Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

Başka dillerde yér alıp henüz Türkçe'ye bile geçmemiş kavramlara karşılık bulma çalışmalarını içerir.

Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen timurram » 24 Haz 2019, 23:55

rkadaşlar ben Türkçede İngilizcede bulunan perfekt tense ve türevleri olan zamanlarının olmadığını düşünür idim...Ancak düşünürken aslında yok bildiğimiz birçok zamanın Türkçede olduğunu düşünmeye başladım. Özellikle Yörük Ağzında.....Aşağı bazı cümleler yazdım ve sizin bu cümlelerin zamanları üstünde düşünmenizi ve haklı olup olmadığımı veya yanlış yapıp yapmadığımı söylemenizi istiyorum...

Havalar ısındı (ısınmış)...(Hava geçmişte ısınmış ancak ŞU AN ile ilgili bir bilgi vermez Şu an hava soğumuş ta olabilir)
Havalar ısınık. ( Geçmişte hava ısınmış ve onun etkisiyle Şu an hava sıcak.)

Paramı yitirdim.( Geçmişte bir zaman paramı yitirdim anlamındadır anca ŞU AN ile ilgili bilgi vermez)
Paramı yitiriğim.( Bunu bir Yörüğe söylerseniz ŞU AN yanınızda para olmadığını anlar.)

Osmanlı Devleti kuruldu.(Bu cümleyi söylerseniz muhattabın zihni devletin kurulduğu geçmişte bir tarihe gider.)
Osmanlı Devleti kuruluk. (Bu cümleyi derseniz devlet ŞU ANDA KURULU yani henüz yıkılmamış olarak anlaşılır.

Daha iyi anlaşılması için verdiğim linkin okunmasını öneririm...http://www.turkdilleri.org/turkdilleri/ ... ersinA.pdf Özellikle 115 sayfa...

linkten bir örnek...

(Seccade) ho odada var, yeŋi seriğin (ser-ik-im=seriğim) (Karadiken / Tarsus). Bu
cümledeki “seriğin” yerine “serdim” denilebilir; ama bildirilmek istenen
‘ser-’ eyleminin zamanı değil, serili olmasıdır. Eylem yeni tamamlanmış,
sonuç ortadadır. (sayfa 115)
  • 5

timurram
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 22 Haz 2019, 04:13
Değerleme: -26

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen ArifDemirciHoca » 01 Tem 2019, 04:32

Verdiğiniz örnekleri pek anlamadım ancak Erzurum ve Azerbaycan ağzında 'yapırıh, konışırıh' gibi yüklemler var. Bunlar ise 'yapıyoruz, konuşuyoruz' anlamlarını veriyor. Galiba aynı değil.

En sade örnek ile: "It rained." / "It has rained." ve "I bought." / "I have bought." nasıl söyleniyor Yörük ağzında?
  • 0

Türkçeme sevdalıyım.
Üyelik görseli
ArifDemirciHoca
İlgili
İlgili
 
İleti: 8
Katılım: 01 Tem 2019, 03:54
Değerleme: 0

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen bensay » 01 Tem 2019, 18:57

timurram'ın örnekleri kapsamında "yağmur yağık, satın alığım" denmesi gerekiyor
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen Oktay D. » 04 Tem 2019, 00:50

Eski Türkçede bugün eski işlevi unutulmuş olan bir "perfect tense" bulunuyor: -dUk

Örneğin:
- ol yérke barduk men (o yére varmış bulundum, I have gone that place)
- ... neñ kiginç bérmedük ([o kişi] hiç yanıt vermemiş bulundu, [he] has never given an answer)

Bu ek, daha Eski Türkçe döneminde yan tümce kurma görevine sıkışmıştır. Bugün de öyle kullanıyoruz. Örneğin
- vardığım yér < bardukum yér
- sormadıkça kopuyordu < sormadukça ...

