Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

Yérgi, övgü, eleştiri, kınama azı kutlama yazılarını içerir.

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen Temirbek » 31 Ara 2014, 01:01

Bi50likdaha yazdı:Ben özdek gibi sözcükleri gerekli görüyorum. Gündelik hayatta kullanmazsın felsefe yaparken kullanırsın.
"artikel, chemikalie, gegenstand, masse, material,materie, objekt, stoff,substanz, angelegenheit, matter, belang" bunlardan hangisi "ey" şimdi?

Özdek sanırım "angelegenheit" yerine kullanmış felsefeci kişi.


Tabii ki yeñi kavramlar için yeñi türetimler yapılmalıdır. Ben ey sözcüğünüñ diriltilmesini diğer dillerdeki "madde" sözcükleri için önerdim. Türkçe ey = Latince kökenli materia > İngilizceye alınmış biçimiyle matter'iñ ve aynı zamanda Farsça mâda "tomruk 2. eşya hammaddesi" > Arapçaya alınmışıyla madda > Türkçeye alınmışıyla madde'niñ karşılığıdır. Diğer söz etikleriñ ya yeñi türetilmiş sözcüklerdir ya da yeñi ek añlamlar kazandırılmış sözcüklerdir.

Sırasıyla yanıt vermeye çalışırsam;

artikel < Latince articulus (küçültme ekiyle) eklemcik demektir < artus "eklem"den gelir. Tabii her yabancı sözcüğe, ilgili sözüñ türetildiği kökten türetim yapmak gerekmez. Meselâ bu örnekte Latinler "ard arda eklenen/sıralanan şeyler" üzerinden yola çıkarak eklemcik demişler, biz de eklemcik demek zorunda değiliz :) Ard arda eklemek, "madde madde saymak" üzerinden söz gelimi; sayıltı diyebiliriz ki kimi kaynaklarda sayıltı "artikel, madde" sözcüğüne deñ geldim.

chemikalie < Latince alkimia'dan, o da < Arapça al kimiya'dan, o da < Yunanca khemeioa'dan gelir, aslen "büyücülük" demektir < eski Yunanca khein "dökmek" kökünden türetilmiş bir sözcüktür, yani "karışım hazırlamak, büyü için ilaç yapmak amacıyla türlü şeyleri bir araya katmak/dökmek" düşüncesinden türetilmiş. Yani öñcelikle bildiğimiz kimya sözcüğüne bir karşılık bulmak gerekir ki bence bu kök uygun. Dilimizde yalñızca kuyum, kuyu ve kuymak sözcükleriniñ kökünde kalmış, işlekliğini yitirmiş bir fiil kökümüz var; kuy- "dökmek 2. farklı karışımları bir araya dökerek alaşım yapmak" (bknz: kuyum). Bu kökten bir türetim yapılabilir ve böylece hem unutulmaya yüz tutmuş bir kök az da olsa kullanılmış olur hem de çoğu kişiniñ ilk duyuşta añlamayacağı için terim gibi kabul edebileceği bir sözcüğümüz olabilir. Söz gelimi; *kuygu "kimya"(?) buradan da > *kuyguluk "kimyevî madde, chemikalie" (?) Bunları örnek olsun diye yazıyorum ciddi ciddi öneri değildir :)

gegenstand ~ Almanlar türetim yapmışlar < gegen "karşı 2. karşısında" + stand "durum 2. durmak". Bir şeyiñ karşısında durmak, onu karşısına almak, onunla ilgilenmek vb. düşüncesi üzerinden. Biz buna konu diyoruz zaten :)

masse "kütle" < Latince massa "yığın, öbek". Arapça kutla "kütle" de yığın demektir zaten.

material birebir olarak "tomrukçul" demektir :) < Latince materia "tomruk 2. ahşap hammaddesi", yukarıda da değinmiştik, bence bu kavram için ey denmelidir.

objekt < Latince obiectum "nesne" < ob "karşı 2. karşısında" + iact "atmak". Almanlarıñ gegenstand'ı da buradan çeviri olsa gerek. Türkçesi nesne.

Alm. stoff = İng. stuff < Fransızcadan alıntı estoffe "malzeme 2. erzak" < estoffer "donatmak 2. teçhîz etmek" fiilinden. Buna özdek denebilir. Eski Anadolu Türkçesinde özdek "maya 2. hammadde 3. bir şeyiñ özü olan nesne" demektir.

