Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 12 Şub 2008, 05:14

Esenlikler...

Bilindiği üzere Türkçede geñizcil /n/ sesi vardır. Bugün çoğu Türk dilinde hālā bulunur. Türkiye Türkçesiniñ kuzey ağızları hariç nerdeyse tüm ağızlarında vardır. Öndamakla /n/ sesi verirken, art damakla hafif bir /ğ/g/ sesi verilmesiyle çıkar.

Bugün Türkiye Türkçesiniñ yazı dilinde bulunmamasınıñ nedeni, Dil Devriminde ve ondan önce harf inkılābında (1928), Türkiye Türkçesiniñ ana ağzınıñ İstanbul Ağzı seçilmesidir. Bu ağızda geñizcil /n/ sesi yoktur. Bu yüzden yazı dilinde bir karşılık bulundurulmaz.

Osmanlıcada bu ses için bir harf kullanılmıştır, adı nef ya da kef-i nūn (ne'niñ ke'si) idi. Arapçanıñ kef harfine üç nokta konularak yapılıyordu: ڭ.

Bu konuda ayrıntılı ansiklopedik bilgileriñ yazılabilmesi için Vikipedide bir madde başlattım. Umarım ilerde bunu geliştirecek kişiler çıkar:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Genizcil_n_sesi
Tuğrul Çavdar, kişisel sayfasında Şemseddin Sāmî'niñ Kāmus-i Türkî'sinden derlediği geñizcil /n/ içeren sözcükleri dizmiş ve kullanım şekillerini tartışmıştır.
http://ceng.ktu.edu.tr/~ulduz/nazal_n.htm
Ben de vikipediye, Nutuk'taki Mersin Ağzındaki ve Eski Türkçedeki geñizcil /n/ sesli sözcükleri derleme niyetindeyim, umarım gerçekleştirebilirim .

Benim ve birkaç kişiniñ daha savı, bu harfiñ Türk Latin abecesine kazandırılmasıdır. Okullarda bu harfi öğrenmedikçe bu sesi yitirme tehlikesine girmiş oluyoruz. Bu konudaki fikir ve önerilerinizi, bu sesi benimseyip benimsemediğinizi son derece merak ediyorum. Bu konuda neler yapabileceğimizi tartışmak istiyorum.

Şimdilik uğrola...
  • 5

En soñ Oktay D. tarafından 12 Şub 2008, 05:33 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 12 Şub 2008, 05:32

Kullanımı:

1. İyelik ve tamlama eki
Adlara gelen tamlamalarda kullanılan -ıñ eki, bu sese iyedir. Örñekler:
"Seniñ adıñ ne?"

"Atatürk'üñ bir atı vardı
Etilerden beri yaşardı"

"1335 senesi mayısıñ 19'uncu günü Samsun'a çıktım."

2. Buyrum kipi
Buyrum kipiniñ 2. çoğul kişi eki bu sesi içerir:
"Kendiñiz için değil, bağlı bulunduğuñuz ulus için elbirliği ile çalışıñız. Çalışmalarıñ en yükseği budur."

3. Bazı sözcüklerde
tañrı, eñ ("en" büyük), deñiz, doñuz (domuz), deriñ, alañ, yañ, aydıñ, añmak, añlamak, añdaç, deñ (denk), deñlem (denklem), ...

4. İstisnā
Sadece saña ve baña derken istisnā gösterir, oysa sen ve ben geñizcil /n/ taşımaz. Bunuñ nedeni öneden -e hal ekiniñ -ge biçiminde olmasıdır: menke > benge > beñe > baña.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 12 Şub 2008, 05:36 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen bensay » 12 Şub 2008, 10:58

Gerçekte bu konu beni aşar. Dilbilimsel açıdan, dilimiz için ne ölçüde gereklidir ya da değildir bilmem, bilemem. Genizcil n sesinin günümüz için artık kaba düştüğü savlanabilirse de, bu durum, bütünüyle bu sesten uzaklaşmış olmayla ilgili bir algılamadır. Onun için böyle bir savın pek yanında olamam.

Öte yandan yeri gelmişken açık e, kapalı e konusu da bu bağlamda irdelenebilecek bir konudur, esenlikler.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2561
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1019

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 12 Şub 2008, 20:21

Ben sırf düğmelikte (yazacakta) kullanabilmek için kendime yeñi düzen yaptım. Ben Pardus (Türk yapımı GNU/Linuks işletim dizgesi) kullanıyorum, burada bunu yapmak oldukça kolay. Linuks'u olanlara hazırlamış olduğum F ve Q düzenlerini verebilirim. Ben ayrıca Ūū, Îî, Ēē, Āā, Űű, Īī, Ōō, Ėė, Őő, Ńń, Əə, Ää, Ññ harflerini de rahatlıkla yazabiliyorum. Windows için de böyle bir düzen yapmanıñ yollarını arayayım.

