Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

Ortak Türkçe'niñ oluşumu üzerine yapılan çalışmaları içerir.

Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen cingelek » 27 Ara 2018, 21:14

Biliyorsunuz Araplar arasında ortak yazı dili olan ve temelini Kur'an'daki Arapçadan alan fasih Arapça kullanılmakta. Fasih Arapça Arap ülkelerinde gazete, dergi, televizyon / radyo programları gibi kütlevi enformasyon vasıtalarında kullanılmaktadır.

Türkler arasında herhangi bir lehçenin bu derecede kabullenilmesi kolay gözükmüyor. Türkiye Türkçesi en çok öğrenilen lehçe olmakla birlikte diğer ülkelerde gazete, dergi, televizyon / radyo programları gibi yayınlarda resmen kullanılmasının siyasî ve ictimaî cihetlerden önünde engeller bulunmaktadır.

Çağatay Türkçesi ise SSCB kurulmadan önce çok geniş bir kesimin ortak yazı dili idi. Bizim için Osmanlı Türkçesi nasılsa Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve daha birçok yerde yaşayan Türkler için Çağatay Türkçesi aynı gibidir.

Çağatay Türkçesinin yeni kavramları karşılamak üzere yeni kelimeler eklenmiş ve Latin harfleri ile yazılan bir türevi üzerine çalışma yapılabilir diye düşünüyorum.
  • 25

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 371

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen Oktay D. » 27 Ara 2018, 23:02

Başta Oğuzlar için ortak bir Oğuzca ve géri kalanlar için ortak bir Çağatayca ile girişim yapılabilir diye düşünüyorum. Çağatayca Oğuzlara çok uzak kalırken, Türkiye Türkçesi de ötekilere çok uzak kalıyor. Bu durumda benim usumdaki eñ vérimli çözüm, ilk aşamada Batı ve Doğu Türkçeleri için iki ayrı ortak Türkçe oluşturulması soñraki aşamada ise (belki 100 yıl soñra?) bu ikisiniñ ortaklaştırılması yönünde.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen cingelek » 28 Ara 2018, 01:03

Oktay D. yazdı:Başta Oğuzlar için ortak bir Oğuzca ve géri kalanlar için ortak bir Çağatayca ile girişim yapılabilir diye düşünüyorum. Çağatayca Oğuzlara çok uzak kalırken, Türkiye Türkçesi de ötekilere çok uzak kalıyor. Bu durumda benim usumdaki eñ vérimli çözüm, ilk aşamada Batı ve Doğu Türkçeleri için iki ayrı ortak Türkçe oluşturulması soñraki aşamada ise (belki 100 yıl soñra?) bu ikisiniñ ortaklaştırılması yönünde.
Tarihî olarak baktığımız zaman Eski Türkçe (Orhun yazıtlarının dili ve Eski Uygur Türkçesi) - Karahanlı Türkçesi - Harezm Türkçesi - Çağatay Türkçesi arasında devamlılık var gibidir. Orhun yazıtlarının diliyle Çağatay Türkçesi arasındaki farklar, Türkiye Türkçesi ile olan farklara göre çok daha azdır. Üstelik Çağatay Türkçesi tarihî bakımdan çoğunluğun ortak yazı dili idi.

Bugün Arap ülkeleri arasında Mısır, Türk ülkeleri arasında Türkiye'nin durumuna benzer bir durumdadır. En çok öğrenilen Arap lehçesi Mısır Arapçasıdır. Çünkü Mısır'ın nüfusu kalabalık, televizyon ve internet vasıtasıyla Mısır Arapçası yayınlar oldukça fazla takip ediliyor. Dizilerde, filmlerde ve şarkılarda çoğunlukla fasih Arapça değil lehçeler kullanılıyor, Mısır Arapçası bu şekilde geniş kitlelere ulaşabiliyor. Mısır Arapçası da fasih Arapçaya uzak sayılabilir fakat yazı dili olarak onlar da fasih Arapçayı (Modern Standart Arapça) kullanıyorlar.

