Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

TRT'den "Lehçeler" uygulaması

Yérgi, övgü, eleştiri, kınama azı kutlama yazılarını içerir.

TRT'den "Lehçeler" uygulaması

İletigönderen Yérbey » 18 Mar 2015, 12:02

Hafızam beni yanıltmıyorsa, daha önce yazışmalıkta bununla ilgili bir şeyler okumuşluğum olmuştu.

lehceler02.JPG
lehceler02.JPG (118.91 KiB) 3235 kéz görüntülendi

Anlam veremediğim konu ise şiveye niçin lehçe dendiği? Azerbaycan'da konuşulan Türkçe, Anadolu'da konuşulan ile ne derece "uzak" ki?

TDK Arapça olan lehçe için şöyle demiş:
Bir dilin tarihsel, bölgesel, siyasal sebeplerden dolayı ses, yapı ve söz dizimi özellikleriyle ayrılan kolu, diyalekt.

İngilizce olan dialect için ise:
Bir anadilin, ses, yapı ve sözdizimi bakımlarından büyük ayrılık gösteren kolu: Anadolu lehçesi, Çuvaş lehçesi, Yakut lehçesi vb.

Farsça olan şiveyi de şöyle açıklamış:
dil b. Söyleyiş özelliği: “Bunu Arapça değil, peltek bir Kafkas şivesiyle, Türkçe söyledi.” -R. H. Karay


Yazışmalıkta da lehçe üzerine konu açılmış, ilgilisi buradan bakabilir.

lehceler03.JPG
lehceler03.JPG (124.32 KiB) 3235 kéz görüntülendi

TRT'nin son zamanlarda gerek Orkun Yazıtları üzerine gerekse Türkçe üzerine yaptığı çalışmaların artması çok güzel, ardının gelmesi dileğiyle.
Yerlik: http://www.lehceler.com/
  • 0

Yérbey
Dérnek Üyesi
 
İleti: 477
Katılım: 16 Eyl 2007, 20:38
Değerleme: 48

Ynt: TRT'den "Lehçeler" uygulaması

İletigönderen cingelek » 18 Mar 2015, 13:37

Türk Dil Kurumu da tasnifte lehçe ıstılahını kullanıyor.
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 226
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 160

Ynt: TRT'den "Lehçeler" uygulaması

İletigönderen Oktay D. » 18 Mar 2015, 16:40

Türk dilleriniñ dil/lehçe/şive tartışması bitmeyen bir tartışmadır. Ben buna "Türklük biliminiñ 30 yıl savaşları" démeyi uygun buluyorum :) Ancak bu tartışma tanımlama sorunudur. Lehçe/diyalekt dénilen kavramı, şiveyi ve dili nasıl tanımladığıñıza bağlı bir durum.

Bu konuda üç ekol bulunuyor:
- İstanbul Üniversitesi ekolü
- Ankara Üniversitesi DTCF ekolü
- Altayistik ekol

İstanbul Üniversitesi'nde yétişen Türklük bilimciler, lehçeyi yukarıdaki alıntılanan TDK'nıñ vérdiği añlamlara göre tanımlıyor. Zaten TDK'daki añlam, İstanbul Üniversitesi'niñ baskın olarak bu añlamı kullanması nedeniyle sözlüğe o şekilde yazılmış durumda. Bu ekole göre lehçe kavramı, şive (ağız) kavramıyla dil kavramı arasında bir katman oluyor. Şiveyi, yânî ağzı, yalñızca ses farklılığı olarak tanımlayıp dili ise yapı ve tarih açısından ortaklık olarak tanımlamyarak lehçeyi, ikisiniñ arasına koymuş oluyor. Bu durumda Çuvaşça ve Yakutça yapıca çok ayrık "geldiği" için onlara lehçe, ancak yapıca diğer tüm Türkçeler aynı "geldiği" için ise onlara şive diyorlar.

Öte yandan Ankara Üniversiyesi'nde yétişen Türklük bilimciler, şive kavramını hiç kullanmıyorlar, yalñızca diller ve lehçeler var. Buna göre Çuvaşça ve Yakutça dil, ancak diğerleri lehçe. TRT'deki durum muhtemelen bu ekolden gelen bir kaynağa bakılarak oluşmuş durumda.

Soñ olarak uluslararası Türklük bilim camiasında durum çok farklı. Çünkü tanımları, Türkçeye göre değil, tüm dillerdeki duruma göre yapıyorlar ve bu yüzden "ölçüt" koyma gereği duyup tanımı yalıñlaştırıyorlar. Buna göre, "karşılıklı añlaşılabilirlik" oranı yüksek olan her türlü konuşucu ayrı bir dil konuşmuş oluyor.

Örneğin eğer rastgele bir Türkiyeli ile rastgele bir Kazakistanlı birbiriyle konuşurken karşılıklı olarak ânında añlaşabiliyorsa (zorlanmıyorlarsa veya anca belli bir süre soñra alışmak durumunda olmuyorlarsa) bunlar aynı dili konuşuyordur (ki añlaşamıyorlar). Bu yüzden uluslararası dil ölçütüne göre, Türkiye Türkçesi ile Kazak Türkçesi ayrı iki dil oluyor.

Hatta Türkiye Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi de ayrı iki dil olmaya yüz tutmuş, aradaki 200 yıllık sınırlar nedeniyle gittikçe uzaklaşır oldukları için yakında ayrı iki dil olabilir diye düşünülüyor. Lehçe denilen kavramı ise, karşılıklı añlaşılabilirlik olduğu halde yapısal veya dağarcık kapsamında olan bazı farklılıklar ile tanımlanıyor. Örneğin Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesiyle yapısal olarak aynı, ancak ses ve dağarcık olarak hafif farklıdır. Bu durumda, eñ iyi ihtimâlle bu iki öğe, aynı diliñ (Batı Oğuzcası) lehçeleridir, ancak kötümser bakarsak bunlar da iki ayrı dil olma yolundadır.

Kısaca TRT, iyimser bir tablo çizmiş ve lehçe demiş. Şive olması kesinlikle doğru bir kullanım olmazdı. Şive, örneğin Çorum ağzı ile Çanakkale ağzı gibi karşılaştırmaları kapsar bence. Oysa Azerbaycan Türkçesi kendi içinde zaten üç ayrı şive barındırıyor eñ iyi ihtmalle: Tebriz (Güney) ağzı, Bakü (Kuzey) ağzı ve Iğdır (Batı) ağzı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7509
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3576

Ynt: TRT'den "Lehçeler" uygulaması

İletigönderen toorku » 18 Mar 2015, 19:29

çok güzel bir çalışma gibi görünüyor keşke karşılaştırmalı yazı okumaları da olsa
  • 0

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 903
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1232

Ynt: TRT'den "Lehçeler" uygulaması

İletigönderen Bi50likdaha » 18 Mar 2015, 22:31

Azerbaycanlılar kendi aralarında konuşurken az ağızlarını araylayıp konuşsalar anlayacağım rahatça da yapmıyorlar işte.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 407


Dön Eleştiri, kutlama

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'