Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Org, Organ, Organizma

Onumsal (tıbbî) kavramları özleştirme çalışmalarını içerir.

Org, Organ, Organizma

İletigönderen Temirbek » 25 Eki 2007, 00:46

Organizma: ~ Fr organisme a.a. < Fr organe = organ

Organ: ~ Fr organe a.a. ~ Lat organum a.a. ~ EYun órganon alet, araç = org

Org: ~ Fr orgue a.a. ~ Lat organum a.a. ~ EYun órganon 1. alet, araç, her çeşit müzik aleti, 2. duyu organı < EYun érgon iş, çalışma = erg

Erg: ~ Fr/İng erg a.a. < EYun érgon iş, çalışma ~ HAvr *werg- çalışmak

• Aynı kökten İng work, Alm werk (iş, çalışma), Frk *warkjo > Fr garçon (işçi, hizmetçi).

Nişanyan'da böyle verilmiş.

Öğe: ~ ? ; • ETü öge (yaşlı, tecrübeli, bilge kişi, bir soyluluk ünvanı) ile birleştirilmesi düşünülemez.

Üye: ~ Moğ üye 1. eklem, boğum, el-kol, dal-budak, 2. çağ, nesil

Uygurca'da Uga "unsur" demektir, Uygur dilbilimci Alimcan İnayet'iñ "Uyğur Tiliniñ Kıtayça Ugalarni" (Uygur Diliniñ Çince Öğeleri) adlı bir betiği vardır. Öğe ve Üye bence aynı sözcüğüñ iki dönüşmüş biçimidir.
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 25 Şub 2010, 22:04 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1070

Ynt: Org-Organ-Organizma açıklama ve bilgilendirme

İletigönderen bensay » 25 Eki 2007, 11:44

Organ, organizma konusu üzerinde epey düşündüğüm ancak kesin bir sonuca ulaşıp bir bildirimde bulunamadığım bir konudur. Değil mi ki, açılmış konu, bugüne değin yaptığım uslamlamaları ben de paylaşayım sizlerle.

Öncelikle TDK sözlükte organ için örgen karşılığının yer aldığını belirteyim. Ne ki, bu sözcük yalnızca sözlükte var olabilecek, kullanıma geçemeyecek gibi gözüküyor.

Uya sözcüğünün bu anlamda kullanıma kazandırılması üzerinde düşünmedim değil; ancak, güç olur gibi geldi.

Organı gövdenin bir birimi, kolu, dalı, budağı olarak düşünmek ise us dışı değil. Bu bağlamda, organ için gövdel/gövdeş/kolca/kolat/kolut/kolam/kolak (?).

Organizma için gövdelge/gövdeşke (?).

Bu arada organizasyon, örgüt, örgütlenme, düzenleme, organik ise örgütsel demek olup, tarımda kullanılan biçimiyle de doğal, katkısız gibi bir anlama gelmektedir.
  • 0

En soñ bensay tarafından 25 Eki 2007, 11:55 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Org-Organ-Organizma açıklama ve bilgilendirme

İletigönderen bensay » 28 Eki 2007, 01:06

Ne demek arkadaşım; sevgi, saygı, görgü kuralları aşılmadıkça (doğrusu üç yıldır türlü dil yerliklerinde görüş sunmaktan, açıklamalar yapmaktan bıktımsa da) bu tür sorgulamalara boynum kıldan ince. Usum, bilgim, anlatma yeteneğim yettiğince açıklamaya çalışayım.

“Kolat” olabilir. Tokat, gölet sözcüklerinde olduğu gibi. Bunlar eski sözcüklerdir. Gölet sanıldığının tersine yeni türetim değildir. TDK sözlüğünde gölet sözcüğü “hlk” belirtkisiyle şöyle açıklanır: “1.Gölek. 2. İçinde ham deri ıslatılan taş havuz.”

Tokat, gölet gibi sözcüklerin oluşumuna gelince sanırım durum şöyle: “Tok” burada “aç olmayan” anlamında değil, yumuşak olmayan dolgun bir nesneye vurduğumuzda duyduğumuz sesin adıdır. Karnımız doydukça içi dolgunlaşır derisi gerilir, sertleşir vurduğumuzda duyacağımız ses o yumuşak olmayan dolgun nesneye vurduğumuzda duyacağımızın özdeşi olur. İşte bunun için doyduğumuzda tokuzdur. Başlangıçta ad olan “tok” sözü bu bağlamda da niteç işlevini görüyor. Bir de "tokmak" adından anlıyoruz ki tok kökü eylemlik kökü işlevi de edinmiş. Dilimizde “ad, niteç” ayrımı çok keskin olmayıp, bir sözcük bir yandan ad, öbür yandan niteç işlevi görebildiği gibi, gerçekte niteç yapısında olmasına karşın süvari karşılığı olan “atlı” örneğinde olduğu gibi ad olarak da işlev görebilmektedir. Yine; yüzmek, düzmek örneklerinde de olduğu gibi kök eylemliklerin kökleri gerçekte bir yandan ad ve/veya niteç işlevi de yüklenmişlerdir. Bu şöyle de söylenebilir: Kök ad ya da niteçler bir yandan eylemliktirler.

