Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

TÜRKİYE TÜRKÇESİNİ ÖĞRENMEDE İKİ DİLLİ SÖZLÜKLERİN YERİ VE Ö

Ortak Türkçe'niñ oluşumu üzerine yapılan çalışmaları içerir.

TÜRKİYE TÜRKÇESİNİ ÖĞRENMEDE İKİ DİLLİ SÖZLÜKLERİN YERİ VE Ö

İletigönderen YİĞİT TULGA » 25 Kas 2007, 01:20

Yayınlanması için gönderen Nurgali Jusipbay/Kazakeli


TÜRKİYE TÜRKÇESİNİ ÖĞRENMEDE İKİ DİLLİ SÖZLÜKLERİN YERİ VE ÖNEMİ

ORD.PROF.DR.G.G. ERKEBAYEVA
Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi
Kazakistan Bilim Akademisi

Çeşitli dillerde konuşan halkların ekonomik, siyasi, kültürel durumlarıyla ilgili ilk
ilişkileri dil vasıtasıyla gerçekleşir.
Toplumdaki değişimler, dış ülkelerle olan ilişkilerin gelişmesi,  ortak iş yerlerinin oluşması, ekonomik gelişmeler Tükçe öğrenilmesine ilgi oluşturmaktadır.
1993’de Kazakistan’nın Türkistan kentinde Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi açıldı.
Tüm bölümlerde Türkiye Türkçesi, Türkbilim, Türk Tarihi dersi okutulmaktadır.
Türkiye Türkçesi öğretiminde öğrencilerin  okuma , yazma ve anlatabilmeleri amaçlanmaktadır. Bu çabalar ise sözlükler yardımıyla gerçekleştirilir.
Bu amaçla tarafımızca “Kazak Türkçesindeki sözlükleri kullanma esnasında yapılan Çalışmalar Sistemi” hazırlanmıştır. Bu eseri kulllanmakla iki dilli sözlükleri (Kazakistan Türkçesi – Türkiye Türkçesi) nasıl kullanılacağına dair açıklamalarda bulunacağız.
Bunun için ilk önce iki dilli sözlüklerle tanıştırmak gerekir.
1. Kazakşa Tilaşar. Kazakistan Türkçesi Öğrenme ve Konuşma Kılavuzu. Ankara. Doç.Dr.Zeyneş İsmail.
bu sözlük Türkiye Türkçesini öğrenmek için hazırlanmıştır.  Sözlükte sayılar, günler, aylar,  yıl adları, mevsimler, tanışmak, özgeçmiş, gezide, istasyonda, konuk evinde, çarşıda, mağazada vs: gibi yerlerde kullanılan Türkçe sözcükleri öğretir.

2. A. Tacutov. Türkçe-Kazakça Sözlük.- A: “Sözdik-Slovar”, 1997.-304 sayfa.
Bu sözlük 8289 sözcüğü kapsamaktadır.  Örneğin:
Bosanmak: 1. босау, босап қалу.
2. айырылысу;
3.босап шығу;
4. қатты ағу, мықтап құйылу;
5.ақтарыла сөйлеу, барып айтып салу;
6.Ату, оқ шыңғару;
7.үйірінен біөлініп қалу;

3. Türkçe Konuşma Kılavuzu. Mehmet Hengermen. Ankara.
Bu sözlükte vakit, hava durumu, sınırda, konukevinde, lokantada, gibi durumlar hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca resimler de bulunmaktadır.
4. Kenan Koç, Ayabek Bayniyazov, Vehbi Başkapan. Kazakistan- Türkiye Türkçeleri Sözlüğü. Türkistan, “Turan” Yayınevi. 2003.637- XVII sayfa.
Bu sözlükte 32.000 dolayında sözcük ve deyim bulunmaktadır. Sözlükle ilgili bir örnek verelim:
Жазушы (jazuşı) isim. Yazar, müellif.
Қоңырау (qonırav) isim. Zil, çan, kampana.
5. Yu. V. Şeka. Rusko-Turetski Razgavornik.(Rusça Türkçe konuşma Kılavuzu).-M. Vısşaya Şkola. 1992.
Bu kılavuz en önemli sözcükler ile deyimleri kapsamakta ve Türkiye Türkçesini öğretmeyi amaçlamaktadır. Kılavuzda “Tanışma”, “Bankada”, “İlişki”, “Lokantada”, “Postahanede”, “Bilim”, “vs. gibi konularda bilgi verilmektedir.
Türkiye Türkçesini geliştirme amacıyla Luçana Savelli Mistri’ nin “Türkiye.İtalya’da” yayımlanmıştır. Eserinden yararlanabilirsiniz.  Bu eseri kullanırken şunun gibi alıştırmaları yapabiliriz:

Alıştırma NO:1. Luçana savelli Mistri’nin Турция№ Полный путеводитель. Eserindeki 31. sayfadaki “Троя”konusunda Türkiye Türkçesinde kompozisyon hazırlayınız.

