Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

Yazım, söyleyiş kuralları üstüne bilgiler içerir.

İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Gökbey » 30 Nis 2008, 22:53

Kimileri ilginç sözcüğünün yanılgılı türetildiğini söylüyor.
Çünkü, +(?)nç eki adlara değil eylemlere gelmekteymiş.

Bu ek ile oluşmuş ilen neredeyse aynı yapıda olan birçok sözcüğümüz bulunmaktadır.
Sevinç, kıvanç, bilinç, kıskanç, yükünç, gönenç, kazanç, arınç, unç, utanç, tunç, genç ......

Bu sözcüklerimizi inceleyelim.

    * Eğer ekimiz yalnız başına +nç ise; incelediğimiz sözcüklerde yalnızca bir eyleme denk gelebiliyoruz.

Sevi (ad) + ------- Ge (ad) ------- Di (ad) ------- Tu (ad)
Kıva (ad) ------- Uta (ad) ------- U (eylem) ------- Arı (ad)
Bili (ad) ------- Kaza (ad) ------- Göne (ad) ------- Kıska (ad)

    * İkinci olarak ekimiz +(?)nç ise; yani kendinden önceki kökün son tamgasına göre ünlü tamga alıyorsa...

Sev (eylem) inç : Sevmek köküne +nç eki geldiğinde sevnç gibi bir söz çıkar ama dile aykırıdır. Bunun için araya bir ünlü girer ilen sevinç olur.

Bil (eylem) inç : Bilmek kökünden türemiştir. Burada da ekimiz eyleme gelmiştir.

U (eylem) : Umak kökünden gelir. Gücü yetmek/Kudret anlamındadır. Burada da eyleme +nç gelmiştir. Kök sözcük ünlü tamga ile bittiğinden +nç eki yeterli olmuştur.

Yük (ad) ünç : Namazın Türkçesidir. Burada +(?)nç eki ada gelmiştir.

Diğer sözcükleri de incelediğimizde (?)nç ekinin hem ada hemde eyleme geldiğini görmekteyiz.

Ya kimi sözcükler yanılgılı ya da tüm sözcükler olağan !
  • 0

En soñ Gökbey tarafından 30 Nis 2008, 22:56 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 340

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Oktay D. » 01 May 2008, 00:40

Türkçede ekler her zaman sesli alırlar. Bu yüzden sevinç gibi sözcükler sev- +nç biçimindedir. Bazı dilbilimciler bu ekiñ eskin biçiminiñ +n+ş olduğunu düşünüyor. Örñeğin, sevinç < seviniş, gülünç < gülünüş, dinç < diniş ... yani eyleme gelen dönüşlü çatınıñ mastarı.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7430
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3368

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Gökbey » 08 May 2008, 22:51

Ek yalnız başına ç ise birçok sözcük eylem oluyor.
Ama genç, tunç, ödünç gibi yapısı belirsiz sözcüklerde ortaya cirit atıyor.

Bu durumda bu sözlerimizde bir olağandışılık söz konusu olmuyor.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 340

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Oktay D. » 10 May 2008, 12:57

Bu arada Orkun abecesinde bu ek tek damgayla belirtiliyor: [damga]nc[/damga]
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7430
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3368

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen bensay » 10 May 2008, 23:24

Daha önce de değinmiştim, ilginç sözcüğünün türetilişi il-/ilgin+ç biçiminde. Bunu açıklayan 80 öncesi TDK'de görev yapmış olan dilbilimcilerimizden Ömer Demircan. Bu bağlamda "ilgin" nitecine ulanan "ç" eki ile türetilen başka bir niteç söz konusu, sanırım gen (niteç)/+ç =genç (niteç) örneksemesi yapılmış. Burasını öyle sanıyorum.

Öte yandan bir başka yol daha vardır ilginç sözcüğüne ulaşmak için: il-/ilgi- (tep-/tepki- gibi) buradan da eylem köküne ulanan (i)nç eki = ilginç.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2482
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 865

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Gökbey » 13 May 2008, 18:19

Benim bildiğimce bu ek yalñızca eylemlere gelir.

Kıvan- : Kıvanmak, övünmek > Kıvanç eyleme gelmiştir (ya da diğer görüşle Kıvanış)

Sevin- : eylem (dönüşlü) Arın- , Utan- , Bilin- bunların tümü dönüşlü eylemlerdir.


Bunların yanı sıra basınç ile iğrenç sözcükleri de usuma geldi.
Temirbek'in dediği gibi incelersek :

İğrenmek sözünden iğrenç.  Burada sorun yok.

Basınmak diye bir eylem söz konusu değil. Tıpkı ilginmek sözünün olmayışı gibi...