Alm. substanz ~ İng. substance < Latince substans "bulunmak 2. var olmak" < sub "alt 2. alttan" + stare "durmak". Türkçesi için varlık denebilir sanırım, ya da sıfırdan sözcük türeteceksek; *bulungu "bulunan, var olan şey" gibi bir türetim yapılabilir. Arapça wacada "bulmak" > mevcut "var, bulunan" > vucud "varlık" vb.

angelegenheit < an + gelegen + heit bileşimi bir sözcük sanırım (Almancam yok). Sanırım bu sözcük mesele añlamındaki "madde". Eğer öyleyse bunuñ için sorun diyoruz zaten.

belang < Sözlükler karşılığı için önem diyor :)

Almanlarıñ ard arada iki hatta üç sözcük ekleyip kelime türetmeleri meşhurdur. Kursak Yangısı (Mide İltihabı) yani gastrit için Magenschleimhautentzündung diyebilen bir ırkıñ ahfâdı bu adamlar :) Bizdeki gibi onlarda da Almanca türetim yapanları engellemeye çalışanlar olmadığından şunu bile rahatlıkla türetip önerebiliyorlar :)
  • 10

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen M.calli » 31 Ara 2014, 01:15

ya bakınca bu konuda epey dertli olduğumuzu göze epey batıyor gibi geldi geçtiğimiz aylarda bir dernek kurulduğunu düşünerekten çok sevgili murat beye bir yanıt düzenleyeme ne dersiniz?
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen toorku » 31 Ara 2014, 01:17

temirbek hocam mesele üretilen türetilen diriltilen sözcüklerde değil adamların kaşıntısı var

mesela

articulus mu kullanırsın artıkcık mı (artarken kalan anlamında hani yabancısına yakın olması anlamında) desek adam articulusu seçer

substanceiçerik mi desem substance der çünkü iddiasına göre içerik substance ı karşılamaz

stuffdolgu mu (stuffing aynı zamanda bir şeyin ya da boşluğun içini doldurmakdır) diye sorsak ne bu diş dolgusu mu der

yani ne yapsak nafile bu adamları ikna etmeye çalışmak anlamı olmayacak iş hafzalaları demirden bir örümcek ağıyla örtülü



ayrıca umarım sayın bardakçı alıntı yaptığı çevirmene ve yayıncıya savunma hakkı tanır köşesinden
  • 11

noktasızlaştıramalandıramadıklarımızdanmısınız
toorku
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 915
Katılım: 17 Ara 2014, 20:50
Değerleme: 1252

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen Bi50likdaha » 31 Ara 2014, 02:40

Temirbek verdiğim örneği tamamen yanlış yorumlamışsın.
Verdiğin yanıtların da çoğu yanlış eğer sorduğum soruya bakarsan.

"eklemcik, kuyguluk, konu, yığın, varlık, sorun, önem" gibi karşılıklar vermişsin. Bunlardan hangisi madde demek bizim dilimizde ya da hangisini madde olarak kullanıyoruz?

Üstelik özdek sözcüğüne karşı çıkarken. Benim sorduğum soru içerisindeki bir sözcüğe karşılık olarak kullanmak zorunda kalmışsın.

Benim değinmek istediğim nokta da tam olarak bu. Senin düştüğün, istemediğin bir sözcüğü kullanmak zorunda kaldığın bu durumun istenilir bir hale gelmesi benim dileğim.
Özdek gibi kurallı, doğru türetimli bir sözcüğü hor görmeyi kabul edemiyorum açıkçası. Gerektiği yerde kullanılmalı az önce senin yaptığın gibi.

Yoksa düşünsene bu 12 şeyin karşılığı olarak da "madde" yazıldığını nasıl bir anlam karmaşası ve sıkıcılık. Günlük konuşmada kullanıyorlar mı Almanlar bu 12 sözcüğü de sanmıyorum.

