Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

+ge-, +ga-

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Boraan » 07 Haz 2012, 09:41

Türkeröz yazdı:özgemek   

Değişmek : Beni görünce yüzü özger.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

-ge, -ga eki galiba zıtlık, ters anlamlık katıyor.



Esenola

özge sözcüğünün kökenlemesini Nişanyan moğolca örügesün (iki şeyden biri, öteki) olarak yapıyor.

öz kökünden de düşünebiliriz, +ge eki özüne dayalı , biricik gibi bir anlam ile değişmece yoluyla başka anlamı kazanmış olabilir.

tat ile tatmak  örneği vardır.

Uzak bir olasılıkla  özge(başka) ile  özgemek(başka olmak, değişmek)  doğal süreçte eylemleşmiş  olarak görülerek  benzer bir denklik  kurulabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1814
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 56

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Gökkurt » 07 Haz 2012, 15:50

Oktay D. yazdı:-r- eki de ettirgen ektir [Erdal, 1991; bét 710]. Örneğin uç- > uçur- gibi...


uçurma mı, uçurtma mı o kez ?

Uğrola.
  • 0

Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 430
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 303

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Oktay D. » 08 Haz 2012, 12:55

Gökkurt yazdı:uçurma mı, uçurtma mı o kez ?

Uğrola.

uçur- "uçmasını sağlamak" sözcüğünden söz édiyorum, uçurt- "uçurmasını sağlamak, uçmasını sağlatmak" ayrı bir sözcük.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5721

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Oktay D. » 08 Haz 2012, 13:12

Toygun yazdı:dizge   
Dizlik, diz bağı
Tarama Sözlüğü 1965

Addan ad yapan -ge ekine örnek olabilir mi bu?

Eski Türkçede hem özge "öteki" < öz "kendi"  hem de başka "öteki" < baş "kişi; kafa; başlangıç" sözcükleri addan ad yapan +gA ekine örnek oluştururlar [Bozkurt, 2005]. Ancak bu ek pek az örnekte çıkar ma tam olarak nereden geldiği ma añlamı bilinmemektedir. Moğolca bir ekiñ başka bir biçimi olabilir.

Boraan yazdı:özge sözcüğünün kökenlemesini Nişanyan moğolca örügesün (iki şeyden biri, öteki) olarak yapıyor.

öz kökünden de düşünebiliriz, +ge eki özüne dayalı , biricik gibi bir anlam ile değişmece yoluyla başka anlamı kazanmış olabilir.

tat ile tatmak  örneği vardır.

Uzak bir olasılıkla  özge(başka) ile  özgemek(başka olmak, değişmek)  doğal süreçte eylemleşmiş  olarak görülerek  benzer bir denklik  kurulabilir.

Moğolcada örüge(sün) sözcüğündeki *örü parçası zaten öz sözcüğünüñ Moğolca biçimidir çünkü Ana Türkçe hȫrü biçiminden gelir. Türkçede "doğal ya da yapa" olarak hiçbir süreçle eylemleşmiş bir örnek bulunmaz. Bulunan bazı örnekler (Türkiye Türkçesi komut < Eski Türkçe komıt- gibi) soñradan ortaya çıkmışken, kimileri de (tat- ile tad/tat veya boya- ile boya gibi) yalñızca tesâdüfen ses dönüşümleriyle bugünkü biçimlere ulaşmışlardır (tāt- "tatmak" ile tātıg "tad" veya boda- ile bodag) ya da aynı seste ancak başka işlevde ekler almışlardır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5721

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Boraan » 10 Haz 2012, 08:17

Oktay D. yazdı:Moğolcada örüge(sün) sözcüğündeki *örü parçası zaten öz sözcüğünüñ Moğolca biçimidir çünkü Ana Türkçe hȫrü biçiminden gelir. Türkçede "doğal ya da yapa" olarak hiçbir süreçle eylemleşmiş bir örnek bulunmaz. Bulunan bazı örnekler (Türkiye Türkçesi komut < Eski Türkçe komıt- gibi) soñradan ortaya çıkmışken, kimileri de (tat- ile tad/tat veya boya- ile boya gibi) yalñızca tesâdüfen ses dönüşümleriyle bugünkü biçimlere ulaşmışlardır (tāt- "tatmak" ile tātıg "tad" veya boda- ile bodag) ya da aynı seste ancak başka işlevde ekler almışlardır.


Bu açıklama adın eylemleşme nedeni için  yeterli değildir. Ad olan Tad, Tāt ET.=Tadığ OT.  gibi ET'de  tümüyle  ad olarak bulunmuşsa, eylem olarak da düşünülmüştür.Ya da günümüzde tatmak  eylemine dönüşmüştür.

endik örneği vardır.Önaddır  şaşkın demektir, DLT'de endik adam, budala adam örnekleri vardır.Bu sözcük  öy ile  eylemleşmiş görünmektedir..Bu yüzden bu süreci gözardı etmemek gerekmektedir.

endikmek
Şaşalamak, acemilik göstermek, şaşırmak, mütehayyir olmak; tevahhuş etmek.
Tarama Sözlüğü 1967

- Başka bir yoldan düşünecek olursak;

Bilindiği gibi -ga addan ad yapan bir ektir.Ancak eylemden eylem yapan, pekiştiren bir -a eki daha vardır.Eski  Türkçede eylemi berkiten  -ga ekinden geldiği söylenmektedir.  Bu ek eylemden ad yapan -k ve addan ad yapan  -a ekinin birleşiminden oluşan bir  birleşik ek  olarak açıklanabilir. tol-ıg+a- > tol-ga- > dol-a- gibi.