Bu konuya Divânü Lügâti't-Türk'te yér vérilmiş. Ayrıca daha ayrıntılı araştırmak isteyenler Marcel Erdal'ıñ A Grammar of Old Turkic adlı bétiğiñ 3.232 sayılı bölümüne ve ilgili atıflarına bakabilir.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen bensay » 04 Tem 2019, 13:19

geçmişte başlamış kıpı an bağlamında sürmekte olan eylemler için -mAktA biçiminde bir ek de bulunmakta sanırım, "yağmur yağmakta, ev boyanmakta, yolda gelmekteyim" gibi. yoksa ingilizce çalıştığım dönemlerde perfect'li tümceleri türkçeye çevirmek için ben mi uydurdum böyle anlatımları bilmiyorum
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen Oktay D. » 04 Tem 2019, 17:07

-mAktA eki şimdiki zaman ekidir, yañılmıyorsam Muharrem Ergin'iñ Üniversiteler İçin Türk Dili adlı bétiğinde şimdiki zaman kipi olarak bu ek geçiyordu.

"Perfect tense" kipi, evet geçmişte başlamış ancak "sürmekte" olan déğil, daha doğrusu étkisi süren bir kiptir. -mAktA ekinde geçmişte başlama durumu isi hiç yoktur.

Perfect tense kipi Türkçede "yapmış bulunmak" diye düşünülebilir. Bizdeki -miş eki de çoğunlukla perfect añlamı içerir (bkz. Erdal, A Grammar of Old Turkic) ancak "duyulmuş" añlamı da kattığı için saf bir perfect tense değildir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen bensay » 04 Tem 2019, 20:46

evet, benim belirttiğim de perfect'li bir tens olmakla birlikte şimdiki zaman içerisinde yer alan "present perfect continious tense" belirttiğin üzre , eylem bitmiş, etkisi, izi süren türden perfect tens için past perfect oluyor, değil mi, timurram'ın belirttiği -ık bana anlamı veriyor nitelikte geldi
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen Oktay D. » 06 Tem 2019, 04:18

-mAktA ekinde hiç "perfect" özelliği bulunmuyor, tümüyle "şimdiki zaman" dır. "Perfect tense" olması için eylemiñ geçmişte olması gérekiyor. -mAktA ekinde eylem şimdi gérçekleşiyor.
"bensay, ileti yazmaktadır" = "bensay (şimdi) ileti yazıyor"
Oysa
"Oktay has been talking for 1 hour" = "Oktay, 1 saattir konuşuyor oldu"

Hatta
"Oktay has been talking for 1 hour but he is going now" = "Oktay, 1 saattir konuşuyor oldu ama şimdi gidiyor"
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen bensay » 06 Tem 2019, 11:05

öyleyse zamanın adı niye "present perfect continious" anlamadım, "bensay ileti yazmakta" ile "bensay ileti yazıyor" arasında nekbir hiçbir anlam ayrımı olmaması doğru mudur
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen Oktay D. » 07 Tem 2019, 21:59

-mAktA ile -Xyor arasında zaman olarak bir fark olmasa da añlam olarak bir fark var elbette. İkisi de zaman olarak tam tamına şimdiki zamanı bildirir, ancak -Xyor ekinde eylemiñ başlamak üzere olduğu durumları da kapsadığı görülüyor, o yüzden de bazen gelecek zaman kipine kayabiliyor. Oysa -mAktA eki asla eylemiñ başlamak üzere olduğu añlamını vérmez ve o yüzden de gelecek zaman yérine kullanılmaz [M. Ergin, "Türk Dil Bilgisi", 1993].

Aslında Türkçede şimdiki zaman kipi oldukça bol. Ayrıca şimdiki zaman için çoğu Türkçede hem -mAkdA eki hem de aşağıda ayrıntısını yazacağım birleşik eylemden oluşan bir ek kullanılır.

Eñ yaygın şimdiki zaman kipi örüntüsü, eyleme gelen bir ulaç ekinden soñra sürekli bir eylemiñ géñiş zaman çekimiyle birleşmesidir:
(EYLEM) + Ulaç eki + [SÜREKLİ EYLEM] + Géñiş zaman eki

Türkiye Türkçesine özgü olan -Xyor eki bu örüntüye uyar:
geliyorum < Eski Anadolu Türkçesi gele yorırım (gele yürürüm) < yorı- (yürümek)

Beñzer şekilde ağızlarda örneğin
gelip durum (geliyorum) < gelip dururum < tur- (durmak)
Bu biçim Çağataycada, bugün Özbekçede ve Oğuzcada da bulunur.