Açık ė ünlüsünü bilemiyorum, çok yaygın değil çünkü Oğuzcada çoğu ė, ya e ya da i oldu. Bu konuda da iyi bir derleme yapılması gerekli. Geñizcil /n/ sesiniñ derlemesi hazır durumda.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 12 Şub 2008, 21:44

Sadece uzatma imi ā/ē olabilir. Bugün şapkalı a ise Arapça ve Farsça sözcükler için inceltme ya da uzatma añlamında kullanılıyor. Yani şapkalı a işlevini sürdürürken sadece uzatmaya yarayan ā/ā Türkçe kökenli sözcükler için kullanılabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen bensay » 13 Şub 2008, 17:42

Konuyla doğrudan ilintili olmamakla birlikte burada yer alan iki sözcük arasındaki koşutluk ilgimi çekti. Bunlar ET "öng" sözcüğü ile Sartça "renk" sözcükleri. Renk'ten "r" imcesini düşürdüğümüzde "enk" ya da öng'e "r" imcesi eklediğimizde "röng" oluyor. Dolayısıyla durum bir bakıma "renk/röng" ya da "enk/öng" biçiminde. Anlamlar ise özdeş, bir kökteşlik mi var?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2561
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1019

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Gökbey » 14 Mar 2008, 14:20

Oktay D. yazdı:Ben sırf düğmelikte (yazacakta) kullanabilmek için kendime yeñi düzen yaptım. Ben Pardus (Türk yapımı GNU/Linuks işletim dizgesi) kullanıyorum, burada bunu yapmak oldukça kolay. Linuks'u olanlara hazırlamış olduğum F ve Q düzenlerini verebilirim. Ben ayrıca Ūū, Îî, Ēē, Āā, Űű, Īī, Ōō, Ėė, Őő, Ńń, Əə, Ää, Ññ harflerini de rahatlıkla yazabiliyorum. Windows için de böyle bir düzen yapmanıñ yollarını arayayım.


Pardusu güncelleyince senden aldığım dosyada uçuvermiş.
Q yazacak üzerine ters e ilen genizcil n tamgalarının kullanımı için yeni bir tike paylaşabilir misin ? Buradan paylaşırsak kalıcı olur aynı oğurda...
Nasıl yapıldığını da kısaca yazarsan öğrenmiş oluruz.

Kolay gelsin...
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1723
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 370

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 14 Mar 2008, 16:03

  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Türkçenin Koruyucusu » 22 May 2008, 23:03

Benim bu “ñ” yeriŋe başka bir önerim var: “ŋ”

Bu da aynı sesi vermektedir (ng: n basık, g arkadan hafifçe)
Bunu İngilizce çekimlerde görmüştüm, oradan ilişki kurdum:
watching (voçı:ŋ), swimming (s'vimiŋ) gibi örnekler dolu benim eski betiklerimde. Bu da bir öneri olarak sunulabilir diye düşünüyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Türkçenin Koruyucusu
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 34
Katılım: 30 Ara 2007, 20:59
Değerleme: 0

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 24 May 2008, 14:15

O harf, o sesiñ USBA'daki[1] karşılığıdır, hani sözcükleriñ okunuşunu göstermek için kullanılan abecedeki karşılığı. Ancak her ıra kodlamasında olmadığı için bilgisayarda kullanılması zor olur (olur ama Azərilēriñ ə için çektiği sorunları çekeriz). Windowsta ñ çıkarmak için yapmañız gereken şey, alt+ü ardından n düğmelerine basmak. Ñ için eñ azından şimdilik bir yol var. Ancak kuyruklu n için Windows'ta bir yol yok, yeñi klavye düzeni yapmak zorundasıñız.

Dipçe.
[1] USBA: Uluslararası Ses Bilim Abecesi.
İngilizcesi IPA: International Phonetic Alphabet
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Türkçenin Koruyucusu » 24 May 2008, 17:56

Oktay D. yazdı:O harf, o sesiñ USBA'daki[1] karşılığıdır, hani sözcükleriñ okunuşunu göstermek için kullanılan abecedeki karşılığı. Ancak her ıra kodlamasında olmadığı için bilgisayarda kullanılması zor olur (olur ama Azərilēriñ ə için çektiği sorunları çekeriz). Windowsta ñ çıkarmak için yapmañız gereken şey, alt gr+ü ardından n düğmelerine basmak. Ñ için eñ azından şimdilik bir yol var. Ancak kuyruklu n için Windows'ta bir yol yok, yeñi klavye düzeni yapmak zorundasıñız.

