Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

gök/kök , taban/tavan irdelemesi...

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

gök/kök , taban/tavan irdelemesi...

İletigönderen Gökbey » 11 Eki 2008, 09:38

Eski Türkçeden günümüze kimi ses dönüşümleri olmuştur.
Konumuz gereği, k>g ilen b>f>v dönüşümlerini ele alacağım.

TT'de kullanılan gök sözcüğünün özü kök'tür. Orkun tamgaları ile bu biçimde yazılır : [damga]ek ü ök[/damga]

Günümüzde ise kök ayrı bir söz, gök ayrı bir söz. Hatta anlamca karşıt sözcükler durumunda... Biri alt tabakayı, öteki üst tabakayı anlatmak için kullanılır.

Bu duruma çok benzeyen bir örneğimiz daha var; taban, tavan sözcükleri...
Özünde ikisi de aynı tamgalar ile yazılır : [damga]at ab an[/damga]
b>v dönüşümü ile taban>tavan olur. k>g dönüşümü ile kök'ün gök oluşu gibi...

Anlam bakımından iki sözcük de, karşıt durumdalar. Taban sözcüğünüñ Türkçe kökenli olduğunu biliyoruz ancak tavan için kökü belirsiz deniyor.

Oktay ile bu konuyu konuşurken, tag (dağ) sözcüğündeki ta+ köküne ilişkin sözler etti. ta+ yüksekliği , yükselmeyi belirtiyorsa sorunumuz yoktur. Nitekim gök/kök sözlerinde olduğu gibi özgür çağrışım ile 15. yy'larda ortaya çıkmış olabilir.

Ses dönüşümleri incelersek;

yabaş > yıwaş (Başkurtça) "yavaş (TT)"
bag > baw (Başkurtça) "bağ (TT)"
kabış > kawış (Başkurtça) "kavuş / kavuşmak (TT)"
tag > taw (Başkurtça) "dağ (TT)"
.... gibi,
taban > tawan > tavan olur.

_________________
dipçe :
TT : Türkiye Türkçesi
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1780
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 520

Ynt: gök/kök , taban/tavan irdelemesi...

İletigönderen Oktay D. » 11 Eki 2008, 12:23

Şimdi bazı düzeltmeler yapılası...

gök ile kök Eski Türkçede de ayrık sözcüklerdir, serbest çağırışımla soñradan çıkma değiller:

TT gök < Anadolu Türkçesi göğ < Eski Türkçe kȫk < Ana Türkçe *kȫ- "kalkmak, yükselmek"
Bu sözcük uzun /ö/ ile yazılır. Burada zaten uzun ünlüden dolayı soñsesteki /k/ yumuşamış ve /ğ/ olmuştur. Orkun-Yeñisey abecesinde [damga]ke ö ök[/damga] biçiminde yazılır(Orkun yazıtlarında uzun ünlüler gösterilmediği için diğer sözcükle aynı yazılır). Osman Nedim Tuna ve Talat Tekin'iñ kandırıcı örñeklerle gösterdiği gibi [damga]ök[/damga] damgası öncesinde [damga]ö[/damga] damgası alıyorsu /ö/ uzun okunur[1].

TT kök < Eski Türkçe kök < *kö- "dipe varmak"
Bu sözcük kısa /ö/ iledir. Burada zaten uzun ünlü de olmadığı için neñ bir (herhañı bir) yumuşama Oğuz Türkçesiniñ neñbir (hiçbir) evresinde bulunmaz. Orkun-Yeñisey damgalarıyla [damga]ke ö ke[/damga] biçiminde yazılır.

Benim söz ettiğim tā- "yüksek/heybetli olmak" köke de uzun ünlülüdür. Bu kökten tāg "dağ", tām "dam, duvar" gibi örñekler gösterilebilir.

taban sözcüğü uzun ünlülü tāpan sözcüğünden gelir. Olasıca tāp- "yere kapanmak" sözcüğüne dayanır. Orkun-Yeñisey abecesinde [damga]ta a p an[/damga] biçiminde yazılır.

Ancak tavan sözcüğünüñ kökeni bilinmiyor çünkü 16.yy'da kaydedilmiş. Ben şöyle bir kökenleme önermiştim:
tavan < *tāwan < *tāğan < *tagan < *tā- "yüksekte olmak".
Böyle bir ses dönüşümü olası. Ancak bu önerideki tüm sözcüklerde * imi var, demeli (yani) neñ (hiçbir şey) belli değil.


Dipçe.
[1] Talat Tekin, "Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler", Ankara 1995.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6054

Ynt: gök/kök , taban/tavan irdelemesi...

İletigönderen bensay » 13 Eki 2008, 13:26

Tavan "Türkçe olamaz" belirtkisi aşırı savsıl (iddialı) olmuş bence. O dönem tavan için "köke" deniyor olması daha sonraki dönem sözcüğü olan "tavan" sözcüğünün % 100 Türkçe olmadığını göstermez bence. Ta- kökünden bir geç dönem türevi olması olasılığı da vardır.

Eskiden ana yerine ök sözcüğü vardı. Anasız anlamında öksüz  bu kökün türevidir. Buna bakarak ana Türkçe ise ök Türkçe değildir; olmadı, ök Türkçe ise ana Türkçe değildir diyemeyiz.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3163
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1835


Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'