Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Haydinin Efeler

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 08 Ara 2014, 21:54

Ege yırları şarkıları söylenirken genelde söyleyen kişi arada bir "Haydinin Efeler" sözüyle dinleyenleri, oynayanları coşkuya getirir. Sözcüğün "haydin" biçimi TDK GTS'de yer alıyor. Belirttiğim yöresel sözcükteki durum pekiştirme, vurgu amaçlı bir ek ikizleşmesi midir?
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180

Re: Haydinin Efeler

İletigönderen Temirbek » 10 Ara 2014, 01:56

Öz Egecede :) ikinci tekil ile ikinci çoğul kişiye yöñeltilen buyrum durumlarında sesli ile biten kılgılara kaynaştırma harfi girmeden doğrudan doğruya ek gelir; oku- (sesli ile bitiyor) > okuñ "okuyuñ", başla- (sesli ile bitiyor) > başlañ "başlayıñ", -/yi- > yéñ/yiñ "yeyiñ" vb. Haydéñ/haydiñ örneği de böyle, bu buyrumu İstanbul ağzıyla söylediğiñizde "haydinin" olmuş sanırım.
  • 5

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1127

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen Oktay D. » 10 Ara 2014, 02:05

Öncelikle dönüşlü olduğunu düşünüyorum:
- "hareket etmek"
dén- "kendi kendine hareket étmek"
déniñ "kendi kendiñize hareket édiñ!"
hay déniñ! "hay diye kendi kendiñize hareket édiñ!"

Onuñ dışında, dönüşlülük olmaksızın, tüm Anadolu'da zaten hay déñ / hay diñ dénir.
  • 8

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 10 Ara 2014, 17:48

Bana ise "haydin" sözcüğünün oluşumu "haydi" sözüne günümüzde yerini "+lA"ya bırakmış olan +(I)n araç durumu eki alarak gerçekleşmiş gibi geliyor. Bu durumda bir isteklendirme sözü olan haydin'in kök anlam olarak "haydile" olması bana ussal geliyor.
  • 1

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen Oktay D. » 10 Ara 2014, 17:54

Ancak kullanımı öyle değil. Örneğin, Nevşehirli bir asistan vardı ben lisanstayken. Tek tek kişilere "haydi Oktay" derken sınıfa toplu olarak "haydiñ arkadaşlar" diyordu. Tıpkı "gel Oktay" ile "geliñ arkadaşlar" gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 10 Ara 2014, 18:13

Ne demek istediğini anlamadım. Ayrıca bu ekin zaman belirteci işlevi de var: "akşamın, yazın". Bu kapsamda "hadi devinme zamanı" gibi bir durum?
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen Oktay D. » 10 Ara 2014, 18:37

Kullanımını söylüyorum, emir kipinde 2. kişiniñ tekil veya çoğul olmasına göre değişiyor. Zaman anlamı veya araç añlamı değil, buyruk añlamı bulunan bir sözcükten söz ediyoruz, diyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 10 Ara 2014, 19:41

Tietze “amanın, amanındı” ünlemleri örneğinde gösteren (deictic) işlevli bir “+In / +IndI” ekinden söz etmekte: “Gündelik dilde çok kullanılan kimi ünlemlere birden fazla kişiye hitaben söylendikleri zaman nadiren bir -(ı)n ekinin eklendiği görülür: aman => amanın!, haydi => haydin! (b. J. Deny 1921, 1032). Aslında 2. çoğul şahıs emir kipina (gel-in!) analoji olarak ortaya çıkmış olan bu form (…) müstakil bir ek halinde ve pekiştirici anlamda bir tek kişiye karşı da kullanılabilir. A-E cildindeki çabukun! eyvallayın! ünlemlerini de örnek olarak gösterebiliriz. Fiillere ve ünlemlere takılan -(ı)n / -(ı)nız emir kipi işaret (deiktik) fonksiyonu olan -dı ekiyle genişletilerek, bir kişiye yönelik olan pekiştirici deiktik ünlem genişlemesi –ındı ortaya çıkıyor, ms. haydindi! …amanındı!, bakındı…”.
  • 5

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen Oktay D. » 10 Ara 2014, 20:10

Evet. Yiñe de buna ek olarak, Türkçedeki ünlemleriñ buyruk kipinde olduğuna dair güçlü göstergeler olduğu tartışılıyor.

Örneğin Eski Türkçedeki ünlem olan esiz! "heyhat! yazık! acıma ünlemi" sözcüğünüñ *esiz- veya esir- "acıma duymak" > esirge- "korumak, acıma duygusuyla bakmak" sözcüğü olduğu görülüyor (zaten -gA- eki eylemlere gelir). Bu yüzden aman sözcüğünüñ de bir buyrum olduğu savunulabilir.

Ancak şurası var ki, amanıñ sözünüñ kime söylendiğini bilmiyoruz. Tek kişi söz konusu olsa bile buyrum biçimindeki ünlemlerde çoğulluk görülebilir:
- "Na'apıyoñ ahmet? Amanıñ diyem ben size!"
- "Ha varıñ! Saña ne olmuş öyle?!" < var- "varmak" [başkaları duysun da gelsin gibi]

Bu yüzden amanıñ! biçiminiñ tek kişilerde bile kime hitap olunduğu belirsizdir. Çünkü -varsayıma göre- *amanmak diye bir sözüñ ne añlama geldiğini bilmiyoruz.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 10 Ara 2014, 20:52

Oktay D. yazdı:...Çünkü -varsayıma göre- *amanmak diye bir sözüñ ne añlama geldiğini bilmiyoruz.


Bu tümceyi anlamadım "amanmak" diye bir söz olabilir mi, "aman" Arapça değil mi?
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen Oktay D. » 10 Ara 2014, 21:13

bensay yazdı:Bu tümceyi anlamadım "amanmak" diye bir söz olabilir mi, "aman" Arapça değil mi?

Öyle bir eylem olabilir mi bilmiyorum. Amanıñ! diye bir ünlemiñ eylemden geldiği varsayımını ele aldım yalñızca.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: Haydinin Efeler

İletigönderen bensay » 10 Ara 2014, 23:08

Ünlemleri bir kaç öbeğe ayırmak olanaklı görünüyor. Bunlardan ilki "ah, oh, paat" türü doğal değilseye yansıma seslerden oluşan bölüm olmalı. Adı Hakan olan kişiye "Hakaan" diye seslenmek de bir ünlem oluşturduğuna göre özel adlar da duruma göre ünlemleşebilmekte, böylesi bir durum başkaca değme ad için de söz konusu olabilir mi, üzerinde düşünmedim. Bunların dışında bir öbek de eylemlerden gelme olanlar biçiminde düşünülebilir. Aman'a karşılık bulacak olsak acı-, esirge- eylemleri üzerinden düşünürdük sanırım.
  • 3

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2677
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1180


Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 11 konuk

Reputation System ©'