Basınç ile ilginç sözcüklerinin yapısı birebir örtüşüyor.

genç, tunç, ödünç, ilginç, basınç.... ada gelmiş 5 sözcüğümüz bulunuyor.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1706
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 340

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen ingichka » 29 Eyl 2011, 22:40

ilginç

[i:lginç]

    Göze ilginç- göze dürtülip duran, göze görnüp duran, göz görtele, mesaňa bolup duran.

        Soň bir döwürde bolsa aşagyna gün düşmez bag-bakja peýda bolupdyr we ol göze ilginç haýbatly galany gizläpdir. (A. Gowşudow, Eserler)

gülkünç

    Gözgülban, ile gülki, masgaraçylykly.

        Gyzlaryn edebini, gylygyny, oturyşyny-turşuny bilmeýan ýigitleriň şol wagtky döredýän obrazlary nähili gülkünçdir. («Sowet Edebiýaty» Žurnaly)

        Mürze aga oňa örän gülkünç göründi. (M. Ibrahimow, Ol Gün Geler)

düşgünç
ýürege düşgünç


    Gaharyňy getirýän, bizar edýän, irizýän, ýadadýan.

        Kurort ýaranda näme? Şeýle içýakgyç adam gülüp, ýürege düşgünç lakgyldap, gulagyňy gazap otursa, nädip semrejek. (N. Pomma, Taýlak Hyzzyn)
Türkmen diliniň sözlügi
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen uydurmatik » 09 Oca 2014, 20:01

TDK DLT'de ötkünç    اتكنج Hikâye.
  • 0

uydurmatik
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 158
Katılım: 31 Ara 2013, 19:38
Değerleme: 11

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Bi50likdaha » 23 May 2014, 08:30

Genç sözcüğü hacim almak köküne gelen ekle olmuyor mu?

ge- hacim almak genişlemek büyümek anlamında.
ge+nç bu işlevi sürüdren kişi
ge+ng hacim
ge+n-iş
gen+iz

Hepsi ortak kökten.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 407

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Oktay D. » 23 May 2014, 17:19

Bi50likdaha yazdı:Genç sözcüğü hacim almak köküne gelen ekle olmuyor mu?

ge- hacim almak genişlemek büyümek anlamında.
ge+nç bu işlevi sürüdren kişi
ge+ng hacim
ge+n-iş
gen+iz

Hepsi ortak kökten.

Nişanyan'ıñ uydurmasıdır, Eski Türkçe *kēn- "büyümek" diye eylem yoktur.

kééñ "geñişlik, uzam", kééñi- "geñişlemek", kééñiş "geñiş"
kéérü "géri"
kéér- "germek, uzatmak"
kééz "(zamanda) uzama"
< kéé "uzam"

Oysa genç sözcüğü kapalı e'li değildir: kēnç.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7430
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3368

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Bi50likdaha » 23 May 2014, 19:50

Hacim kazanmak demek değil mi?
Büyümek demiyorum.
Gerü ne alaka ya?
Kez sözcüğünü ben gezmek dolaşmaktan gelme tekrar anlamında sanıyordum. yanlış anlaşılan.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 407

Ynt: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen Oktay D. » 23 May 2014, 22:36

Bi50likdaha yazdı:Hacim kazanmak demek değil mi?
Büyümek demiyorum.
Gerü ne alaka ya?
Kez sözcüğünü ben gezmek dolaşmaktan gelme tekrar anlamında sanıyordum. yanlış anlaşılan.

kéz sözcüğü "zaman, tekrar" démektir, gézmek ile alakası yoktur. Oysa kérü sözcüğü de "tekrar, yineleme" añlamına sahiptir, yaygın añlamını buradan kazanmıştır. Eski Türkçedeki yér yön adlarınıñ neredeyse tümü ikincil añlamla oluşur: yokgaru "yukarı" < (y)ok "tepe; ok" gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7430
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 3368

Re: İlginç sözü gerçekten ilginç mi ?

İletigönderen birtancazin_ » 22 Tem 2014, 20:10

NÇ eki sesliyle birlikte eylemlere eklenen soyut ma duygu ile dusunceye dayali anlamlar katar.
MA IM IŞ GI NÇ yakin ancak çalarları (nuans) olan adlar turetir.
bilme bilim biliş bilgi bilinç
sevme sevim seviş sevgi sevinç
basma basım basış baskı basınç orneklerinde oldugu gibi.
ma im gi is eklerinin sonradan kqzandirilmis anlamlandirma özelliklerini bunda ayri tutalim ( basma.yazma.kavurma.dondurma.besleme.donme.bitirim.kötürüm.aski.atki.suyungu.gözüngü.giris.çıkış.açılış.......)
Ilginc sozcugunu yilgince baglayanlar varancak ilginc uydurmadir kuralsizdir sallamasyon sozcugu kadar uydurmadir.
Ilgisek olabilirmis
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33


Dön Yazım, söyleyiş kuralları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'