Görüldüğü gibi, yorı-/yürü-, yat-, dur- gibi eylemleriñ ortak özelliği süreklilik içermeleridir. Bu arada continuous sözcüğü ile present sözcüğü aynı şeyler déğil. Present tense şimdiki zaman démekken, continuous tense ise süreklilik kipi démektir. İngilizcede géñiş zaman olmadığı için bu iki kavram ayrı ayrı kipler yaratır. Örneğin İngilizcede I miss you dédiğiñizde bunu "özlerim" olarak déğil "özlüyorum" olarak añlamak gérekir. Zaten kimse I am missing you démez çünkü bu eylemiñ sürekliliği déğil şimdi olup olmaması vurgulanmak istenir. He is going déndiğinde buradaki is yardımcı éylemi zaten present tense (şimdiki zaman) kipindedir, ancak asıl eyleme gelen -ing takısı onu ayrıca continuous (sürekli) yapar. İngilizcede bizdeki gibi géñiş zaman kipi yoktur, onlar şimdiki zamanı veya perfect tense'i çoğu zaman géñiş zaman olarak da kullanabiliyorlar.

Özbekçede
kela yotirman (geliyorum) < kela yotir man (gele yatar ben) < yat- (yatmak)
kela turibman (geliyorum) < kela turib man (gele durup ben) < tur- (durmak)

Bunuñ yanı sıra Özbekçede, Oğuzcada ve birkaç Kıpça Türkçesinde -mAqdA/-mAktA eki şimdiki zaman olarak kullanılıyor.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8341
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5516

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen bensay » 08 Tem 2019, 14:31

uğraşınmaların için iyilik ödünçlerimi sunarım
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2890
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1457

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen jikme-jik » 25 Tem 2019, 20:33

İngilizcede perfect tense ifadesindeki perfect fiilin bitmiş hadisenin gerçekleştiği zamanın bitmemiş olduğunu belirtmek içindir.

I have finished - bitirdim

Buradaki bitirmek fiili yapılmış ve bitmiştir fakat fiilin gerçekleştiği zaman bitmemiştir. Mesela sabah kahvaltısını bitirdiniz ve hâlâ kahvaltı vakti devam ediyor vs.

Türkçede -makta eki ile karşıladığımız present perfect continuous tense bitmiş bir yardımcı fiille (have been) ve esas fiilin süreklilik bildiren -ing eki almış şekliyle kurulur. Türkçesinde böyle bir hususiyet bulunmadığı için -makta eki şimdiki zaman eki görünümündedir.
  • 0

jikme-jik
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 54
Katılım: 24 Nis 2010, 17:18
Değerleme: 22

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen timurram » 19 Kas 2019, 06:19

Aslında bu kalıbı herkes kullanıyor....AÇIK KAPI, BATIK GEMİ, ARTIK YEMEK, UYANIK İNSAN gibi sayılamacak birçok örnek var ...Açacak olursak

Açık kapı örneğinde kapı geçmişte açılmış ve etkisinin sürdüğü yani şu anda kapının açık olduğu anlamındadır...Ve kapı kapanana kadar kapı açık veya açılık olarak kalacaktır. Kapı kapandıktan sonra ise kapıya açık veya açılık denilemez ancak açılmış veya açıldı denilmeye devam edilebilir...Bu kalıp halen kullanılıyor Yörükler (Antalya, Mersin, Muğla, Aydın...) ise fiil çekimlerinde de kullanmayı sürdürüyorlar...

Yani özetle İngilizcedeki kadar kapsamlı olmasada Türkçede Perfect Tense kesinlikle vardır...
  • 0

timurram
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 22 Haz 2019, 04:13
Değerleme: -26

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen jikme-jik » 24 Kas 2019, 03:08

timurram yazdı:Aslında bu kalıbı herkes kullanıyor....AÇIK KAPI, BATIK GEMİ, ARTIK YEMEK, UYANIK İNSAN gibi sayılamacak birçok örnek var ...Açacak olursak

Açık kapı örneğinde kapı geçmişte açılmış ve etkisinin sürdüğü yani şu anda kapının açık olduğu anlamındadır...Ve kapı kapanana kadar kapı açık veya açılık olarak kalacaktır. Kapı kapandıktan sonra ise kapıya açık veya açılık denilemez ancak açılmış veya açıldı denilmeye devam edilebilir...Bu kalıp halen kullanılıyor Yörükler (Antalya, Mersin, Muğla, Aydın...) ise fiil çekimlerinde de kullanmayı sürdürüyorlar...

