Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Raks/Dans

Dil üzerine yaptığıñız araştırmaları, kişisel çalışmaları içerir.

Raks/Dans

İletigönderen bensay » 21 May 2014, 11:13

     
büdik  oynayış, zıplayış, raks•I, 412 bkz> büdik 
      büdik  oyun, raks, III, 259 bkz> büdik 
      büdimek  oynamak, raksetmek, III, 259 
      büdüşmek  oyunda ve raksta yarışmak. II, 93 
      büdütmek  oynatmak. II, 302
 

Yukarıdaki alıntılar DLT'den, burada bir "büd" ad kökü var sanırım. Bu "büd" nedir, "bod, boy, but" ile ilgili midir?
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2979
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1536

Re: Raks/Dans

İletigönderen bensay » 19 Tem 2014, 23:30

"Bed" ad kökünden "bedü-, bedük", günümüz için "büyü-, büyük" olmuş kullanıyoruz. Burada "büd" ad kökünden "büdi-, büdik", günümüz ...? Kullanımı durguya sekteye uğramış, günümüze ulaşamamış. Ola ki kullanımı sürseydi burada da d>y, i>ü dönüşümleri gerçekleşip sözcükler "büyü-, büyük" mü olacaktı? Anlamları ayrı sestaş sözcükler mi oluşacaktı: çok büyük bir büyükçü dansçı , olamazmış gibi geldi? Yoksa, yoksa "biyi-, biyik" sözcükleri mi oluşurdu?

Buradaki /d/ peltek z olarak adlandırılan, günümüzde /y/'ye dönüşen birincil nitelikteki /d/ midir, yoksa /t/'den dönüşme ikincil nitelikte bir /d/ midir?
  • 3

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2979
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1536

Re: Raks/Dans

İletigönderen Oktay D. » 20 Tem 2014, 01:27

büt- "sone ermek" > bit- olmuş. Belki de gerçekten biyi-/biyik olurdu. Kim bilir.

Ancak vérdiğim örnekte bile sestaşlık bulunuyor:
- bit- "sona ermek" < büt-
- bit- "(bitki) olmak, büyümek/oluşmak, ortaya çıkmak"

O yüzden sestaş da olabilirlerdi, olmaları sorun olmazdı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Re: Raks/Dans

İletigönderen Oktay D. » 20 Tem 2014, 01:35

Bu arada Nogay, Kazak ve Kırgız Türkçelerinde biyi- biçimindetmiş zaten. büt- > bit- dönüşümü de onlarda görülmüş. Bu nédenle bizde de olması beklenebilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Re: Raks/Dans

İletigönderen bensay » 20 Tem 2014, 13:25

Esenlikler Oktay,

Açıklamalarından büdi- eylemindeki /d/'nin birincil olduğu, dolayısıyla /y/'ye dönüşeceği anlaşılıyor. Kullanımdan düşme söz konusu olmasaymış sanki Bedü- Büyü- eyleminde olduğu gibi, burada da yine d>y dönüşümü ile geriye yönelik ünlü benzeşmesi gerçekleşecekmiş gibi gözüküyor. Peki bu benzeşmelerin gerileyici değilseye veya/ya da <(bensay) ilerleyici olmasını belirleyen bir ölçüt var mıdır, bu örneklerde niye ilerleyici bir benzeşme değil de gerileyici bir benzeşme olmuştur?

Bu arada, buradaki "büd" ad kökü ile ilk iletide belirtilen "bod/boy, but" sözcükleri arasında ilgi kurulabilir mi? Açıklamaların için şimdiden gönül ödünçlerimi sunmayı bir borç bilirim.
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2979
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1536

Re: Raks/Dans

İletigönderen birtancazin_ » 20 Tem 2014, 19:06

Büdik büyik ve büzik sözcükleri eski kaynaklarda bulunmakta olup dans anlaminda ancak batı oguzca rumeli turkcesinde yine turkistan kokenli kalgımak eylemi ma kalgı adı vardır bu sözcük bizin eskilerimizce halen bilinir. Dans etmek ma dans anlamındadır.
Büdik koksel olarak bütrişmek ile ilgili olsa gerek kıpır kıpır olmak anlamındadır.
Yine kırınmak da yerel olarak raks etmek icin kullanılmıştır.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: Raks/Dans

İletigönderen Oktay D. » 20 Tem 2014, 20:21

benay Hocam,

Gérileyici, ilerleyici veya komşucul değişimleri neyiñ bélirlediği sanıyorum çok bilinmiyor. Muhtemelen tipik bir evrimsel düzenekte olduğu gibi, öngörülemez/rasgele bir doğaya sahip. Bélli ve sayılı kurallar arasından bir tanesini séçiyor dil/ağız. Bu konuda daha bilgili olanlar varsa belki aydıñlatabilirler. Yoksa konuyla ilgili araştırma yapmamız gerekecek. Bu konuda eksiklerim çok.