Alıştırma NO:2. Luçana savelli Mistri’nin Турция№ Полный путеводитель. Eserindeki 21-22 sayfalarındaki resimlerden yola çıkarak “Topkapı” konusunda bir kompozisyon hazırlayınız.

Alıştırma NO:3. Luçana savelli Mistri’nin Турция№ Полный путеводитель. Eserindeki 88-93. sayfalardaki resimler, yazıları kullanarak Antalya konusunda bir kompozisyon yazınız.

Alıştırma NO:4. Luçana savelli Mistri’nin Турция№ Полный путеводитель. Eserindeki 156-159. sayfalardaki resimleri kullanarak Ankara konusunda makale hazırlayınız.

Alıştırma NO:5. Luçana savelli Mistri’nin Турция№ Полный путеводитель. Eserindeki 4-5 saylardaki haritayı kullanarak Türkiye’ye sözlü gezi düzenleyiniz.

Dil öğrenmede iki dilli sözlük kullanılması gerekir.  İki dilli sözlükleri kullanma yöntemlerini   geliştirme amacıyla birtakım alıştırmaları sunmaktayız:
1. Ödev. Metni sözlüğü kullanarak metni Türkiye Türkçesine çeviriniz.
1.Alıştırma.  Kazak Türkleri Konuksever Bir Millettir.

Қазақ халқы ежелден қонақ десе ішкен асын жерге қоятын халық. Үй иесі бұрын танысын танымасын «Құдайы өонақпын десе болды\ жылы шыраймен қасы алып отырған.  Жол жүріп келе жатқан жолаушы «бөлінбеген еншім бар » деп\ жолшыбай ауылдың кезкелген үйіне түсіп,қонақ бола берген. Оның үстіне қазақта  «қырықтың бірі қыдыр»\ «қонақты қусаң құт, ырыс қашады», «қонақпен еріп құт, ырыс келеді» деген мәтелдер бар. Сөйтіпбөлінбейтін еншіге қиянатжасауға болмайды.  Бір қызығы, алтыаласы, бес бересі болмаса да, қонақ үй иесі тойдармаса, күтпесе аттана бере жамандап кететін болған. Сондықтан  халқымыз қонақты қарсы алу, шығарып салуға ерекше мән берген.
Қонақты үй иесі қарсы алып, есікті өзі ашып, үйге енгізіп, соңынан өзі кіріп есікті жабады. Бұл еріп келген құт, ырыс бірге кірсін дегені. Ал қонақты шығарып саларда, есікті қонақтарға аштырп, соңынан өзі жабатын болған. Осы күнге дейін қонақтарға есікті ашып, іштен жауып алу деген болмаған.

2. ALIŞTIRMA (metni tamamlayınız. Türkiye Türkçesine aktarınız)

Халқымызда жеті санының айрықша қасиеті бар. Оны ата бабаларымыз киелі сан деп ұғынған. Әлде біроқыс жағдайдан , кездейсоқ апаттан аман қалса «құдай сақтады» деп, шелпек,жеті күлше таратұан. Қайыршыға жеті теңге ұстатқан. Осының барлығы  ескілікті, салт жораны, әдет ырымдардан, әлдебір  белгісіз күштің алдында дәрменсіздік танытудан туғанжағдайлар болса керек.ы

3. ALIŞTIRMA
Kazak Türklerinin etli yemekleri.(metini tamamlayınız. Türkiye Türkçesine Aktarınız)

Қазақ қонақ күтккенде  дастархан мәзіріне  ерекше көңіл аударған. Сыйлы қонақ келгенде өлі ет аспай, арнайы мал сойған.
Енді Қазақтың еттен жасалған тағамдарына келейік...

4. ALIŞTIRMA

Ғасырлар бойы халқымыздың негізгі мекені дала мен киіз үй болса, сол киіз үйдің сүйегі мен сырт киімі , әсіресе адам миы әрең санайтын  ұсақ түйек баушауы, басқұры, жел бауы, шиі, белдеуі, шуда жібі, таспасыдеген секілді құрал жабдықтары, оның ішіндегі аяқ қап, жүк қап, текемет, кілем, алаша, көпшік орамал, сүлгі. Адалбақан.саба,,піспек, ожау, шара, бөстек сияқты шетіне жетпейтін құралдар  бәрі бәрісі әйел қолынан сағат, минут сайын  өтіп отыратын  бұйымдар болғандаықтан , олар соның жасаушысы , бүтіншісі, сақшысы болған ғой.  Яғни, шаңырақ иесі , әулиет иесі  ер болса, от иесі, су иесі, мүлік иесі, береке иесі жарболған. Біздің барлық өнеріміз осы тұрмыс қажетінен, өмір қажетінен туған...

