Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Yiğirmi necə yirmi oldu?

Yazım, söyleyiş kuralları üstüne bilgiler içerir.

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 22 Tem 2012, 20:28

Oktay D. yazdı:"Dönme Türkçesi" déyişi baña biraz kaba bir sesleniş gibi geliyor:
"Dönme" sözcüğü, Sevi Sabetay'ıñ 16.yy'da başlattığı bir yahudi mezhebindeki müridlerine, siyâsî nedenlerle Müslümanlığı seçip Türkçe öğrenmeleri ma İzmir'e sürülmeleriyle o mezhebiñ dışındaki Yahudiler tarafından vérilen addır. İzmirliler onlara "Selânikli" dér, kendi aralarında birbirlerine "Efendi" dédiklerine denk gelinmiştir, ancak daha yaygın ma bilimsel olarak "Sabetaycı" adı kullanılır. Bunları, Ilgaz Zorlu'nuñ "Evet, Ben Selânikliyim" kitabında da bulabilirsiñiz.

Sabetaycılarıñ "dönmeden önce" konuştukları Türkçe, biraz kırık bir Türkçedir. Bugünkü Yahudileriñ konuşmalarına çok beñzerdir. Ancak "döndükten soñra" Türk olmaya da karar vérdikleri için, Türkçeyi de düzgün ma ölçünlü olarak öğrenebilmek amacıyla "Fevziye Mektebleri" diye añılan okulları kurmuşlardır (soñuçta kırık bir Türkçeyle konuştuklarında Yahudi oldukları belli olacaktı). Bunlardan ilki "Şemsi Efendi" adındaki tarikat önderiniñ açtığı okuldur.

Bu yüzden "Dönme Türkçesi" diye adlandırılan Türkçe, özünde diğerleriniñ konuştuğu Türkçedir. Yoksa, kendilerini Müslüman Türkler arasında nice gizleyeceklerdi?
Osmanlı tebaasında zatən dəyişik qonuşma biçimləri vardı. Adam yahudilərin qonuşma biçimi ilə yahud rumların qonuşma biçimi ilə türkcə qonuşsa bilə "Müslümanım" diyorsa -İslâm'a görə Müslüman'ım deyən birinə "kafir" deyən o kişi kafir deyilsə özü kafir olur anlayışından dolayı- üstünə fazla gidilmiyor ola bilirdi. Kamal Atatürkün qonuşmalarına qulaq asanda qonuşmaları çoq dəyişim gəlmiyor ama bu günkü türkcəyə görə böylə. Dilin bu günkü şəklini almasında onun etkiləri olduğu için bazı şeylərin bu gün anlaşılması daha qıyın ola bilir faqat Redhouse ma Kamus-ı Türki gibi qaynaqlar 1928'dəki alfabe dəyişikliyindən qısa bir sürə öncəki türkcənin yağdayı haqqında bir çoq bilgiyi ortaya qoyuyuor. Bunları incələdikcə görülən odur ki bizim türkcəmizin bazı səs özəllikləri aslında Azərbaycan türkcəsinə yaqın ikən 1928'dən sonrakı dönəmdə bu özəlliklər qayb olmuşdur.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen Oktay D. » 23 Tem 2012, 11:40

ingichka yazdı:Osmanlı tebaasında zatən dəyişik qonuşma biçimləri vardı. Adam yahudilərin qonuşma biçimi ilə yahud rumların qonuşma biçimi ilə türkcə qonuşsa bilə "Müslümanım" diyorsa -İslâm'a görə Müslüman'ım deyən birinə "kafir" deyən o kişi kafir deyilsə özü kafir olur anlayışından dolayı- üstünə fazla gidilmiyor ola bilirdi. Kamal Atatürkün qonuşmalarına qulaq asanda qonuşmaları çoq dəyişim gəlmiyor ama bu günkü türkcəyə görə böylə. Dilin bu günkü şəklini almasında onun etkiləri olduğu için bazı şeylərin bu gün anlaşılması daha qıyın ola bilir faqat Redhouse ma Kamus-ı Türki gibi qaynaqlar 1928'dəki alfabe dəyişikliyindən qısa bir sürə öncəki türkcənin yağdayı haqqında bir çoq bilgiyi ortaya qoyuyuor. Bunları incələdikcə görülən odur ki bizim türkcəmizin bazı səs özəllikləri aslında Azərbaycan türkcəsinə yaqın ikən 1928'dən sonrakı dönəmdə bu özəlliklər qayb olmuşdur.

Konuşmalarından ötürü üzerine gidenler Müslümanlar değil, diğer Yahudilerdir zaten. Sabetaycılık, Yahudilik içinde karşıtlıklar içeren bir konudur.

Osmanlılar'da ölçünlü bir telafuz durumu olmadığı için, olasılıkla herkes kendi ağzına göre konuşuyordu. Bugün de biraz öyledir. Yazı Türkçesini kendi ağzınıñ ses özelliklerine göre konuşan çok kişi görebilirsiñiz. Bu yüzden Redhouse'uñ "tek bir telafuz ölçünü" vérebileceğine kesinlikle inanmıyorum. 1920'lere ait başkalarınıñ ses kayıtları da incelenmelidir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8138
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4884

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 23 Tem 2012, 15:51

Oktay D. yazdı:Konuşmalarından ötürü üzerine gidenler Müslümanlar değil, diğer Yahudilerdir zaten. Sabetaycılık, Yahudilik içinde karşıtlıklar içeren bir konudur.

