Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Addan ad yapan +m eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Addan ad yapan +m eki

İletigönderen Toygun » 04 Oca 2012, 01:49

Addan ad yapan -im eki var mıdır? Birim, türüm sözcükleri doğru mudur?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5281
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1292

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Oktay D. » 08 Oca 2012, 21:46

Yalñızça küçültme eki +m var.

Acaba birim derken küçültme eki mi getirilmek istenmiş? Añlam açısından sorunlu olmaz, öyle ise gerçekten.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Toygun » 16 Oca 2012, 02:29

çokum   
Küme, topluluk.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

çokum   
Toplu, toplu olarak bir arada bulunan
Tarama Sözlüğü 1965
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5281
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1292

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Oktay D. » 16 Oca 2012, 02:41

Bu örnekleriñ çok "az karşıtı" ile ilgili olduklarını düşünmüyorum çünkü bu sözcük uzun /o/ içerip Türkiye Türkçesinde ek aldığında çoğ+ biçimine geçiyor (bkz. çoğal-). O yüzden ağızdan derlenen örneğiñ çoğum olmasını beklerim.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 17 Oca 2012, 01:42 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Toygun » 17 Oca 2012, 01:18

aram   
2. Aralık, fasıla.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5281
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1292

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Oktay D. » 17 Oca 2012, 02:02

Bunuñ da küçültme eki almış olması olanak içinde görünüyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Toygun » 26 Oca 2012, 11:51

"Güzelim pastayı mahvettim."

Buradaki güzelimdeki -im herhalde iyelik eki ama yapım eki gibi bir işlev görmüş. Bunun başka örneği var mı?
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5281
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1292

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen ingichka » 27 Oca 2012, 02:43

Toygun yazdı:"Güzelim pastayı mahvettim."

Buradaki güzelimdeki -im herhalde iyelik eki ama yapım eki gibi bir işlev görmüş. Bunun başka örneği var mı?
Yoo, yapım äki işlävindä emäs; bir cür oqşatma var sanki.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen ingichka » 27 Oca 2012, 02:47

Toygun yazdı:Addan ad yapan -im eki var mıdır? Birim, türüm sözcükleri doğru mudur?
Birim sözü ayrım Türk lähçälärindä +lIk äki ilä bulunuyor.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Engin » 27 Oca 2012, 03:02

Eski Türkçedeki ilk ayın adı olan aram, böyle türetilmişe benziyor, ara + -(X)m. Eğer bu doğruysa, bu ekle addan ad yapılmıştır. Siz ne dersiniz?
  • 0

Üyelik görseli
Engin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 605
Katılım: 28 Mar 2010, 01:16
Konum: Almanya
Değerleme: 14

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Temirbek » 24 Nis 2012, 17:42

Birim sözüne şöyle de bakabilir miyiz? Bir > adlardan eylem yapan /+I-/ eki ile; *biri- "bir arada olmak, bir araya gelmek" > birim "ünite".

Bu savımı güçlendirmek için şu örneği de vereyim; bir > *biri- > birik- buradakı /-k-/ ekinin "pekiştirme eki" olan /-k-/ olduğunu düşünüyorum (?) Buradakı ek /-Ik-/ olarak veriliyor, ama belki bu açıdan da bakılabilir?
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Le Qabaq » 24 Nis 2012, 17:55

Toygun yazdı:çokum   
Küme, topluluk.
Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

çokum   
Toplu, toplu olarak bir arada bulunan
Tarama Sözlüğü 1965

çokmak (III)

Davar sürüsü bir yere toplanarak yayılmak. [ Derleme Sözlüğü c: 3 ]

[çokmak (II)]

Toplanmak, birikmek, üşüşmek, kalabalık etmek. [ Derleme Sözlüğü c: 3 ]
>>

çokuşmak (I)

Toplanmak, birikmek, üşüşmek, kalabalık etmek. ( Derleme Sözlüğü c: 3 )
>>
  • 0

Le Qabaq
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 621
Katılım: 26 Kas 2011, 01:43
Değerleme: 13

Ynt: Addan ad yapan -im eki

İletigönderen Le Qabaq » 24 Nis 2012, 17:56

Temirbek yazdı:Birim sözüne şöyle de bakabilir miyiz? Bir > adlardan eylem yapan /+I-/ eki ile; *biri- "bir arada olmak, bir araya gelmek" > birim "ünite".