Қазақ қыздары  тоұылған кілемдер мен алашалар, олар оюлаған текемет, түс киіздер, қоржын қолдорбалар, кестелі орамал, оқалы кимешектер, ат жабулар көздің жауын алмай ма?

Халық талантының қос қанатындай сөз өнері  мен қолөнері қашаннан егіз.Екеуін де жасайтын халықтың ақыл щйы мен жүрегі, ұлдары мен қыздары. Олардың бәрі шешен, ақын, әнші, күйші, зергер, ұста, ісмер,  әр түрлі ат тағылып келгенімен, бәрі де талант перзенттері. (Ғ. Қайырбеков)

5. ALIŞTIRMA
Қазақ.
Қазақ терминінің шығуы жөнінде жорамалдар көп. Қазақ халқының шығу тегі ежелгі қола дәуірінен басталады. Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанды мекендеген үйсін тайпаларының бірлестігіежелгі ата бабалар қатарына жатады, Алайда қазақ деген ат ертеде аталса да ұмытылып қалған. Тарихи деректер бойынша  қазақ халқының құрылу XV –XV ғасырлардың  аралығы деп есептелінеді. XV ғасырдың екінші жартысынан бастап,  Қазақстанның байырғы халқының аты  болып кеткен. Жүздер қазақ халқының қалыптасқаннан кейін құрылған.  Қазақ тілінің қалыптасуына қыпшақ тілі негіз болған деп есептейді.

Türkiye Türkçesinin öğreniminde konuşma kılavuzlar da önemlidir.Bundan dolayı kılavuzun kullanılması öğretmek için kılavuzdan birkaç örnek vermekteyiz:

1. ÖDEV:  “ÖĞLE YEMEĞİ” Konusunda bir diyalog hazırlayınız.

1.ben acıktım(biz acıktık) –
2.öğle yemeği (akşam yemeği) yemek istiyorum –
3. iyi bir lokanta tavsiye edebilir misiniz?-
4. Saat kaçta açılıyor? (kapanıyor)?-
5. Bizimle öğle yemeği yer misiniz?-
6. bu masa serbest mi?-
7. Lütfen, yemek listesini verin. –

Ödev NO:2
Tanışma konusunda bir diyalog kurunuz.

Ödev NO:3
Tiyatro, Konser konusunda bir diyalog kurunuz.

Ödev NO:4
Eczane konusunda bir diyalog kurunuz. Konuşmak insanın doğal hareketlerindendir. Yani hareketi sonucunda insan kendi düşüncesini başkalarına aktarabilir, kanıtlayabilir. Bu hareketin Türkiye Türkçesinde gerçekleştirilmesi için iki dilli sözlüklerin yeri çok önemlidir.

KAYNAK:
1. G. Erkebayeva. Kazak Tilinde Sözdikterdi Mengeru Barısında Koldanılatın Keşendi Jumıstar Jüyesi. Almatı. Bastau. 2001.
2. Doç.Dr. Zeyneş İsmail. Kazakşa Tilaşar.Kazakistan Türkçesi Öğrenme ve Konuşma Kılavuzu. Ankara.
3. A. Tajutov. Türikşe-Kazakşa Sözdik.- “Sözdik-Slovar” 1997. 304s.
4. Kenan Koç. Ayabek Bayniyazov. vehbiBaşkapan. Kazak Türkçesi- Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Türkistan. Turan. 2003. 2003. 637-XVII s.
5. Yu. V. Şeka. Rusko-Turetski Razgavornik. Rusça Türkçe Konuşma Kılavuzu. Moskova. Vısşaya Şkola. 1992.
6. Luçana Saveli Mistri. Turtsya. Polnıy Putevoditel. İtalya.
  • 0

Sözlük indir.
http://tufar.com/SanalBaba/
Taranmasına "kıyacağınız" sözlük varsa benimle iletişim kurunuz.

"Türk Dil Kurumu" ile "Türk Günay Kurumu" özerk, tüzel kişiliğine dönmelidir. Atatürk kalıtını çiğneyenler yargılanmalıdır...
YİĞİT TULGA
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 973
Katılım: 29 Ağu 2007, 03:48
Değerleme: 39

Dön Ortak Türkçe çalışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

cron
Reputation System ©'