Ayrıca, tokat sözcüğünün oluşumu da tok/tokgamak/tokgat/tokat biçiminde olsa gerektir.

“Kolam” olabilir. Yukarıdaki oluşumda "t"nin yerini "m" alır. Önem, gizem gibi sözcükler yanlış değildir. Dahası; kimi çevrelerce yanlış olarak damgalanıyor bile olsalar, kullanılabilen değme sözcük kesinlikle yanlış değildir, olamaz. Toplumun kullanma yolu ile onamasıyla dil esnemiş, yeni bir yapılanma kazanmıştır. Dilimizde bulunan 400’ü aşkın ek, ayrı eklerde benzer işlevler ya da bir ekte birden çok işlev tümü bir arada ve bir anda oluşmuş ya da gökten zembille inmiş değildir. Gereksinimler bağlamında ilklerle oluşmuştur.

“Gövdelge” olabilir. Ben bilmiyor olsam da, belki bilmediğim eski bir örneği vardır. Yoksa da yeni bir sözcük olan “özelge” kullanımdadır.

“Gövdeşke” olabilir. İstenirse gövdeşmek diye bir eylemlik oluşturmak da olanaklıdır. Benim dilime oturuyor bu eylemlik.

Size “benim gibi düşünün” diyemesem de, yazılarınızın yerliğe içerik kattığını, varlığınızdan kıvanç duyduğumu söyleyebilirim.

Tüm dildaşlara esenlikler.
  • 0

En soñ bensay tarafından 29 Eki 2007, 01:51 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Org-Organ-Organizma açıklama ve bilgilendirme

İletigönderen bensay » 30 Eki 2007, 22:59

Konu dil olunca "kesinlikle yanlış" demek olanaklı olmakla birlikte doğru değildir. Gölet sözcüğü kanımca "göl (/gölemek) /gölet" biçiminde oluşmuştur. Onat sözcüğü de on- kökünün değil, ona- kökünün bir türevi olsa gerektir. Onat sözcüğünün ilk elden anlamı "uygun"dur. Bu anlam sürev (zaman) içinde iyi ahlaklı, dürüst anlamına doğru evrilmiştir. İlginçtir ki, "t" ekini burada ad değil niteç oluşturan bir işlevde görüyoruz. Bu arada Latince'deki "tok" köküne gelince, bir türevi "toka = el sıkışma" bizde İtalyanca sözcük olarak yaşamaktadır. Olasıdır ki, onlara ön Türklerden (İtalya için Etrüskler) geçme bir kalıttır bu kök.

Konuyu eni konu dağıtmadan, yeri gelmişken dilimizdeki "e/a" ekine ilişkin bildiklerimi paylaşayım. Bu ek addan ad (göz/göze), niteçten ad (tek/teke), niteçten eylem (bir/bire-ş-mek) addan eylem (tür/türemek), eylemden ad (dizmek/dize), eylemden eylem (onmak/onamak) türeten çok işlevsel bir ektir. Bu ekin varlığıyladır ki, gözemek, tekemek, biremek, dizemek gibi ayraç içi eylemlikler yoluyla, kolaylıkla gözet, teket, biret, türet, dizet gibi türevler almak olanaklıdır.

Bugün aşama, göreme gibi sözcüklerde görüldüğü gibi bir -eme/ama ekinden söz edilir. Gerçekte bu sözcükler aş-/gör- eylemliklerinin değil bugün unutulmuş olan aşa-/göre- eylemliklerinin -me/ma türevidir. Bugün biz bir kalıp olarak doğrudan bu eki gel- köküne ulayıp "geleme" diye bir sözcük türettiğimizde gerçekte öncelikle bir ayraç içi türetim tabanı olan "gelemek" eylemliği yaratmışızdır.

Bu ek, eylemlikten eylemlik yapan işleviyle pek tanınmadığı için bir kaç örnek daha vereyim: Bulmak/bulamak, dolmak/dolamak, atmak/atamak, dalmak/dalamak.

Esenlikler.
  • 0

En soñ bensay tarafından 31 Eki 2007, 10:37 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Organ

İletigönderen Gökbey » 17 Kas 2007, 23:21

organ : organizmanın bir parçası, organ  ~ Fr organe a.a. ~ Lat organum a.a. ~ EYun órganon aret, araç " org 


Kocaeli Evrenkenti de aşağıdaki öneri sunmuş ;

Görsel


Organ yerine örgen ...

Ha organ demişsin ha örgen ! Sanki dilimiz çevirmiyor da örgen diyoruz.

Organ için başka karşılık bulamadım . Var mı başka bildiğiniz ?
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 338

Ynt: Organ

İletigönderen bensay » 24 Ara 2007, 14:33

Uya-uyaca-uyalak-uyalık-uyacalık, öğe-öğece-öğelek-öğecelik, organ-organizma... öylesine bir usyürütümü bağlamında, esenlikler.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Organ

İletigönderen bensay » 10 Oca 2008, 10:56

Derleme sözlüğünde "elpik" sözü var, "organ, çürümüş meyve" olarak açıklanan. Bu bana yelpimek eylemliğini anımsattı "yelpik (astım), yelpize (yelpaze)" türevlerini kullandığımız.

