1. bét (Toplam 4 bét)

/+tay/

İletiGönderilme zamanı: 05 Oca 2008, 19:23
gönderen Temirbek
Moğolca olan bu ek kimilerini oldukça rahatsız ediyor. "Moğolca ek kullanmamalıyız", "Moğolca ek kullanmanın ne añlamı var?" Türkçe ile aynı kökten gelen bir dil olan Moğolca'dan bir tek ek almış, onu da 4-5 sözcük türetiminde kullanmışız hepsi bu... Nedense, Türkçe ile hiçbir yakınlığı olmayan diğer dillerden (Arapça, Farsça, Yunanca vb.) alınan sözcük ve eklere aynı karşı çıkış gösterilmiyor...

Moğolca /+DAy/ eki, geldiği adlardan iyelik ulayı (ve) birliktelik añlamlı adlar türetir; süü "süt" > süüdey çay "sütlü çay", morin "at" > moridey "atlı" gibi demesi (yâni) bizdeki /+lX/ ekiniñ görevini görür. Bir diğer işlevi ise bizdeki "ile / +ylA" gibidir; bayartay "iyilikle, uğurla" gibi.

Ynt: -tay eki ve kimi çalışmalarım

İletiGönderilme zamanı: 05 Oca 2008, 23:26
gönderen bensay
Bil ki; özlettiysen de bizi kendine, kutkıvançlar olsun ki, buluştuk sağlıcakla yine. Bu arada, -tay ekine ilişkin olarak sonunda oydaşık konuma gelmemize ne denli sevindiğimi bilemezsiniz. Ayrıntılı, yerinde, bilgi değeri yüksek bu güzel açıklamalarınız için sağ olun demeyi bir borç bilirim arkadaşım. DLT 'de yer alan çildek/çılday (=çildey) sözcükleri de sizin verdiğiniz örnek türündendir.

İyi günler.

Ynt: -tay eki ve kimi çalışmalarım

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2008, 00:52
gönderen uzunöykü
  Doğru saptamalar kutlarım +çın +çin eki Türkçe'deki +cı,+ci ekinin aynısıdır.

Cengiz Han'nın aile adı Temurçin: Bildiğimiz Demirci'dir, Türkçe'den geçmiştir

demiyorum,hepsi Ana Altayca köklüdürler. +tay eki de +lı,+li ekidir Ogedai

: Öğ,öğe:Türkçe akıl,anlak Öğe+day: Akıl+lı demektir.

/+tay/

İletiGönderilme zamanı: 19 Tem 2008, 19:54
gönderen Temirbek
Bu ek, her yerde /+tay/ biçiminde kullanılıyor, söz gelimi "üniversite" karşılığı için önerilen sözcük bilimtay oysa *bilimdey ya da *bilimtey olmalı değil midir? Dudaksıl üñlülerden sonra Moğolcada olduğu gibi /+day/ biçiminde kullanılmalı bizde de.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 21 Tem 2008, 00:33
gönderen bensay
-dey/-day, -tey/-tay biçimi bence sorun değil arkadaşım. Ek -tey/-tay biçiminde kalıplaştırılabilir (bence).

-te/-ta/-da/-de ekinin yalnızca adlara ulanması genele yaygın bir görüş olmakla birlikte tersini düşünen azınlık bir dilbilimciler öbeği de yok değildir. Ben de biraz kuşkuyla yaklaşıyorum bu konuya, aşağıdaki türeyiş çözümlemesi doğru ise aydınlatıcı olabilir bizim için:

Ban-/banda-/bandak/bandakla-

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 17 Eyl 2008, 13:42
gönderen bensay
Aktar- eylemliğinin türeyişi de aşağıdaki gibiyse -te/-ta (-de/-da) ekinin yalnızca adlara ulanacağı savına kuşkuyla yaklaşmamız gerektiği bir kez daha görülmüş olur:

Ak-/akta-/aktar-

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 21 Eyl 2008, 00:05
gönderen Oktay D.
iste- sözcüğü denildiği gibi iz+de- şeklindedir[1].

Çok dolandırmışsıñız Temirbek :) +agu ekinden önce eylemden ad yapan +g eki var. BU durumda Moğolca +day eki Türkçe +da-g > +dağ > +day biçiminde düşünülmüş olur. Ama ne yazık ki, g>y dönüşüm sadece Oğuz dillerinde bulunuyor. Moğolcanıñ bundan etkilenmesi oldukça zor (olanaksız mı desem?). Kafañızdaki eşleşmeyi yapabilmek için size gereken, Moğolcada soñsesteki  -y sesiniñ Eski Türkçede bir soñsese denk geldiğini kanıtlamak olurdu: Moğolca -y > Türkçe ?.

Bu arada bensay,
aktar- < ag +ta- +r- < ag "ağ, ara, geçiş"
Ekiñ sadece adlara geldiği büyük bir kesinlik. Zaten Türkçe adları ve eylemleri çok iyi ayırsayan bir dil. Ad ya da eylem ayırd etmeyen ekleriñ şu ana dek hep bir sözcüğüñ ekleşmesinden geldiği görülmüştür (örñeğin +se-/+sa- "istemek, arzulamak" < se- "arzulamak"; sev- < seb- < se-).