Diğer yandan Tolga sözcüğü eş öyde bir addır.Bu da eylemden ad yapan -ga eki açıklanabilir.Kölü-ge > gölge, yuw-ga > yufka  gibi

Eylemden eylem yapan -(g)a ekine  göre sözcüğü açıklamak için özmek olarak bir eylemin olması gereklidir :

Bulabildiğim tek kayıt aşağıda ancak özgemek ile bir  anlam bağı bulunmamaktadır.

özmek (II)

Yormak. [ Derleme Sözlüğü c: 9 ]

özmek (II)
-Adana

Buradan özgemek>özemek yapılabilir. Ancak eylemden eylem yapılması için  anlamı uygun bir öz- kökünün bulunması gerekmektedir.
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1814
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 56

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Gökkurt » 12 Haz 2012, 12:14

Gökkurt yazdı:uçurma mı, uçurtma mı o kez ?

Uğrola.
Oktay D. yazdı:uçur- "uçmasını sağlamak" sözcüğünden söz édiyorum, uçurt- "uçurmasını sağlamak, uçmasını sağlatmak" ayrı bir sözcük.


Soruyu yanlış kurgulamışım.

"Uçurtma
(TDK)
Üzeri renkli kâğıtlarla kaplanmış, genellikle çokgen biçimindeki bir gövde ve süslü bir kuyruktan oluşan, sicimle bağlanarak rüzgâr yardımıyla uçurulan bir çeşit oyuncak: “Uçurtmalar biraz gök, açık hava ve rüzgâr ister.” -A. Ş. Hisar.
Güncel Türkçe Sözlük
uçurma mı olmalı?" demek istemiştim. Uçurma olacak sanırım.

uğrola.
  • 0

Gökkurt
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 430
Katılım: 13 Mar 2010, 13:11
Değerleme: 303

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Türkeröz » 19 Mar 2013, 18:21

Benim burada +ge/+ga eki düşüncelerime göre zıtlık anlamı veriyor.

öz - özge, baş - başka örneklerini vermiştim. Şimdi de şiş - sıska örneği var.

şiş:zayıf olmayan, şişman

şişke>siske>sıska:zayıf olan, zayıf
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3018
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 556

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen D. Can Aktan » 19 Mar 2013, 18:24

Türkeröz yazdı:Benim burada +ge/+ga eki düşüncelerime göre zıtlık anlamı veriyor.

öz - özge, baş - başka örneklerini vermiştim. Şimdi de şiş - sıska örneği var.

şiş:zayıf olmayan, şişman

şişke>siske>sıska:zayıf olan, zayıf


Sıska Arapça bir sözcüktür.
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 17

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Türkeröz » 19 Mar 2013, 18:28

Bu ekin diğer iki kelimeye kattığı anlamına baktığımızda sıska Türkçe olabilir. Ayrıca TDK Arapça demiyor güncel sözlüğünde.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3018
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 556

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen D. Can Aktan » 19 Mar 2013, 18:35

Türkeröz yazdı:Bu ekin diğer iki kelimeye kattığı anlamına baktığımızda sıska Türkçe olabilir. Ayrıca TDK Arapça demiyor güncel sözlüğünde.


Türkçeyse niye Tarama Sözlüğünde yok, niye Derleme Sözlüğünde o anlamda (soğan kabuğu anlamında var) bir sıska sözcüğü yok, niye DLTde yok, niye Türk Lehçeleri Sözlüğünde yok?
  • 0

Üyelik görseli
D. Can Aktan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 479
Katılım: 16 Ara 2008, 20:30
Konum: Ankara
Değerleme: 17

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Türkeröz » 19 Mar 2013, 18:54

sıska   
sf. (sı'ska) 1. Çok zayıf ve kuru, kaknem, çelimsiz, arık: “Bodrum katında kalan sıska oğlanın salonunun tam üstüne denk düşüyordu odası.” -E. Şafak. 2. esk. Karın boşluğuna su dolmuş olan.
Güncel Türkçe Sözlük
sıska  Fr. Anémique
BSTS / Tıp Terimleri Kılavuzu
sıska   
Soğan tohumu.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

Demek ki son zamanlarda kazanılmış. "başka, özge" sözlerinde olduğu gibi bunda da aynı anlamı verebilir.

başka:baş olmayan, öbür, öteki, özge, diğer
özge:öz olmayan, başka
sıska:şişke, şiş olmayan, zayıf.

Artık bunu yabancısamak doğru değil.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3018
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 556

-gX

İletigönderen Bi50likdaha » 24 Ağu 2013, 23:49

farklılık eki sanırsam ?

Öz-ge ( özden kendinden başka)
baş-ga ( baş*tan geliyor sanırım , başkası)
bir-e-gü ( bir başkası , bir kişiden başkası)

Böyle bir ek var mı?
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: -gX

İletigönderen Türkeröz » 25 Ağu 2013, 17:34

Yeni bir konu açmaya gerek yoktu. O konu zaten burada var:

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... ic.php?t=4

Konular birleştirilmiştir. - Yönetim
  • 0

En soñ Türkeröz tarafından 25 Ağu 2013, 19:14 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 3018
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 556

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Bi50likdaha » 26 Ağu 2013, 18:36

Peki o zaman biri bana

biregü  açıklaya bilir mi?
Bir başkası demek.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 419

Ynt: +ge-, +ga-

İletigönderen Oktay D. » 29 Ağu 2013, 16:30

biregü bugün birey olarak yaşıyor. Sayı sözcüklerinde Eski Türkçede "üleşim sayısı" añlamı véren bir kullanımdır. biregü "bir bir, birer, biri/başkası", ékigü "iki iki, ikişer, bir çift olarak", vb.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8421
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5721

ÖncekiSoñraki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'