Yani özetle İngilizcedeki kadar kapsamlı olmasada Türkçede Perfect Tense kesinlikle vardır...
Yanlış mukayese. Açık kapı derken açık bir sıfattır. Sıfatı predikat yaparsanız "kapı açıktır" şeklinde olur ve bunun İngilizcesi "The door is open" şeklinde olacaktır ve bu da present perfect tense değil present tense olacaktır. Bazı Türk lehçelerinde perfect tense'e benzeyen kullanımlar olsa da onların da tam olarak perfect tense ile uyumlu olduğunu söylemek zordur. Zira yakın geçmiş ifade eden zamanların bazen çok uzak geçmişi veya görülen geçmişi ifade etmesi gibi durumlar söz konusu olmaktadır. İngilizce ile İspanyolca perfect konusunda büyük ölçüde uyumlu iken bu dillerle yakınlığı bulunan Almanca (perfektum) ve Fransızca (passé composé) bu dillerle uyumlu değildir. Birbirine yakın olan dillerde bile hâl böyle iken farklı bir dil ailesinde olduğu hesap edilen Türkçede (Türkiye Türkçesinde veya diğer lehçelerde) İngilizcedeki perfect'i bulabilmek pek mümkün görünmemektedir.
  • 0

jikme-jik
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 54
Katılım: 24 Nis 2010, 17:18
Değerleme: 22

Ynt: Türkçede PERFECT TENCE zaman kipi

İletigönderen timurram » 24 Kas 2019, 09:01

Yanlış mukayese. Açık kapı derken açık bir sıfattır. Sıfatı predikat yaparsanız "kapı açıktır" şeklinde olur


Yukarı bir link koymuştum onun içinden bir bölüm;
Nurettin Demir, Anadolu’da kullanılan {-(y)Ik} çekim ekinin “Kapı
açık” örneğindeki {-Ik} değil de, “Kapıyı açık” örneğindeki {-Ik}
olduğunu belirterek, bu iki cümledeki {-Ik} ekinin işlev farklılığına parmak
basar (1997: 66). Günümüz Türkiye Türkçesinde geçişli bir eylem
olan ‘yırt-’ eyleminden {-Ik} yapım ekiyle türetilen ‘yırtık’ adı, bir ad
cümlesi kuracaktır; fakat yüklemin üzerinde bir edilgenlik de
sezilecektir: (a) Kâğıt yırt-ık “Kâğıtlar yırtılmış” örneğinde olduğu gibi.
Türkçede aynı geçişli eylemle edilgen bir yüklem kurulmak istenirse,
doğal olarak edilgenlik çatı eki kullanılacaktır: (b) ‘Kâğıt yırt-ı-l-ık.’
örneğinde olduğu gibi. Bu cümleyi ölçünlü dilde “Kâğıtlar yırtılmış”
eylem cümlesiyle karşılamaktayız. Anadolu’da görebileceğimiz (c)
‘Çocuk kâğıdı yırt-ık’ örneğinde ise, etken çatılı “yırtık” yüklemi özne ve
belirtili nesne almakta, kurduğu cümle de bir eylem cümlesi olmaktadır.
Bu üç ayrı cümlenin yükleminde geçen {-Ik} ekinin kökeni aynı
olmalıdır. İlk cümlede (a) bu ek, yapım eki konumuna geçmiş, diğer iki
cümlede (b,c) ise, çekim eki işlevini sürdürmektedir. Ölçünlü dilde bu
ekle türetilmiş sınırlı sayıda ad bulunmasına karşın, Yörük ağızlarında
aynı ekin çekim eki olarak sınırsız yüklemin kuruluşunda görev aldığı
aşağıda görülecektir.


Açık Kapı demenın tamlama olduğunu hatta cümle bile olmayacağını tabii ki de biliyorum...Sadece millet daha kolay anlasın diye ''bakın siz de aynı kalıbı kullanıyorsunuz'' dedim o kadar...

Ben kapıyı açığım.
Sen kapıyı açıksın.
O kapıyı açık.

Anlamak bu kadar zor olmamalı...
  • 0

timurram
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 24
Katılım: 22 Haz 2019, 04:13
Değerleme: -26

Soñraki

Dön Başka Dillerdeki Türkçede Olmayan Kavramlar

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'