Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Fiil Olumsuzluk Eki Üstüne Yapım Eki Gelir mi?

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Fiil Olumsuzluk Eki Üstüne Yapım Eki Gelir mi?

İletigönderen Baturalptürk » 13 Tem 2013, 09:51

Burada kastettiğim fiillere gelen +mA eki. Türkçe'de bir kural var: Genellikle çekim ekinden sonra yapım eki gelmez. Tersi durum doğaldır. Ancak son zamanlarda şaka yollu da olsa bu ekin üstüne yapım eki getirilebiliyor. Örneğin:

bıktırmayıcı film
kendi bildiği dışındakileri benimsemeyici
tüketmeyici
iştah açmayıcı yemekler
kaymayıcı önleyici takoz
sevindirmeyici haber
...

Bunların bir kısmı şaka yollu, bir kısmı ise (kaymayıcı gibi) ciddi olarak kullanılan sözcükler. Liste daha uzar gider. Burada denebilir ki: "neden böyle zorlayayım ki bıktırmayıcı yerine bıktırmayan derim olur biter". Ama mesele o değil. Şayet bu olumsuzluk ekinin üzerine yapım ekleri gelebilirse önümüzde yeni bir derya açılabilir. Bilhassa terim üretme konusunda.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 68

Ynt: Fiil Olumsuzluk Eki Üstüne Yapım Eki Gelir mi?

İletigönderen Oktay D. » 15 Tem 2013, 01:53

Özünde böyle bir kullanım azımsanmayacak sıklıkta vardır:
akışmazlık (viscosity, doğabilimde)
Lorentz değişmezi (invariant, doğabilim ile matematikte)
"Bulunmadan önce, bu kitabıñ bulunmayış öyküsü de gerçekten ilginçtir."
"Olmadık çıkışlarla herkesi bunalttı."
"Yaralayıcı ancak öldürmeyici vuruşlarla, ölmekten daha kötü oldu."
"Kızışmamış demiriñ üstüne erimiş bakır döktüler."
"Artık bakmaması çok da umrumda olmadı."
Bu örneklerdeki ekleriñ tümü yapım ekidir, kuşkusuz.

Bu arada, baktırmayan sözünde de -mA- ekinden soñra gelen bir -An eki vardır, o da yapım ekidir.

Yalñız, olumsuzluk ekli türetimlerde gözetilmesi gereken birinci şey, olumsuzluk biçiminiñ özünde bileşik eylem yapısında olduğudur! Olumsuzluk ekiniñ kökeni, örneğin gel- eylemi üzerinden añlatılacak olursa, kelim edi bileşiğinden kelmedi olmuştur. Olumsuz sözcüklerdeki vurgunuñ ekten önceki heceye kayması durumu da bu nédenledir. Buradaki e- "yapmamak" eylemi, Mançu-Tuñuzcada olumsuzluk kurmak için kurulan bundan türeyen birkaç eylem olarak da işlekçe yaşar. Eski Türkçede ep ... ep ... (ne ... ne ...) yapısında da görülür. Bu konuda ayrıntılı bilgi için: Talat Tekin, "Olumsuzluk eki -ma/-me'nin etimolojisi", Makaleler cilt 1: Altayistik, 2003.

Bu nédenle türetimlerde yapım ekleriniñ hangi eyleme getirildiğine iyi bakılmalıdır. Démek istediğim, görülmeyiş ile *görmeyil ayrı añlamlara/işlevlere gelse gerek. Tıpkı görünebilmek ile görebilinmek arasındaki fark gibi...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5721


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 10 konuk

cron
Reputation System ©'