseye yöneltemediği, maddileştiremediği için Türkçeciliğe yansıtır. Türkçeciliğe nefret duymaya başlar.İşte siz UYDURUKÇULAR farkında olmadan TÜRKÇEYİ BALTALAYANLAR DURUMUNDASINIZ. Yeter artık UYDURMAYIN!
Üyelik görseli
Bengitaşlarındili
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2144
Katılım: 28 May 2009, 15:46
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 0

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen bensay » 07 Ara 2010, 12:14

Bir olasılık, şımarıklık devingenlik içerdiği, enerji de devingenlik verdiği için ikinci anlam yüklemesi yapılmış olmalı...?
  • 0

En soñ bensay tarafından 08 Ara 2010, 10:33 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835

Ynt: erke sözcüğüne ilişkin

İletigönderen bensay » 08 Ara 2010, 10:42

Enerji kavramı için ya yeni sözcük türetilecekti ya da var olan sözcüklerden uygun düşecek birine ikinci anlam yüklemesi yapılacaktı. İkincisi yeğlenmiş gözüküyor. Ayrıca "güre" sözcüğü üzerinde de çalışılmış bu konuda:

güre    
a. hlk. 1. Çiftleşmek isteyen kısrak veya dişi eşek. 2. Bir yaşından üç yaşına kadar olan tay. 3. sf. mec. Kuvvetli, dinç. 4. sf. mec. Çekingen, korkak, ürkek.

Güncel Türkçe Sözlük
--------------------------------------------------------------------------------
güre   Fr. Énergie

BSTS / Tıp Terimleri Kılavuzu
--------------------------------------------------------------------------------
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835

Soñraki

Dön Köken Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 7 konuk

Reputation System ©'