Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-çıl

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: -çıl

İletigönderen birtancazin » 14 Haz 2017, 19:09

Bu sorumda nispeti aramadım, sordum yoksu_l oluşumunda l nasıl bir işlev taşır görüşünü merak ettim
  • 0

birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: -çıl

İletigönderen Oktay D. » 14 Haz 2017, 22:55

Enfel Doğan, "Türkiye Türkçesinde Nispet Ekini Karşılama Yolları" adlı makalesinde démiş ki:
Arapçada başlangıçta sadece memleket, şehir, nispeti ifade eden bu ek, gelişerek menşe, meslek, haizlik, mahsusluk, alâka, lâyıklık, benzerlik gibi farklı münasebetlerle her türlü mücerret ve müşahhas isimlerden nispet sıfatları yapılan bir ek olmuştur. Bu ekin fonksiyonları bizdeki -lı/-li eki karşılığıdır; fakat -li eki böyle bir gelişmeye mahzar olamamıştır [Banguoğlu, 1943].


Nispet sözcüğü öñcelikle dilbilgisi terimi olarak "aitlik, bağlılık, ilgi" añlamına gelir. Bu terime dahil olan fonksiyonlar beñzerliğe de kolaylıkla geñişler, tıpkı yukarıda söylendiği gibi. Aynı durum Batı dillerinde de olmuştur. Türkçede zaten nispet ekleriyle beñzerlik ekleri birbirleriniñ yérine kullanılır. Örneğin Türkçedeki +çA eki her zaman için hem beñzerlik hem nispet ilgisi kurmuştur, çünkü Türkçede bu iki fonksiyon iç içedir. Kaldı ki Türkî, Farsî diyoruz da sanki Türkçe, Farsça démiyor muyuz? Buradaki +çA eki beñzerlik eki değil midir?

Öte yandan beñzerlik ilgisi bulunup da nispet eki almış onlarca Arapça sözcük vardır (añlamını vérirken kullanımda olan +çA ekiyle yapılmış karşılıklarına da dikkati çekerim):
insânî "insanca, insan gibi"
behimî "hayvanca, ..."
adedî "sayıca"
laubalî "teklifsizce"
şeytânî "şeytanca"
hayvanî "hayvanca"
gayriahlakî "ahlaksızca"
Arabî "Arapça"
Farsî "Farsça"
Türkî "Türkçe"
Avrupaî "Avrupaya beñzer"

Kökeninde beñzerlik ve ilgi kuran +sAl ekine karşı çıkıyorsuñuz, soñra da yétmiyor +sıl/+çıl ekine de karşı çıkıyorsuñuz. Eski Türkçe +sıg/+çıg, +çA, +mAn eklerine de sıra gelecek mi?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -çıl

İletigönderen kuluduk » 15 Haz 2017, 00:07

Oktay D. yazdı:Enfel Doğan, "Türkiye Türkçesinde Nispet Ekini Karşılama Yolları" adlı makalesinde démiş ki:
Arapçada başlangıçta sadece memleket, şehir, nispeti ifade eden bu ek, gelişerek menşe, meslek, haizlik, mahsusluk, alâka, lâyıklık, benzerlik gibi farklı münasebetlerle her türlü mücerret ve müşahhas isimlerden nispet sıfatları yapılan bir ek olmuştur. Bu ekin fonksiyonları bizdeki -lı/-li eki karşılığıdır; fakat -li eki böyle bir gelişmeye mahzar olamamıştır [Banguoğlu, 1943].


Nispet sözcüğü öñcelikle dilbilgisi terimi olarak "aitlik, bağlılık, ilgi" añlamına gelir. Bu terime dahil olan fonksiyonlar beñzerliğe de kolaylıkla geñişler, tıpkı yukarıda söylendiği gibi. Aynı durum Batı dillerinde de olmuştur. Türkçede zaten nispet ekleriyle beñzerlik ekleri birbirleriniñ yérine kullanılır. Örneğin Türkçedeki +çA eki her zaman için hem beñzerlik hem nispet ilgisi kurmuştur, çünkü Türkçede bu iki fonksiyon iç içedir. Kaldı ki Türkî, Farsî diyoruz da sanki Türkçe, Farsça démiyor muyuz? Buradaki +çA eki beñzerlik eki değil midir?

Öte yandan beñzerlik ilgisi bulunup da nispet eki almış onlarca Arapça sözcük vardır (añlamını vérirken kullanımda olan +çA ekiyle yapılmış karşılıklarına da dikkati çekerim):
insânî "insanca, insan gibi"
behimî "hayvanca, ..."
adedî "sayıca"
laubalî "teklifsizce"
şeytânî "şeytanca"
hayvanî "hayvanca"
gayriahlakî "ahlaksızca"
Arabî "Arapça"
Farsî "Farsça"
Türkî "Türkçe"
Avrupaî "Avrupaya beñzer"