Bu savımı güçlendirmek için şu örneği de vereyim; bir > *biri- > birik- buradakı /-k-/ ekinin "pekiştirme eki" olan /-k-/ olduğunu düşünüyorum (?) Buradakı ek /-Ik-/ olarak veriliyor, ama belki bu açıdan da bakılabilir?
Oradaki -k galiba dönüşlülük anlamı veriyor.
  • 0

Le Qabaq
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 621
Katılım: 26 Kas 2011, 01:43
Değerleme: 13

Ynt: Addan ad yapan +m eki

İletigönderen bensay » 21 Şub 2015, 15:33

Banguoğlu şu açıklamayı yapar:
İyelik zamirlerinin 1. kişi eki olan -im yakınlara ve büyüklere hitap için sıkça kullanılan isimlere gelir (Beyim! Oğlum! Kardeşim). Bu kullanıştan Türk dillerinde donuşmuş birkaç kelime vardır: hanım (bizde), begüm (Hindistanda) asil kadın unvanı… Yükseğe hitapta göze çarpan başka kelimeler: Tengrim! (Uygurca), Hanum! (Oğuzca), Efendim! (Osmanlıca). Teklifsiz hitapta ve cevapta ise: … şekerim, güzelim, sevdiğim, sevdiceğim…


Tietze “aferim” sözcüğünde şu açıklamayı yapar:
…< aferin. Halk dilinde ek almayan kelimelere (edatlara) bir /m/ ilave etmek ve yahut son harfi /n/ ise onun yerine /m/ koymak temayülü yaygındır… halk dilinde edat ve zarflarda kelime sonundaki /n/’yi /m/’ye çevirme ve sondaki bir ünlü ise /m/ ilave etme temayülü, EO’da Farsçadan alınma olan ‘ki’ rabıtı veya edatı Tk. Kim kelimesini kullanmak adetinden ileri gelmiştir. BSTT. De bu temayül bir tek istisna ile (nitekim) sub-standart diye reddedilir. Bu temayülün A-E cildinde bahsedilen misalleri: aferim, balim/bâlim, barim, bilem / bilene/bilenem, birem birem (birer bire yerine), birezim, birim birim (bir bir yerine), bir kerem, çünküm, çünküleyin, defam, eğerleyim.


Şinasi Tekin şu açıklamayı yapar
aslında 1. Şhs. Eki olup kalıplaşarak hususi ad veya unvan yapar, tengrim: efendim; prenses.


Nişanyan hanım, begüm" sözcüklerine ilişkin şu açıklamayı yapar:
hanım [Çağ] Pav <1500 χanum hükümdar eşi, kraliçe, prenses [TTü] xvi χanum soylu kadın (Moğol ve Tatarlarda) < Tü χan hükümdar +Um → han2 ● Eski kaynaklarda daima χānum şeklinde geçen sözcüğün birinci tekil şahıs iyelik eki +Im ile birleştirilmesi güçtür.

“begüm ML 1969 Hindistan'da soylu kadınlara hitap tarzı ~ Hind/Urdu begum kraliçe, prenses, soylu kadın ~ Çağ begüm soylu kadınlara hitap tarzı < ETü beg bey +Um → bey ● Hanım sözcüğüyle paralel yapıdadır. Türkçe kökenli sözcük TTü modern dönemde Hindistan'dan ithal edilmiştir.


Hatipoğlu şu açıklamayı yapar:
...sıfat gibi kullanılan ‘hitap, seslenme’ sözcükleri kurulur: canım yavrum… 1. kişi iyelik eki, bazı anlatımlarda kalıplaşmış biçimde kullanılır: cancağızım… cicim…


Anlaşılan o ki eylem tabanlı olmayan sonu +m ile biten sözcüklerde bir kaç ayrı durum söz konusudur.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: Addan ad yapan +m eki

İletigönderen Oktay D. » 21 Şub 2015, 16:05

Küçültme eki +m ile eski unvanlardaki +m eklerini karıştırmayalım. "birim birim", "bilem", "bir kerem" gibi sözcüklerdeki +m eki küçültme ekidir, hanım begüm gibi sözcüklerdeki ise ayrıdır ve kökeni bilinmemektedir. Bir de efendim, beyim, vb. ükseğe hitaplı sözcüklerdeki iyelik eki olsa gerek ("efendim benim efendim" diye Alevî deyişleri var vs).

Bugün hitaplarda küçültme (veya sevgi bildiren) ek kullanımı yaygındır: anacım, canım, vb. Ancak eski metinlerdeki xānum ile begüm sözcüklerindeki ek, zaten +m değil, yuvarlaklık içeren +Um biçimindedir (krş: aynı dönemdeki küçültme eki +m biçimindedir).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'