Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Uzatmalı heceler

Yazım, söyleyiş kuralları üstüne bilgiler içerir.

Uzatmalı heceler

İletigönderen Toygun » 04 Mar 2012, 10:26

Halis diye yazıyoruz ama buradaki ilk a'yı uzatarak haalis diye okuyoruz. Gazi yazıyoruz gaazi okuyoruz. Burada nasıl bir yazım kuralı belirlenmeli? Ha'lis mi haalis mi?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5193
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Engin » 04 Mar 2012, 14:49

Ha'lis kesinlike olmaz, ' imi yazıçevriminde ve eski imlamızda Arapça hamza için gösterilir, örneğin mes'ele (eski imla) < Ar. mas'ala sözündeki gibi. Burada hamzanın temsil ettiği [ʔ] sesi Türkçe sözde söylenmediği için gösterilmesine lüzum yoktur diye düşünüyorum.
Uzunluğu gösteren çift harfi genelde sevmem, bu benim şahsi düşüncem. Eğer yabancı kökenli sözlerdeki bu tür uzunluklar gerçekten yazılacaksa, o zaman Macarcadaki gibi ´imini ya da bilimsel yazılarda gördüğümüz ̄ imini kullanabiliriz bence, örneğin hális ya da hālis.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Oktay D. » 04 Mar 2012, 15:23

Türkçede şapka imi uzun ünlüleri veya inceltmeli ünlüleri göstermek için bulunur: hâlis.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7708
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4051

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Engin » 04 Mar 2012, 15:54

Türkçedeki şapka iminin kullanımı bence maalesef eksiktir.
Uzun ünlüsü olmayıp da kalın ünlünün yanında bulunan ince ünsüze sahip olan plan, alarm gibi yabancı sözlerin aynı im ile gösterilmesini taplamıyorum. Bu durumda konusu geçen söz plân diye yazılmamalı, uzun ünlü olmadığı için önerdiğim ´imi de yazılmaz. Ancak inceltme için ayrı bir im olabilir, bu da bence `imi olabilir, örneğin plan sözü de buna göre plàn diye yazılabilir.
Ya da bunlara hiç gerek duymadan bunların Türkçe karşılıkları tamamen yaygın olup bu sözlere gerek kalmadığı süreye kadar bu sözler "Türkçeleştirilir", taşrada olduğu gibi standart dilde de örneğin /plan/ diye değil, /pɫan/ diye söylenmesi teşvik edilir.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Oktay D. » 04 Mar 2012, 16:26

Burada bence sorun ünlüde değil ünsüzde. plan, gusul, kemal gibi sözcüklerdeki inceltme L ünsüzünden kaynaklıdır, bu yüzden belki Orkun Yazıtlarınıñ ilk çözümünü yapan Thomsen'iñ "İlk Bildiri"sinde yaptığı gibi ince L için ayrı bir im bélirlenebilir: Ĺ ĺ gibi. Thomsen "İlk Bildirimi"nde Ł ł kullanmıştı. Bu durumda şapka imi yalñızca uzatıcı işlevde kullanılabilir:
pĺan, kemaĺ, ...
âdet, bâriz, âşikâr, ...
ahĺâk, heĺâk, gusûĺ, ...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7708
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4051

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Engin » 04 Mar 2012, 16:29

Yeni imler konusunda uzlaşı sağlanır, o sorun değil. Ancak hem uzun ünlü hem de inceltme için aynı imin kullanılmasını doğru bulmuyorum, yalnızca bunu belirtmek istedim.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen fankibiber » 04 Mar 2012, 17:30

Kár
Kâmil
  • 0

Hoşça kalıñ, ulayı balıklar için sağ oluñ.
fankibiber
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 438
Katılım: 04 Nis 2010, 02:57
Değerleme: 16

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Oktay D. » 04 Mar 2012, 20:45

kalın k, ince k için de 1928'de ilk sürüm abecede q-k damgaları önerilmiş ancak soñradan vazgeçilmişti. Öyle bir durumda bugünkü kar/kâr için qar/kar gibi yazım ayrımları bulunacaktı. Ancak etkince iki abece de aynı kapıya çıkar (q olan abecede ĺ de olmalıdır tabi ki).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7708
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4051

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Temirbek » 25 Mar 2012, 21:05

Bence imler şu şekilde olabilir:

İnceltme İşâreti : / á /
Uzatma İşâreti : / â /
Hem İnceltme Hem Uzatma İşâreti : / ă /

kár, lál, nazım, Nâzım, lăzım, Bâki, Kămil, târih ... Nâzım'dakı /â/ ile Kăzım'dakı /ă/ aynı değildir, biri sâdece uzun, diğeri hem uzun hem incedir. Kár ve lál'dakı /á/'lar ise sâdece incedir.
  • 1

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Engin » 25 Mar 2012, 21:29

Temirbek yazdı:Hem İnceltme Hem Uzatma İşâreti : / ă /


Bu im "breve" ise, bunu uygun görmüyorum açıkçası. Bu im (gerek görüldüğünde) IPA'da ve bilimlik yazıçevrimlerinde kısa ünlüler için kullanılır, ayrıca hiçbir dilde bunun uzatma imi olarak kullanıldığını görmedim. O yüzden sorma gereği duyuyorum; neden başkası değil de bu im olsun?