Biz resmî olarak Çağatay Türkçesini ortak yazı dili olarak kabul etseydik diğer Türk devletlerinin bunu kabul etmesi daha kolay olabilirdi. Türkiye Türkçesinin resmî olarak kabul edilmesi çok zor görünüyor hatta bazı devletlerde televizyon kanallarında Türkiye Türkçesi ile yayın yapılması dahi yasaklandı. Bizde ilkokuldan itibaren Çağatay Türkçesine dayalı yazı dili öğretilse, diğer Türk devletlerinde de insanlar şimdi olduğu gibi Türkiye Türkçesini öğrenmeye devam etse Çağatay Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasında birbirine yaklaşma zamanla mümkün olabilir.
  • 5

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 371

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen Oktay D. » 28 Ara 2018, 01:52

Başlangıç koşulları açısından fasih Arapça-Mısır olayı ile Ortak Türkçe-Çağatay ilişkisi aynı değil. Çünkü Mısırlılarıñ, kendileri eñ kalabalık oldukları halde, ortak Arapça için ikna édilmelerine gérek olmadı. Kur'an Arapçası, dini olarak zaten ortada bu lehçeler yokken sabitlendi, Mısırlılar ağız farkları dışında aynı dili konuşuyorlardı.

Oysa bizim durumumuzda tüm Türkleriñ %69'unu kendi Türkçelerine uzak olan Çağatayca koñuşmaya ikna étmek gérekiyor. Bu gérçekçi déğil. Bu kadar büyük bir ikna yétisi olsa zaten Türk dünyasınıñ hiçbir sorunu kalmazdı.

Oysa herkes kendi lehçesine yakın olan bir ortak Türkçede çok daha kolay ikna olur. Ortak bir Oğuzca, bir tek Türkmenlere yéñi ancak kolay bir macera oluşturacakken Gagauzlar, Azerbaycanlılar ve Türkiyeliler için ağız öğrenmeden bir tık yukarısı olacaktır.

Özünde Çağatayca, Kıpçaklar ve Sibiryalılar için bir güçlük oluşturacağa beñziyor. Uygurlar ve Özbekler açısından Çağatayca çok doğal bir ortaklaşma olacakken Kıpçaklar için sıkıntılı kalacaktır. Kıpçakçalar ve Sibirceler, Türkçeler arasında eñ ayrışmış dillerdir. Kıpçakçalar ne yazık ki karşılıklı añlaşılabilirlik açısından 4 öbeğe ayrıklaşmış durumdalar: Batı (Kırım, Karay, Karaçay-Balkar), Doğu (Kazak, Nogay, Karakalpak), Kuzey (Tatar, Başkırt) ve Güney (Kırgız, Altai). Özellikle Kuzey Kıpçakça, ötekilerden çok daha ayrı kalmış.

Bu ayrımları Çağataycanıñ yakınlaştıracağını veya Kıpçakları ikna edeceğini sanmıyorum. Bu yüzden 3 ortak Türkçeye bile kalabiliriz bence.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen cingelek » 28 Ara 2018, 02:13

SSCB kurulmadan önce başlıca iki yazı dili vardı: Osmanlı Türkçesi-Çağatay Türkçesi.
Azerbaycan Türkçesi bugün Latin harfleriyle bile Osmanlı Türkçesi imla özelliklerine Türkiye Türkçesinden daha yakındır.

Kıpçaklar da SSCB öncesi Çağatay Türkçesini yazı dili olarak kullanıyordu.

Diğer taraftan Oğuz grubu lehçelerinin karşılıklı anlaşabilirlik seviyesi zaten yüksektir. Bu konuda Türkmen Türkçesi diğer lehçelere biraz daha uzak, Türkmenler de zaten Çağatay Türkçesini kullanıyordu. Türkmen Türkçesi Doğu Türkçesinin tesirinde kalmış bir lehçedir. Azerbaycan Türkçesini ve Gagavuz Türkçesini birkaç haftalık bir çalışmayla rahat anlayabilirsiniz. Türkmen Türkçesi bu ikisine göre biraz daha fazla çabayla öğrenilebilir. Yapılacak olan iş birkaç yüz kelime ile farklı birkaç gramer yapısını öğrenmektir.