Dipçe.
[1] USBA: Uluslararası Ses Bilim Abecesi.
İngilizcesi IPA: International Phonetic Alphabet

Kısayol düğmesi olarak gerçekten zorlayıcı bir karakter bence de. Bunu, Türkçenin yazıldığı gibi okunma, okunduğu gibi  yazılma özelliğinden dolayı önermiştim.
Feklavyeler (TRF)  için de Alt Gr+W ardından da n ya da [b] N [b]'ye basarak yapılabilir.
  • 0

En soñ Türkçenin Koruyucusu tarafından 24 May 2008, 17:58 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Türkçenin Koruyucusu
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 34
Katılım: 30 Ara 2007, 20:59
Değerleme: 0

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Gökhan81 » 01 Kas 2008, 01:07

Biliyorum konu eski ama görüsümü aciklamak zorundayim. Ben ' ñ ' sesinin kullanilmasi, abecemizde olmasi görüsündeyim. Ama bu tümüyle Türkcenin sesini degistirecektir. Her dilin kendine özgü bir sesi vardir diye düsünürüm ki bence Türkce kulaga en güzel gelen sestir. En güzel ses Türkce'ninkidir.. Evet Istanbul agzi benimsenmis devrimiyle dilin, ñ sesi abecede yer bulmamis Istanbul agzinin secilmesiyle. Ben Kuzeyliyim, Türkiye'nin her bölgesinden de cok yakin arkadaslarim var. En basitinden ben bile bir genelleme yaptigimda ñ sesinin kullanimi ne yazikki cok cok cok bölgesel, yöresel düzeye inmistir. Abecede olsa bile bu ses ki bana bundan sonra kimse seniñ dedirtemez. Evet ñ sesi abecemizde olmalidir ama kullanimi zorunlu olmamalidir. Esenlikler dostlar.
  • 0

Üyelik görseli
Gökhan81
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 55
Katılım: 28 Eki 2008, 11:11
Değerleme: 0

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Yérbey » 01 Kas 2008, 01:15

Ben de "ñ" sesiniñ Türkiyey'ye özgü olduğunu düşünürdüm. Ama Azeri Türkçesiñde de olduğunu öğrendim ki bizde de buñu karşılayan tamga yok.

"Ñ" sesiñi bir anda dilimize almamız olanaksız olsa da, eñ azıñdan yazılarımızda belirtmeliyiz. Uzun süredir "ñ" tamgasıñı yazılarımda kullanıyorum, farkında bile olmadan kimi konuşmalarımda da "ñ" sesi çıkarttığımıñ ayrımına vardım. Bu yeñi türetilen sözcükler içinde böyle; ilk önceleri yazılarda kullanılır, soñra bi bakarsın konuşma diliñe almışsın.

Önen bu yerlikteki amacımız; bozduğumuz dili düzeltmek.
  • 0

- Her şey yoluna girmeden önce işler daha da kötüleşir.
Yérbey
Dérnek Üyesi
 
İleti: 477
Katılım: 16 Eyl 2007, 20:38
Değerleme: 53

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Gökhan81 » 01 Kas 2008, 01:29

Bu konuda dile bozuldu damgasini vurmak dogru degil. Olur, kesinlikle ñ olmali abecede ama kullanimi özgür birakilmali, cünkü Türkiye Türkcesi özgün kalmali, degisimleri yok saymak, yanlis diye adlandirmak ne kadar dogru yorum sizden. Sonuc olarak, benim görüsümdür ki ' ñ ' abecemizde olmali ancak kullanimi zorunlu olmamalidir. Unutmayalim ki cesitlilik hep düzensizlik degildir. Aksine zenginligidir dilimizin. Saygilar.
  • 0

Üyelik görseli
Gökhan81
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 55
Katılım: 28 Eki 2008, 11:11
Değerleme: 0

Ynt: 30. harf: Geñizcil ne sesi (ñ, ng, nğ)

İletigönderen Oktay D. » 01 Kas 2008, 02:58

Diliñ kendi doğal değişimleri vardır, bir de yapay değişimleri vardır. Okullarda hiç geñizcil /n/ sesinden söz edilmezse insanlar sadece köylerine gittiklerinde çıkartırlar o sesi. Ancak Kuzey ağızlarında olmadığından olsa gerek, siz bu sesi pek duymuyor olabilirsiñiz. Oysa ben bir Ankaralı ve şu anda Mersinde olarak çok duyuyorum. Zaten ağızlarıñ %80'e yakınında geñizcil /n/ sesi olduğu biliniyor.

Osmanlıcada geñizcil /n/ sesi bulunuyordu, okullarda öğretiliyor ve herkes tarafından biliniyordu. Bugün bilinmediği için, kişiler kullandıklarınıñ ayırdında olmadıkları için bir engel bulunuyor. Ayrıca kişilerden sesiñ çıkarılması beklenmemeli. Ancak yazıda gösterilmesi ve böylece çıkarabilenleriñ çıkarması önemli. Bir İstanbullu "deñiz" yazıp /deniz/ okurken bir Ankaralı /denġiz/ okuyabilir.

Bu arada ayırt ettim ki, bazılarımız geñizcil /n/ sesini pek doğru kullanmıyor. Olağan /n/ seslerini de geñizcil yapıyor sıklıkla. Nasıl ki /ç/ ile /c/ seslerini birbirine karşıtırmıyor ve hañı sözcükte hañısınıñ kullanıldığını biliyorsak, aynı biçimde hañı sözcükte /ñ/ ya da /n/ var onu da biliyor duruma gelmeliyiz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Soñraki

Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'