Kökeninde beñzerlik ve ilgi kuran +sAl ekine karşı çıkıyorsuñuz, soñra da yétmiyor +sıl/+çıl ekine de karşı çıkıyorsuñuz. Eski Türkçe +sıg/+çıg, +çA, +mAn eklerine de sıra gelecek mi?
Bunu bu şekilde daraltmak olmaz. Mesela hayvanî her durumda hayvanca ile karşılanamaz. Türkînin Türkçe manası ise lisan-ı Türkî gibi kullanımların neticesinde eksiltili bir kullanımdır. Avrupaî ise esas itibarı ile Avrupa'ya ait demektir, Avrupaî hayat tarzı denildiği zaman bu kullanım benzerlik ifade edebilir.
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Ynt: -çıl

İletigönderen Oktay D. » 15 Haz 2017, 00:18

Yoktan yére géñişleyecek hâli yok ya, elbette bir yérden ortaya çıkacak beñzerlik. Ayrıca daraltmıyorum ancak bu añlama da geldiği bir gérçek. Savım zaten nispet añlamınıñ beñzerlik añlamıyla iç içe olduğudur ve birbirlerine géñişleyebiliyorlar.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -çıl

İletigönderen birtancazin » 15 Haz 2017, 00:20

Sayın kulubuk'a sal eklerinin türkçe olmayacağı konusunda katılmamakla ve türkçesi güncel konuşmada dahi varken yad kökenli sözcükleri yeğleyerek kullanmamasından ötürü eleştirmekle birlikte, sal eklerinin türkçeyi ad ve sıfat kullanışları bakımından kısıtlaması nedeniyle katılmaktayım.

Türkçede gerek ilişkinlik gerekse benzerlik ve dahi bütüne ait olma anlamlarıyla bir çok yöntem bulunmasına karşın tümü için sal sel eklerini kullanmak dilimizi yetersiz bir duruma itiyor.

Dolayısıyla, L ekinin ilişkilendirme anlamı katma özelliği bana kalırsa kanıtsız, dayanaksız değildir, gerek anadolu, rumeli ağızları demeli türkiye türkçesi yazı dili ve yöresel ağzanışlarında yer alan örnekler çokça kanıt içermektedir. Kaldı ki ilk türkçe evresinden de örnekler azımsanamaz.
  • 3

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: -çıl

İletigönderen Oktay D. » 15 Haz 2017, 00:32

Evet, bir eki kullanmamak için var olmadığına dair kanıtlar getirmeñize gérek yok. Kullanmak istemiyorsañız kullanmazsıñız ve diğer insanaları buna davet édebilirsiñiz (ancak zorlayamazsıñız elbette). Yine de bu tartışmalarıñ, gérçeğiñ ne olduğunu bilmek açısından çok yararı olduğunu düşünüyorum.

Kısaca bir ekiñ yapay, çakma, sanal, uydurma veya tersine doğal, gérçek olup olmaması; kullanmama isteğini engellemez veya gérektirmez. Gérçek olsa bile kullanılmayabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -çıl

İletigönderen birtancazin » 15 Haz 2017, 00:51

Tartışmanın ben de yararlı olduğunu düşünüyorum.

Bu arada tartışmak olumlu bir sözcük, münakaşa için diriltme örneği sunayım, üsterişmek...

Dolayısıyla üsterişmeden tartışarak daha yarayışlı bilgi ortamı sağlayabiliriz.
  • 3

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: -çıl

İletigönderen kuluduk » 15 Haz 2017, 01:11

Türkçede kumsal kelimesi ve benzeri kelimelerde aidiyet-mensubiyet anlamı bulunmayan sAl eki bulunuyor olabilir. Ama piyasaya ilk çıktığı yıllarda "anıtsal'deki son l ince okunacaktır" ikazıyla takdim edilen aidiyet-mensubiyet ekinin kumsaldaki ekle ilgisi yoktur. Bu istikamette verdiğiniz örnekler uydurma bir eke kılıf uydurmaktan başka bir maksat taşımaz. Cumhuriyetten önce ...ya ait, ...ya mensup, ... ile ilgili manası taşıyan bir sAl eki bulunduğuna dair örnek getiremediğiniz sürece bu ekin Fransızca çakması olmadığını ispat edemezsiniz. Ek kullanımda olabilir, yaygın da olabilir fakat bu onun doğru kullanıldığı manasına gelmez. Her ne kadar nisbet î'si ile mukayese yapanlar olmuşsa da bu ek nispet î'sinden daha çok Fransızca, İngilizce gibi dillerden alınma sözlere karşılık türetilirken kullanılır olmuştur. Mesela Türkî sözüne karşılık Türksel, askerî sözüne karşılık askersel / ersel biçiminde bir kullanım yoktur; kullanan olmuşsa bile bu yaygın değildir. Ama Fransızca/İngilizce gibi dillerden alınma kelimelere uydurulan karşılıklarda nasıl bir analoji söz konusu olduğu açıktır:
global - küresel
visual - görsel
aural/audial - işitsel
lingual/glossal - dilsel
local - yerel (yersel değil!)
educational - eğitsel
herbal / botanical / plantal - bitkisel
animal / zoological - hayvansal
sensual / emotional / sentimental - duygusal
actual / actional / operational - eylemsel
...
  • 0

kuluduk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 429
Katılım: 14 Tem 2015, 03:24
Değerleme: 185

Önceki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'