Ee biz de kullanalım yazı dilimizde "ey" ve "özdek"i.
Günlük konuşmada hangi özdekten yapılma bu masa diye cümle kurmayacağız zaten.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 417

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen Temirbek » 31 Ara 2014, 13:21

Kendi iletimdeki bir eksiği gidereyim. Bu deñli uzun yazınca eksik kalan yerler oluyor;

Örneğin gün sözcüğü de unutulsaydı bugün ne yapacaktık? Düşünüñ, yewmiyye "günlük" dediğimiz gibi, yewm de diyor olsaydık? Bu sözcüğüñ Türkçesini kullanmak istiyoruz diye sıfırdan yeñi bir sözcük mü türetecektik? Kalkıp da yeñi icat edilmiş bir kavram ya da aygıta ad bulur gibi ışıngan, ışıl, ışıkçın falan mı diyecektik? Bakıñ bu örnek olarak verdiğim sözcükler ne deñli kulak tırmalayıcı değil mi? Çünkü izlenmesi gereken doğru yol gün sözcüğünüñ diriltilmesidir. Çünkü gün kavramı çok eski bir kavramdır, yeñi türetimle karşılanamaz.

Bir diğer örnek; Osmanlılar Arapça hacer, Farsça seng derlerdi, başarabilselerdi ve Türkçesi olan taş sözcüğü de unutulan biñlerce sözcüğümüzden biri olsaydı bugün ne yapacaktık? Sıfırdan bir sözcük türetip de; katıcıl, katısak, katıgan falan mı diyecektik? Bakıñız yine olmuyor... Çünkü taş da tüm dillerde eñ eski sözcüklerden olan temel bir sözcüktür. Yapılması gereken taş'ıñ diriltilmesi olacaktır.


Bakıñ bu örnek olarak verdiğim sözcükler "Türkçe karşıtları için/onlara göre" ne deñli kulak tırmalayıcı değil mi? Olacak doğru cümle.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Ynt: Murat Bardakçı'nıñ Özleştirmeye Eleştirisi

İletigönderen Temirbek » 31 Ara 2014, 13:35

Bi50likdaha yazdı:Temirbek verdiğim örneği tamamen yanlış yorumlamışsın.
Verdiğin yanıtların da çoğu yanlış eğer sorduğum soruya bakarsan.

"eklemcik, kuyguluk, konu, yığın, varlık, sorun, önem" gibi karşılıklar vermişsin. Bunlardan hangisi madde demek bizim dilimizde ya da hangisini madde olarak kullanıyoruz?

Üstelik özdek sözcüğüne karşı çıkarken. Benim sorduğum soru içerisindeki bir sözcüğe karşılık olarak kullanmak zorunda kalmışsın.

Benim değinmek istediğim nokta da tam olarak bu. Senin düştüğün, istemediğin bir sözcüğü kullanmak zorunda kaldığın bu durumun istenilir bir hale gelmesi benim dileğim.
Özdek gibi kurallı, doğru türetimli bir sözcüğü hor görmeyi kabul edemiyorum açıkçası. Gerektiği yerde kullanılmalı az önce senin yaptığın gibi.

Yoksa düşünsene bu 12 şeyin karşılığı olarak da "madde" yazıldığını nasıl bir anlam karmaşası ve sıkıcılık. Günlük konuşmada kullanıyorlar mı Almanlar bu 12 sözcüğü de sanmıyorum.

Ee biz de kullanalım yazı dilimizde "ey" ve "özdek"i.
Günlük konuşmada hangi özdekten yapılma bu masa diye cümle kurmayacağız zaten.


Birincisi, şu anda bu sözcükleriñ çoğu için zaten tek bir sözcükle madde diyoruz. İkincisi ben özdek sözcüğüne karşı değilim, yañlış bilmiyorsam, özdek sözcüğü yeñi bir türetim de değildir, Eski Anadolu Türkçesinde geçer; "maya 2. hammadde" añlamındadır. Latince materia ve Farsça mâda > Arapça madda > Türkçe madde gibi birincil añlamı "tomruk" olan bir sözcüğüne daha soñra ikincil olarak "hammadde" añlamı verilmişse, bizim, birincil añlamı "maya" olan sözcüğümüzüñ zaten kendiliğinden ikincil añlamı "hammaddedir", bu sözcüğümüze neden karşı olayım ki? Benim demek istediğim, eski Türkçede daha da eski olan (özdek'ten de eski) ey sözcüğümüz var, onu da kullanabiliriz/kullanmalıyız. Bu dediğim bir örnektir tabii, madde için özdek, cisim için ey de denebilir vb.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Önceki

Dön Eleştiri, kutlama

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'