Bazı Türkologlar tasnifte Gagavuz Türkçesini Türkiye Türkçesinin Rumeli ağızlarına dahil etmektedir. Türkiye'nin Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu bölgelerinde konuşulan ağızların da Azerbaycan Türkçesi ağzı sayılması mümkündür. Dolayısıyla sırf Oğuz grubu lehçelerini konuşanları anlayabilmek için bir ortak yazı dilinin öğretilmesi / öğrenilmesi yerine bütün Türkçe konuşanların anlaşabileceği bir lehçenin öğretilmesi / öğrenilmesi maksada uygundur ve hızlı gerçekleşebilir.
  • 1

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 371

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen Oktay D. » 28 Ara 2018, 19:59

Ayrıldığımız nokta hangisiniñ daha hızlı olacağına ilişkin gibi duruyor.

Ben zaten Batı Oğuzcanıñ özünde tek bir dil olup Gagauz, Anadolu ve Azerbaycan diye üç lehçeye ayrışmış göründüğünü düşünüyorum. Aslında Batı Oğuzcaları birleştirmek/ortaklaştırmak bile déñemez, doğrusu yazı dillerini ortak hâle getirmek dénebilir. Oğuzcanıñ birleştirilmesi/ortaklaştırılması, bu durumda, yalñızca Türkmence ile Batı Oğuzcalar arasında bir özvériden ibaret olur. Bu da "Dil Devrimi" gibi bir hızda gérçekleşecektir diye düşünüyorum (1932-1937).

Tüm Türkçeleri birleştirmek ise orta vadede olanaklı olmaz. Aslında hiçbirimiz birleştirmekten söz étmiyoruz, ortaklaştırmaktan söz édiyoruz: herkes yine kendi Türkçesini günlük dilde koñuşacak ancak ek olarak herkes Ortak Türkçeyi öğrenmiş olacak. Arapça modeli gibi.

Kendi Türkçelerine ek olarak koñuşulacak olan bu Ortak Türkçeniñ öğretilmesi sorun déğil. Sorun olan uzlaşı. Bir kez Ortak Türkçeniñ ne olacağı koñusunda uzlaşıldı mı zaten 10 yıl içerisinde tüm gençler biliyor olur. Ancak hangi Ortak Türkçe olacağı koñusunda Çağatay Türkçesi uzlaşıyı sağlayamaz diye düşünüyorum. Çünkü Türkleriñ %69'unu oluşturan Oğuzlar, bu ortak Türkçeyi öğrenmeye ilgi göstermeyecektir, bence.

Oysa başta Oğuzca bir yanda Çağatayca bir yanda kendi içlerinde kendilerini kanıtlayabildiklerinde birinden birini seçmek çok daha kolay ve gérçekçi oluvérir diye düşünüyorum.
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen TDK » 28 Ara 2018, 23:03

Oktay D. yazdı:Başlangıç koşulları açısından fasih Arapça-Mısır olayı ile Ortak Türkçe-Çağatay ilişkisi aynı değil. Çünkü Mısırlılarıñ, kendileri eñ kalabalık oldukları halde, ortak Arapça için ikna édilmelerine gérek olmadı. Kur'an Arapçası, dini olarak zaten ortada bu lehçeler yokken sabitlendi, Mısırlılar ağız farkları dışında aynı dili konuşuyorlardı.
İngilizce Vikipedideki bilgilere göre Klasik Arapça 7.-9. yüzyıllar boyunca kullanılmış. MSA ise 19. yüzyılın başlarında geliştirilmiş. Arada büyük bir zaman boşluğu var.
  • 0

TDK
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 64
Katılım: 28 Haz 2014, 22:11
Değerleme: 25

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen Oktay D. » 29 Ara 2018, 12:44

TDK yazdı:İngilizce Vikipedideki bilgilere göre Klasik Arapça 7.-9. yüzyıllar boyunca kullanılmış. MSA ise 19. yüzyılın başlarında geliştirilmiş. Arada büyük bir zaman boşluğu var.