Dipçe.
[1] Fuat Bozkurt, "Türkleriñ Dili", sayfa 139.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 21 Eyl 2008, 15:13
gönderen bensay
Benim kuşkularım yine de kalkmış değil. Tam da bugün Andreas Tietze'nin "Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı" adlı yapıtında "andaç" sözcüğünü okumuştum. Bu sözcüğün oluşumunun anlamsallık da göz önüne alındığında an-/anda-/andaç olduğu kesin gibi gözükmektedir. Ne ki yaygın inanış bu ekin eylemlere gelmediği yönünde olduğu için bu ünlü Avusturyalı Türkbilimci de sözcüğün oluşumunu açıklarken "an- + ??" belgisini kullanmış.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 21 Eyl 2008, 17:14
gönderen Oktay D.
Sözcük, "andaç" değil añdaç olacak (Halen Yörükler añdaç der[1]). Eksizleştirildiğinde sözcüğüne ulaşırız. Zaten añla- sözcüğü de açıkça buradan türer (+la- eki de zaten adlara gelir). Nişanoğlu, 14. yy Kıpçakçasında "akıl, idrak, hafıza" sözcüğünü kaydetmiş. Kök eylem, an- biçiminde, yani olağan /n/ ile.

Añlaşılıyor ki Türkçemizde ñ sesiniñ kaldırılması bizi yanıltıyor.

Dipçe.
[1] Gülseren Tor, "Mersin Ağzı Sözlüğü", 2004.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 22 Eyl 2008, 14:26
gönderen bensay
Bandak(lamak) oluşumunu da ad köküyle açıklayabilirsek bendeki kuşkular biter, sağ ol.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 22 Eyl 2008, 21:46
gönderen Oktay D.
Sözcüğü ilk kez sizden duydum. Biraz bakındım ama "banak" ile eşleştirilmiş hep. Ağız özelliklerinden dolayı o biçime gelmediğinden emin olamadım ne yazık ki. Yani öz biçimiñ "banak" mı "bandak" mı olduğuna karar veremedim.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 25 Eyl 2008, 11:15
gönderen bensay
TDK güncel sözlükte yer almayan bizim oralarda kullanılan bir sözcük bandaklamak sözcüğü. T.T.Ağızlar Sözlüğünde ise yer alıyor: Ürevliyorum:

bandaklamak


1. Cıvık şeyleri parmakla almak. [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

*Sandıklı -Afyon
Ürkütlü *Bucak -Burdur
-Denizli ilçe ve köyleri
Kırcaklı *Nazilli, *Bozdoğan -Aydın
*Alaşehir -Manisa
Yerkesik *Milas -Muğla.


--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


2. [-> banmak -1] [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]



--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


3. Ondan bundan karıştırmak. [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

Yukarıkaraçay *Acıpayam -Denizli


--------------------------------------------------------------------------------

[bandaklamak - 2]


Yemeği kıyısından azıcık yemek, tatmak, parmak batırmak, parmakla karıştırmak, artıklamak [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

Eymir *Bozdoğan -Aydın


--------------------------------------------------------------------------------

banmak


1. Yemeği kıyısından azıcık yemek, tatmak, parmak batırmak, parmakla karıştırmak, artıklamak. ( Derleme Sözlüğü c: 2 )

Aşudu *Darende -Malatya
Kabasakal -Sivas
*Şereflikoçhisar köyleri -Ankara
-Niğde
Mençek *Ermenek köyleri -Konya
*Mut köyleri -İçel


--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


Sulu yiyecekleri parmakla yemek. [ Derleme Sözlüğü c: 12 ]

Afyon

Bir de DLT'de aşağıdaki sözcük var:

      yıgdaçı  yığan, toplayan; engel• olan, alıkoyan• III, 106 

Bu sözcüğün oluşumu da nice ola?

Kuşkularıma yönelik araştırmaların için sağ ol der, sevgilerimi sunarım.

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 25 Eyl 2008, 12:11
gönderen Oktay D.
ban- > banda- konusunda öyce (halen) kuşkularım var. Belki de banmak ile ilgili bir ban adı aramalaıyız (ben ilgili bir tane bulamadım).

Añımsadığım kadarıyla yığ- < yīq- < yī- biçiminde kökenleniyor, tıpkı çağ- "ses çıkarmak" < çâg- < çâ- "ses çıkmak" kökenlemesi gibi. Bu nedenle oradaki +g  eki eylemden ad yapan (yīg) bir ek: yī+g +da-. Bunu us yürütmeyle söylüyorum. Ancak bunu kanıtlamak için yapılması gereken şey, yīg/yığ diye bir adıñ varlığına bakmak olur. Buna da Derleme Sözlüğünden ulaşabildim:

yığ (III)
Mil, derelerin getirip yığdığı kum, çamur. [ Derleme Sözlüğü c: 11 ]
*Çarşamba -Samsun

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 27 Eyl 2008, 13:10
gönderen bensay
Bir de "kavuştak" (=nakarat) sözü usuma düştü. Kaynaklarımda anlamlı bir "kavuş" ad köküne ulaşamadım. TTAS.ne göre Diyarbakırda "koğuş" sözünün yöresel söylenişi "kavuş" biçimindeymiş. Bir de Kastamonu'da kavuş sözü "tahta" anlamına geliyormuş. 

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletiGönderilme zamanı: 27 Eyl 2008, 13:58
gönderen Oktay D.
kavuş- < Eski Türkçe kabış- < İlk Türkçe kabıça- < kab-

Bu köküñ adı kavuş < kabış < *kabulç olurdu (geliş, gidiş, varış, ...).