*büd "?" ile bod "boy" arasında bir ilişki olabileceğini sanmıyorum. Benim usumda daha çok bük- "eğdirmek" éylemi var. Kurgusal bir **- "eğmek" sözcüğü üzerinden
bük- "bükmek"
büd "büküm > bel bükme ?"
büz- "burmak" = bür- "burmak" = bur- "burmak"
olabilir. Bilemedim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Re: Raks/Dans

İletigönderen birtancazin_ » 20 Tem 2014, 20:29

Dediginiz gibi olabilir.
kırınmak bükünmek
burdaki d okuTmaktaki gibi bu .t. olabilir de .
Bütrişmek ornegim de ayni yonde esemesel olarak
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: Raks/Dans

İletigönderen Oktay D. » 20 Tem 2014, 20:53

bütriş- nerede ve ne añlamda geçiyor söyleyebilir misiñiz? Belki de bütriş- < *büdriş- < *büdür- < **büd olabilir. Eski Türkçede -r- ile -d- yan yana gelince -d- sesi ötümlüleşebiliyor: er-di "idi" > erti.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8408
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5649

Re: Raks/Dans

İletigönderen bensay » 20 Tem 2014, 22:03

Evet, "bod/boy, but" köküyle ilgili olması anlamca örtüşmüyor. Dediğin gibi "bük-" ile ilişkili olmalı. "Bük-" eyleminden eylemlerden pekiştirilmiş eylemler türeten "-(I)k-" ekini (M.Erdal'a göre bu ekin göstermelik edilgenlik ile orta dönüşkenlik anlatımları da varmış, bunların ne demek olduğunu Oktay açıklayabilir bizlere) ayıkladığımızda evet "bü-" eylemiyle karşılaşıyoruz. Günümüzde bu eylem kullanımdan düşmüş yerine pekiştirilmiş biçimini olan "bük-" eylemi yalın yapılı eylem gibi kullanılmaya başlanmış ki, edilgenlik, ettirgenlik, işteşlik ile benzeri çatı ekelri hep bu bük- üzerinden gerçekleşmiş.

Bu arada büdi- eyleminin öbür diyeleklerimizde lehçelerimizde büzi- biçimi var mıdır diye usumdan geçiriyordum ki yerliktaşlardan birtancazin "büzik" bildiriminde bulunmuş. Türkçede "d,y,r,z" diyelekleri diye bir olgu, bir gelişme vardı sanırım, nedir bu durum?
  • 0

Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2979
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1536

Re: Raks/Dans

İletigönderen birtancazin_ » 20 Tem 2014, 22:45

Evet eskil kaynaklarda büzik de gecer hatta müzik yoksa diye ilk gördüğümde şaşırmış sonra yok canım demistim ;))
Kipcak etkisindeki eski sivelerde büzik soylenisi de soz konusudur kisacasi

kipcakcada adak azah yani ayak da bu d z degisimine örnek

bütrişmek eski uygur sozlugunde gecer kıpır kıpır olmak diye cevrilmis
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: Raks/Dans

İletigönderen birtancazin_ » 20 Tem 2014, 23:43

Yine de kalgı ile kalgımak diye belirttigim anadolu rumeli turkcesindeki turkce sözcüğün yeglenmesinden yanayım

biyi ma biylemek diye uyarlayacaklara da karşı çıkmam ancak oncelik oguzcada olmali hele ki 75 yasindaki ninem kalgımak anlamini hala biliyor ise ;)
  • 5

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: Raks/Dans

İletigönderen M.calli » 21 Tem 2014, 00:44

kalgının kökenlemesini göremedim nasıl bir türeme olmuş ve tdk neden koymamış kazakça kırgızcadaki biy sözcüğü büd-büy kökenli bir oluşum mu dersiniz?

#büyük sözlükte varmış ancak yalnızca dediğin gibi halk ağzında dansa etmek olarak yer alıyor
  • 0

En soñ M.calli tarafından 21 Tem 2014, 01:28 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Re: Raks/Dans

İletigönderen birtancazin_ » 21 Tem 2014, 01:05

Bu konuda yarin yazacagim tdknin koymamis oldugunu sanmam büyük sozlukte bulunuyor olmali
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Re: Raks/Dans

İletigönderen Sinekkaydi2 » 22 Kas 2014, 17:53

Nerede çalgı,orada kalgı.
  • 5

Sinekkaydi2
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 481
Katılım: 04 Eki 2014, 12:36
Değerleme: 567

Soñraki

Dön Bilimsel araştırmalar, kişisel çalışmalar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

cron
Reputation System ©'