Modern Standart Arapça ile Klasik Arapça arasında dilsel hiçbir fark bulunmuyor. Modern Standart Arapçanıñ olayı, Klasik Arapçaya çağdaş bir söyleyiş ve güncel bir yazı geleneği getirmekten ibarettir. Bugün Çağatay Türkçesini diriltip ortak dil yapmak istesek biz de belli bir ölçün oluşturacak ve adına "Çağdaş Çağatay Türkçesi" gibi bir şey diyecektik, yoksa yalñızca tarihi olanı alırsak sözcük dağarcığı yétmeyeceği gibi, sözcükleriñ yazımlarında ve söyleyişlerinde de bir ikirciklik oluşurdu.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen datadeveb » 31 Ara 2018, 01:58

Ortak Türkçe konusunda bir önerim var. En yaygın sözcükleri belirleyip ortak türkçe dili olarak belirleyelim. Örneğin bu işi matematikten başlatabiliriz.

1 + 1 = 2

Bire ek bir eşittir iki

Bir art bir eşit iki

Bire bir katıl iki eder.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1350
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen TürkçeSözlük78 » 31 Ara 2018, 13:35

En yaygın sözcükleri belirleyip ortak Türkçe'ye yerleştirmemiz bence söz varlığını kısıtlama açısından bir sorun çıkaracaktır. Her Türk (boy olarak) bir nesneye, olaya, olguya veya özdeğe farklı bir ad verebilir. Nüfûs olarak daha büyük olan boyun verdiği adı ortak Türkçe'ye koymak bence doğru olmayacaktır. Her sözcük, her ad önemlidir. Hepsi de bence ortak Türkçenin söz varlığında bulunmalıdır. Oktay hocamın düşüncelerine katılıyorum. Bence ilk olarak Oğuzlar birleştirilmeli. Sonra tüm Türklerin dillerinin birleşmesine el atarız. Dil birleştirmek kolay bir şey değildir. Bunun bilimsel dili var, konuşma dili (spoken language) var, yazılan dili (written language) var... var da var. Gidip bir sürü dili aynı anda birleştirmek zor olacaktır. En kolayından örnek vermem gerekirse dilbilimsel açıdan "söz" sözcüğü bile sorun çıkaracaktır. Bu sözcük Orta Asya'da "sözcük" anlamına gelirken bizde "sözcükler topluluğu, sözcükler birleşimi" anlamına gelmektedir. Böyle sorunlar kuşkusuz daha çok çıkacaktır.
  • 0

Onca olay olduktan sonra,
Niye düşlerim ki bir yokra?
-Tünerik Gezgini
Üyelik görseli
TürkçeSözlük78
Oğuzhan T.
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1241
Katılım: 12 Nis 2018, 01:07
Konum: Yedi Tepe
Değerleme: 727

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen Oktay D. » 31 Ara 2018, 13:46

Basit ama çarpıcı bir örnek olarak:

Özbekçe sog'in– ve Uygurca segin– olan eylem "özlemek" añlamına geliyor. Bu sözcüğüñ Oğuzcası sakın– (dikkat etmek, önlem almak). Şimdi bir Uygur veya Özbek "seni segindim / seni sog'indim" dérse bir Oğuz, bu durumda, "seni sakındım" diye añlayıp içinden "heralde senden démek istedi, niye benden uzak durdu ki?" diyebilir.

Ortak Türkçe çok temel kavramlarda bile güçlükler çıkartacak bir koñu. O yüzden sağlam adımlarla ve acele étmeden ele alınması géreken bir süreç bence.
  • 2

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8212
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5118

Ynt: Çağatay Türkçesi ortak Türkçe olamaz mı?

İletigönderen datadeveb » 31 Ara 2018, 14:54

Türkçe s0.1 i başlatalım. Kurallar gibi şeyler ne gerekiyorsa ilerleterek sürdürelim. Github gibi bir şeyi kullanabiliriz bu çalışmalar için.
  • 0

Sözcüklerle, dillerle uğraşmayı bıraktım. Çok dil bilgisi olan birisi değilim. Hakkınızı helal edin.

Kelime-i Tevhidi söyleyelim. Allah'u Teâlâ'ya çok tövbe edelim inşallah. Kuran-ı Kerim okuyalım, uymaya gayret edelim, salih kul olalım inşallah
Üyelik görseli
datadeveb
Deveb Önyüz Çatısı
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1350
Katılım: 31 Tem 2018, 18:20
Değerleme: 208


Dön Ortak Türkçe çalışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'