Ayrıca iç organlar için "bödek, bödelek" gibi sözcüklerimiz de var "bodat, bodun/budun, but, budamak, budak, boy (d/y değişimi), boyun, boynuz" gibi türevler vermiş "bod" kökünün (İngilizce'deki "body" sözü de bu köktendir) ünlü incelmesiyle oluşan "böd" biçiminden. Bu arada, bu ekleri "gövde"  sözcüğüne ularsak "gövdek, gövdelek", "eğin" sözcüğüne ularsak "eğnek, eğnelek" sözlerine de ulaşırız.

Elpik sözünün ardışımlı olarak usuma düşürdükleri bunlar, paylaştım...
  • 0

En soñ bensay tarafından 10 Oca 2008, 11:05 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Organ

İletigönderen bensay » 14 Oca 2008, 14:41

Organ ile organizma için bir dizi araştırma bide uslamlamadan sonra kullanmayı düşündüğüm sözcükler şunlardır:

Organ: Gövdek/gövdelek
Organizma: Gövdelem/gövdelenim

Esenlikler.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Yanıt: Organ

İletigönderen Türkçenin Koruyucusu » 16 Oca 2008, 22:36

Gökbey yazdı:... Organ yerine örgen ...

Ha organ demişsin ha örgen! Sanki dilimiz çevirmiyor da örgen diyoruz. ...

Arkadaşım, zati Türkçe karşılığı da örgendir. [örgen (ör-gen)]

Örgenlerin birleşerek bir duvar örmüş ve bu duvara da canlı denmiş gibi düşünürsen örgenin Türkçe olduğunu anlayabilirsin.
  • 0

Üyelik görseli
Türkçenin Koruyucusu
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 34
Katılım: 30 Ara 2007, 20:59
Değerleme: 0

Ynt: Organ

İletigönderen bensay » 18 Oca 2008, 12:58

Uya sözcüğüne geriye doğru bir takım ses değişim ile düşümlerini uyarladığımızda şu oluyor: uya/uda/buda/boda/bod. Bugünkü uymak eylemliğinin belgelerdeki ilk biçimi "udumak"tır. Sanırım daha öncesinde "bodumak" idi. "Bod" kökünün ünlü incelmesine uğramış biçimi böd (sanırım böcek başlangıçta "bödcek" idi), böde(k), bödelek, boda(k), bodalak, hep "bod" kökünün türevleri gibi gözükmekte. Dahası bodur, pütür, pürüz (ilk biçimi "pütrüz" gibi bir sözcük olabilir, sanırım Adıbelliyan pürüz sözcüğünün kökenini Yunanca olarak veriyor, TDK'da ise Türkçe), bunların tümü yine "bod" böküne ilişkin türevler olarak karşımıza çıkmakta, esenlikler.
  • 0

En soñ bensay tarafından 19 Oca 2008, 00:34 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Organ

İletigönderen Gökbey » 29 Oca 2008, 00:35

Organ , organizma , organel , mikroorganizma ....

Organ için bir karşılık oturttuk mu zincirleme birçok sözcük çözülecek .

Gövdek/gövdelek , uya , bod , elpik  ..... elimizdeki kökler bunlar. Uğraşırsak , güzel birnenler çıkar.

Daha önceden , mikroorganizma için kiçiktin (küçük ruh) , organizma içinde kocatin (büyük ruh) demiştim ; belki de tin üzerinden türetimler yapabiliriz.
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 29 Oca 2008, 00:44 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 338

Ynt: Organ

İletigönderen bensay » 30 Oca 2008, 17:28

Bilmem ki, organ "gövdelek", organizma "gövdenek" ?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2476
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 858

Ynt: Organ

İletigönderen Gökbey » 04 Şub 2008, 17:15

Bod kökünün incelmişi "bud" kök alınarak ;

Organizma : Bud
Organ : Budak
Organelle : Budul
Mikroorganizma : Budcuk
Organik : Budsal ... türetimleri yapılabilir.


Türetimlerde bir sorun yoksa, üzerinde çalıştığım tasarıya ekleyebirim.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 338

yapa

İletigönderen Temirbek » 08 Nis 2008, 20:43

Eski Uygurca Yapag : "organ, uzuv" uyarlamayla > *yapa "yapan, işleyen, çalışan"
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 26 Şub 2010, 00:34 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1070

Ynt: Organ

İletigönderen Oktay D. » 03 Oca 2009, 20:01

Eski Türkçe bod sözcüğü Oğuz Türkçelerinde boy olur.

bud biçimi neñbir (hiçbir) Türkçede yoktur, Eski Türkçedeki biçim yañlış okunup kullanıma zorlanmış olmalı ki, birçok yerde budun gibi kullanımlar görüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7392
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3304

Soñraki

Dön Sağlık ile Onum (Tıp)

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'