Osmanlılar'da ölçünlü bir telafuz durumu olmadığı için, olasılıkla herkes kendi ağzına göre konuşuyordu. Bugün de biraz öyledir. Yazı Türkçesini kendi ağzınıñ ses özelliklerine göre konuşan çok kişi görebilirsiñiz. Bu yüzden Redhouse'uñ "tek bir telafuz ölçünü" vérebileceğine kesinlikle inanmıyorum. 1920'lere ait başkalarınıñ ses kayıtları da incelenmelidir.
Sadəcə Redhouse deyil Şəmsəddin Sami də yiğirmi demiş.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 24 Tem 2012, 08:57

Charles Boyd'un The Turkish interpreter; or, A new grammar of the Turkish language kitabından (1842):
  • 0

Ekler
Boyd.png
Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 24 Tem 2012, 10:00

1890 tarihli Dictionnaire portatif turc (R. Youssouf):
  • 0

Ekler
youssouf.png
Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 24 Tem 2012, 10:02

Demək ki yirmi oqunuşuna 1890'da rast gəlmək oluyormuş.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen ingichka » 24 Tem 2012, 10:38

"Yirmi"niñ dönmə türkcəsi olmadığını göstərən bir qaynağa daha rastladım; Artin Hindoglu 1831:
  • 0

Ekler
hindoglu.png
Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen wreckingball » 11 Eyl 2013, 22:55

    Elinde Halaçça sözlüğü olan biri yirminin Halaçça karşılığına bakabilir mi?
  • 0

wreckingball
İlgili
İlgili
 
İleti: 5
Katılım: 11 Eyl 2013, 16:05
Değerleme: 0

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen Bi50likdaha » 11 Eyl 2013, 23:13

Yigirmi yazımı sabit okunuşu farklı olduğundan dolayı böyle bir kanıya düştünüz bence.
Yoksa eğitimsiz , öğretimsiz dedelerimizden Yirmi olarak [desc=Bunun altı niye çizik ?]işitmezdik[/desc] bu sözcüğü.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen wreckingball » 12 Eyl 2013, 00:11

      Wikipedia' nın Halaçça sayılar bölümünde yirminin karşılığı olarak "ji.ir.mi" verilmiş. Bildiğim kadarıyla Halaçça eski Türkçedeki söz içi veya sonu fark etmez ġ sesini devam ettiriyordu. Kafam karıştı dolayısıyla. Halaçça uzun i sesli "yiirmi" nin varlığı wikipediadaki yanlışlardan biri mi yoksa gerçekten de yiirmi mi? Öyleyse eski Türkçede de bunun uzun i'li yiirmi sözcüğünün olması gerekir.
      Yineliyorum, Halaçça sözlüğü olan bakabilir mi?
  • 0

wreckingball
İlgili
İlgili
 
İleti: 5
Katılım: 11 Eyl 2013, 16:05
Değerleme: 0

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen Engin » 12 Eyl 2013, 00:49

wreckingball yazdı:      Wikipedia' nın Halaçça sayılar bölümünde yirminin karşılığı olarak "ji.ir.mi" verilmiş. Bildiğim kadarıyla Halaçça eski Türkçedeki söz içi veya sonu fark etmez ġ sesini devam ettiriyordu. Kafam karıştı dolayısıyla. Halaçça uzun i sesli "yiirmi" nin varlığı wikipediadaki yanlışlardan biri mi yoksa gerçekten de yiirmi mi? Öyleyse eski Türkçede de bunun uzun i'li yiirmi sözcüğünün olması gerekir.
      Yineliyorum, Halaçça sözlüğü olan bakabilir mi?


Doerfer'in hazırladığı Halaçça sözlüğünde yirmi biçiminde geçiyor.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen Bi50likdaha » 13 Eyl 2013, 21:38

Oğrun O zaman dönme dili diyenler uzayabilir.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: Yiğirmi necə yirmi oldu?

İletigönderen cingelek » 27 Ara 2018, 03:52

wreckingball yazdı:      Wikipedia' nın Halaçça sayılar bölümünde yirminin karşılığı olarak "ji.ir.mi" verilmiş. Bildiğim kadarıyla Halaçça eski Türkçedeki söz içi veya sonu fark etmez ġ sesini devam ettiriyordu. Kafam karıştı dolayısıyla. Halaçça uzun i sesli "yiirmi" nin varlığı wikipediadaki yanlışlardan biri mi yoksa gerçekten de yiirmi mi? Öyleyse eski Türkçede de bunun uzun i'li yiirmi sözcüğünün olması gerekir.
      Yineliyorum, Halaçça sözlüğü olan bakabilir mi?
Ğ sesi Türkiye Türkçesi dışındaki birçok lehçede Türkçe menşeli sözlerde umumen kalın sırada ünlülerle birlikte kullanılmaktadır. Yirmi sözü diğer lehçelerde yigir~iyir~yiyir~jıyır gibi şekillerle başlamaktadır. Dolayısıyla Halaççada yiirmi şeklinde bulunuyorsa acep değildir.
  • 0

cingelek
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 374
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 366

Önceki

Dön Yazım, söyleyiş kuralları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'