Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-k şahıs eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

-k şahıs eki

İletigönderen ingichka » 06 Tem 2012, 12:53

Çokluk birinci şahıs eki Eski Türkçede -mız, -miz şeklinde idi. Batı Türkçesinde bu ek atılmış, yerine -duk, -dük partisipinin tesiri ile ortaya çıktığı anlaşılan bir -k eki geçmiştir.
Prof.Dr.Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi
Bu açıklama bana pek doğru gibi gelmedi. -dIk partisipinin fazla yaygın olmadığı  sahalarda (seyrek kullanıldığı veya hiç kullanılmadığı lehçelerde) yine bu eke rastlanılmaktadır. Ayrıca yazı dilinde -DI ve -sA eklerinin üzerine iyelik menşeli ekler gelirken 1. çokluk şahısta karşımıza çıkan bu ek ağızlarda ve Azerbaycan Türkçesinde üzerine zamir menşeli eklerin getirildiği diğer eklere de ilave edilmektedir: yazıyoruk, yazırıq, yazacağıq vb. Benim şahsî fikrim bu ekin eski bir ek olmakla birlikte yazıda tesbit edilmesinin sonraki devirlerde mümkün olabilmiş olması yönündedir. Macarca geçmiş zamanın çekiminde de bu ek kullanılıyor olabilir:
eltem
elted
elte
eltük yaşadık
eltétek
elték
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Temirbek » 11 Tem 2012, 18:19

Evet, aynı zamanda Macarcada çokluk eki de /+k/'dir, belki bu ek ile ilişkili olabilir(?) Kép "resim, sûret" (= Türkçe kip = Moğolca keb) > çoklu hâli képek "resimlêr".
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1132

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen ingichka » 11 Tem 2012, 18:45

Temirbek yazdı:Evet, aynı zamanda Macarcada çokluk eki de /+k/'dir, belki bu ek ile ilişkili olabilir(?) Kép "resim, sûret" (= Türkçe kip = Moğolca keb) > çoklu hâli képek "resimlêr".
Mümkündür, bizdəki -Iz da əski türkcədəki çoqluq əklərindəndir.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Oktay D. » 12 Tem 2012, 12:47

Muharrem Ergin'iñ açıklaması, ingichka'nıñ vérdiği örneklerden ötürü çürütülmüş sayılabilir bence.

Türkçe, daha eski döneminde (7.yy-11.yy) bile tüm çokluk eklerini +lAr ekine bıraktığından (eñ azından kalıplaşmış olanlar dışında), belki de daha eski dönemlerde +z, +gUn, +t ekleriniñ yanında bu *+k eki de bulunuyordu gerçekten. Macarcadaki çokluk eki, belki de tam olarak aynı ektir? (belki de değildir).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8139
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4899

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Bi50likdaha » 05 Eki 2013, 13:11

Ağ! Meraklandım daha neler var diye :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Oktay D. » 05 Eki 2013, 14:41

Ayrıca ok pekiştirme bélirteci de olabilir. (biz) gelir ok > (biz) gelirik. Bu sözcük çok sık olarak geçer Orta Türkçe döneminde.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8139
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4899

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Bi50likdaha » 06 Eki 2013, 02:35

Geliyok , gidiyok diye kullanıyoruz ama bence alakalı değil , en azından bana öyle geldi.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 420

Ynt: -k şahıs eki

İletigönderen Oktay D. » 07 Eki 2013, 13:38

Bi50likdaha yazdı:Geliyok , gidiyok diye kullanıyoruz ama bence alakalı değil , en azından bana öyle geldi.

geliyok < geliyōk < geliyoruk < geliyor *ok
Çok sık bir bélirteç olduğu için bunu usa yatkın buluyorum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8139
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4899


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'