Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Gırtlak Sesleri?

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

Gırtlak Sesleri?

İletigönderen Düşüntü » 26 Kas 2016, 21:50

Bildiğiniz gibi genellikle "x" damgasıyla gösterilen ve boğazdan çıkarılan bir ses var. Arapça, Kürtçe ve Almanca gibi kaba dillerde bulunuyor. Ve bizim abecemizde böyle bir damga yok.
Ama iç Anadolu köyleri gibi yerlerde yüksek oranda bir "gırtlak g'si" ya da "Boğaz h'si" ya da "geniz k'si" ya da artık her ne haltsa kullanımı mevcut. Bu ses Türkçe de var mıdır yoksa başka bir şekilde mi girmiştir? bir yerde Orta Asya Türkçesinde bildiğimiz "H" sesinin bile bulunmadığını okuduydum. Biri aydınlatırsa sevinirim ???
  • 0

Düşüntü
İlgili
İlgili
 
İleti: 8
Katılım: 04 Kas 2016, 20:38
Değerleme: 0

Ynt: Gırtlak Sesleri?

İletigönderen Oktay D. » 26 Kas 2016, 23:28

O sesleriñ hiçbiri İlk Türkçe döneminde (4.yy ve öncesi) yoktur. Ana Türkçe döneminde (5.yy ile 8.yy arası) ise söz başında p- sesleri (hırıltısız) h- sesine dönüşmüştür. Ancak Eski Türkçe döneminde (8.yy ile 11.yy arası) bu h- sesi yitip veya y- sesine dönüşüp ortadan kalkmıştır (Halaç Türkçesinde bugün bile aynı h- sesi yaşadığı için onu istisna sayabiliriz).

Ancak Orta Türkçe döneminde (12.yy ile 19.yy arası) hırıltılı x sesi veya duraksamalı q sesi (Araplardaki qaf), coğrafi konum dolayısıyla türemiştir. Örneğin Oğuzlarda x- sesi Orta Türkçe döneminde ortaya çıkmış olduğundan bugün Anadolu'da x- sesine sıklıkla denk geliyoruz. Öte yandan Uygurlarda duraksamalı q sesi ortaya çıktığından bugün halen öyle konuşmaktadırlar.

Bu sesleriñ ortaya çıkışını kesin olarak açıklayamayız ancak coğrafi bir eğilim olduğunu düşünen birçok araştırmacı bulunuyor. Bu yüzden de yakın yörelerde başka anadillere sahip uluslarda da benzer sesler görmek doğal olacaktır.

Ancak unutulmasın ki bu hırıltılı sesler, diğer dilleriñ hiçbirinde birincil değildir. Onlarda da türeme seslerdir. Örneğin Almancada veya Arapçada o sesleriñ ortaya çıkması soñradan olan bir şeydir.

Türkçeniñ ses evrimini aşağıda kısaca özetleyeyim.

İlk Türkçeniñ birincil (aslî) sesleri şunlardır:

birincil ünlüler (9+9 tane):
a, e, i, o, u, ö, ü ve é (kapalı e sesi)
ā, ē, ī́, ī, ō, ū, ȫ, ǖ, ḗ (bunlarıñ uzunları)

söz başında olabilen birincil ünsüzler:
b, ç, k, ny (damaksıl n sesi),
p, s, t, y

söz başında olamayan birincil ünsüzler:
-d-, -g-, -l-, -r-, -m-, -n-, -ñ- (geñizcil n sesi)

Bu seslerden Ana Türkçe döneminde ikincil olarak türeyenler:
-g- sesinden -ġ- (artdamaksıl geñizcil g sesi),
k sesinden q (art damaksıl k sesi),
-l- sesinden -ł- (art damaksıl L sesi),
p- sesinden h- (sadece söz başında),
-r- sesinden -z-
-l- veya bazen -lç- seslerinden -ş-

Eski Türkçe döneminde yitenler:
söz başındaki p- sesinden gelen h- sesleri yitmiştir (veya y- olmuştur)
söz başındaki b- sesinden m- sesi (sözcükte m, n, ny veya ñ varsa)

Türkiye Türkçesinde türeyen sesler:
t sesinden söz başında d- sesi
k sesinden söz başında g- sesi
-g- sesinden -ğ- sesi
ny- sesinden söz başında n- sesi
m- sesinden b- sesi
söz başında b- sesinden v- sesi
söz içinde -ç- sesinden -c- sesi
söz başında b- sesinden p- sesi (sert ünsüz varsa)
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7483
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3468


Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'