Ben şahsen şöyle bir yazımı yeğlerdim:

İnceltme imi: <à>
Uzatma imi: <á>
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>

Bunların yerine başka biçimler de olabilir tabii.
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Temirbek » 25 Mar 2012, 22:21

Engin yazdı:Bu im "breve" ise, bunu uygun görmüyorum açıkçası. Bu im (gerek görüldüğünde) IPA'da ve bilimlik yazıçevrimlerinde kısa ünlüler için kullanılır, ayrıca hiçbir dilde bunun uzatma imi olarak kullanıldığını görmedim. O yüzden sorma gereği duyuyorum; neden başkası değil de bu im olsun?

Ben şahsen şöyle bir yazımı yeğlerdim:

İnceltme imi: <à>
Uzatma imi: <á>
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>

Bunların yerine başka biçimler de olabilir tabii.


Evet, bu im "breve". Bu im hiçbir dilde böyle bir işlev görmüyor doğru, ben sâdece Türkçeye has olması için böyle düşündüm. Şunlar gibi; /c/ damgası çoğu dilde ya /k/ ya da /s/ sesini verir yâhut /ts/ sesini, ancak bizde /dj/ sesini veriyor yâni bu tam "bize özgü" bir harf, /ç/ damgası da /s/ okunur ancak biz /ch/ şeklinde okuyoruz bu örneklerdeki gibi breve imini de "bizleştirdim" :)

Seniñ önerdiğiñ imleme bence de daha iyi ve ben de önceden o sistemi savunuyordum ancak çevremde birkaç arkadaşımla paylaşmıştım çok zor olduğunu söylüyorlar, çentik "sağa mı yatık, sola mı? Hangisi uzatıyordu, hangisi inceltiyordu" karışır diyorlar. Yoksa mantıken de /^/ imi hem "inceltme" /`/ hem "uzatma" /´ imleriniñ birleşimidir. Bence karışmıyor, ama geñele bunu benimsetmemiz çetin gibi gözüküyor.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Engin » 25 Mar 2012, 22:37

Temirbek yazdı:Yoksa mantıken de /^/ imi hem "inceltme" /`/ hem "uzatma" /´ imleriniñ birleşimidir. Bence karışmıyor, ama geñele bunu benimsetmemiz çetin gibi gözüküyor.


İşte, benim için olay burada bitiyor. Bu yönden daha iyi bir imleme olamaz. Pek kolay olmaması konusunda haklısın ancak öğrenilmesi imkansız değil, okulda sistematik öğretildiğinde pek sorun olacağını düşünmüyorum. O dediğin olası karışıklıklar yeni önerinde olamaz mı?


Senin önerdiğin imlemeye karşılık başka bir seçenek daha önermek istiyorum:

İnceltme imi: <á>
Uzatma imi: <ā> (macron)
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>.

Buna ne dersin(iz)?
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Oktay D. » 25 Mar 2012, 22:46

Engin yazdı:İnceltme imi: <á>
Uzatma imi: <ā> (macron)
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>.

Tam usumdan geçiyordu ki... :)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7708
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4051

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Temirbek » 26 Mar 2012, 02:11

Engin yazdı:İşte, benim için olay burada bitiyor. Bu yönden daha iyi bir imleme olamaz. Pek kolay olmaması konusunda haklısın ancak öğrenilmesi imkansız değil, okulda sistematik öğretildiğinde pek sorun olacağını düşünmüyorum. O dediğin olası karışıklıklar yeni önerinde olamaz mı?


Senin önerdiğin imlemeye karşılık başka bir seçenek daha önermek istiyorum:

İnceltme imi: <á>
Uzatma imi: <ā> (macron)
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>.

Buna ne dersin(iz)?



Bu da usumdan geçenler arasında :) Ancak "bence" macron imi, /i/ üzerinde pek gözegelir (estetik) durmuyor (şu anda nedense eşlet-yapıştır ile yazılamıyor, dördül olarak gözüküyor). Makronlu i çok transkrip duruyor bence :) Bu nedenle nisbet i'sinden de alışkın olduğumuz için târihî, siyâsî, millî, ticârî vb. "uzatma imi" çatı /^/ (şapka) olsa yeğrek (daha iyi) olur.

Hem inceltme hem uzatma imi sâdece /a/ ile /u/'da kullanılacak, diğer harflerde böyle bir durum yok. Örnek: lăzım, Kăzım, Hulŭsi, ulŭhiyet vb. Bu nedenle geniş harfler olan /a/ ve /u/ için "breve"yi uygun bulmuştum.

Çoğunluk "makronlu i"yi gözegelir bulursa benim açımdan sorun olmaz, soñ öneri güzel:

İnceltme imi: <á>
Uzatma imi: <ā> (macron)
Hem inceltme hem uzatma imi: <â>


Ben, bir gün gelir de bu imleri "resmî yazımızda da kullanırız"ı düşündüğüm için eñ kolay kabûl edilebilecek olanı bulmaya çalışıyordum, yoksa baña "Göktürk Abecesine geç" de yarın kullanmaya başlayayım :) Zorluk vb. yok "bizlere" (Türkçeciler) göre.
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1122

Ynt: Uzatmalı heceler

İletigönderen Oktay D. » 26 Mar 2012, 03:02

Yarım değrek (breve) imi de çok yanıltıcı, kısa ünlüler için kullanılan bir im olduğu için. Şöyle de olabilir:
inceltme: â
uzatma: aa
inceltme ile uzatma: âa, aâ
Nice? :)

Kâazım, Hulûusii, Naazım, Utrii, Taarık, hâl > haâli, gibi...
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 26 Mar 2012, 03:04 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7708
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4051

Soñraki

Dön Yazım, söyleyiş kuralları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'