Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

/+tay/

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Boraan » 16 Tem 2009, 22:59

örneğin sauna için türetilmiş ısıdam sözcüğümüz var...ayrıntılar varsa yazalım...
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Gökbey » 16 Tem 2009, 23:23

Boraan yazdı:örneğin sauna için türetilmiş ısıdam sözcüğümüz var...ayrıntılar varsa yazalım...


"ısıdam", yañlış bir türetim. "ısıdamı" olması gerek.
"dam", bir ek değil, başlı başına bir sözcük.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1733
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 410

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Baturalptürk » 17 Tem 2009, 09:22

1. Isıdam, sauna sözcüğünün karşılığı değildir. Isıdam, "hamam,yunak" anlamındadır.

2.Isıdam, "yunak" kadar olmasa da bilinip kullanılan bir sözcük. Demek istediğim türetim denilemez.

*ıssı dam
Hamam.
Tarama Sözlüğü 1967

*[ıssı dam]
hamam. [ Derleme Sözlüğü c: 7 ]
-Sivrihisar -Eskişehir
-Niğde
-Edirne

*Sözcüğün Osmanlı döneminde de kullanıldığı belirtiliyor.
  • 0

Üyelik görseli
Baturalptürk
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 532
Katılım: 15 Eki 2008, 17:47
Konum: Ankara
Değerleme: 66

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Gökbey » 17 Tem 2009, 11:06

Isıdam demek, aşevine aşev demekle eş değerdir.

Ağızlar sözlüğüne bakındım,

ısıcak dam sözcüğü vâr, hamam añlamında. Buradı önad durumunda olduğunda sorun yok.
Isıcak dam > Sıcak dam, sıcak oda, sıcak ev

Kimi yörelerde ise yalnızca "ısıcak" deniyormuş.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1733
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 410

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Boraan » 18 Tem 2009, 08:57

sauna için de ısıcak demek daha kılgısal göründü bana
  • 0

Üyelik görseli
Boraan
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1806
Katılım: 23 Eki 2007, 17:34
Konum: Ýstanbul
Değerleme: 65

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Oktay D. » 18 Tem 2009, 16:55

sıcak < ısıcak < ısı olduğu için, demeli ikisi bir ve aynı olduğu için bu tür bir şeyin tutarlı yapıyı bozması nedeniyle karşıyım.

Sauna, sonuçta Fin hamamıdır. Hamam, Arapça "yıkanacak şey/yer" demek. Anadolu türünde bir karşılık olması açısından
yunak "hamam"
Fin yunağı "Fin hamamı"
denilmesi iyi olabilirdi.Bu arada söylemeye gerek yok belki ama yunmak "yıkanmak. temizlenmek" demek. Derleme sözlüğünde bu sözcükler geçiyor tabî.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8245
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5255

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Temirbek » 20 Tem 2009, 15:18

otağ sözcüğü > *otay olmuş varsayalım, *yargıotağ > *yargıotay > yargıtay  ... :)
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 26 Şub 2010, 19:40 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Gökbey » 20 Tem 2009, 16:12

Temirbek yazdı:Ben bu dam sözünü yer adlarında kullanma fikrine pek katılamayacağım.Bizim yörede ahır yerine hayvan damı / inek damı vb. derler, aklıma ilk bu geldi okuyunca.

Belki, batan gemi şöyle kurtarılabilir :) otağ sözcüğü > *otay olmuş varsayalım, *yargıotağ > *yargıotay > yargıtay  ...


Otağ > otay > tay gibi zorlamaya gitmek uçukluk olur.  Dahası, birilerini epeyce güldürür.

hayvan damı, inek damı, yargı damı...

Benzerlikler ilgi çekici değil mi? "Ev" sözcüğü yer yapmada yetersiz kalıyor; kitapevi, mantıevi gibi türetimleri karşılasa da  yetersiz kaldığı durumlarda dam'ı kullanırız.
  • 0

Görsel
Göktürkçe Araştırmaları http://kokturukce.blogspot.com
Göktürkçe Günlüğüm http://gokbeyuluc.wordpress.com
Azəricə Dil Araşdırmaları http://dilcilik.blogspot.com
Üyelik görseli
Gökbey
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 1733
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:15
Konum: Azerbaycan/Bakü
Değerleme: 410

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Oktay D. » 20 Tem 2009, 21:10

Temirbek yazdı:...
Bence, kurultay sözcüğündeki +tay Kıpçak lehçelerindeki adlardan eylem yapan +DA- (bizdeki +lA-) ile yer adları yapan +Ak bileşimi...Tarıglak örneğindeki gibi ? > tarıglag > tarığlağ > tarla... Bu sözcük *tarlay da olabilirdi, beg > bey gibi örnekler var elimizde.

Meselâ Kırgızcada sakla- eylemi sakta- biçiminde söylenir, kural "topluluk, meclis" > *kuralda- "meclis olmak, meclis toplamak" eylemi varmış belli ki "meclis toplanan yer" *kuraldak olur bu durumda > *kuraldag > *kuralday dönüşümü olmuş olabilir.


Başka bir iletimde Tuva Türkçesinde huralda- "toplanmak" ve huraldaa "kurultay" sözcüklerinin varlığından söz ettiydim zaten. Bizdeki +lA- eki Tuvacada +dA-/+nA-/+tA- olmuştur. Ancak bu ses dönüşümü bizim bazı yörelerde Kıpçak etkisiyle gelmiştir. Özellikle /n/leşme çok çok yaygındır: annamak "anlamak", onnar "onlar", ...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8245
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5255

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Tansık » 14 Ağu 2010, 18:06

Yer isimleri meydana getirmede kullandığımız bu güzel sözcüklerin arasına, dilimize varsıllık kazandırması amacıyla ''ocak''ı da eklemeliyiz diye düşünüyorum.
Doğrusu, ''çay ocağı, sağlık ocağı, baba ocağı, peygamber ocağı'' deyişlerinde yaşayan bir sözcük. Biz kullanım alanını yaygınlaştırmalıyız.
  • 0

Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Kuşhan » 15 Ağu 2010, 00:44

Bu tay ekinin Moğolca olduğuna tanısını nereden koydunuz? Bilimsel bir kaynağı var mıdır? Benim bildiğim, kurultay sözcüğü Göktürklerde de kullanılan bir sözcük olduğu. Kurultay'ın öbür bir adı olan toy, kurultaydaki tay olamaz mı? Kurulmuş olan tay gibi kurul-toy, oradan da ilk hece dışında O olmadığı için kurultay...
  • 0

Üyelik görseli
Kuşhan
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 492
Katılım: 09 Ağu 2010, 19:45
Değerleme: 19

Ynt: /+DAy/ eki

İletigönderen Toygun » 20 Eki 2010, 01:50

-tey eki Türkçe ise bu ek adlara mı gelir, eylemlere mi? -Tey kullanarak türettiğimiz sözcüklerde pek öyle bir ayrım yaptığımız söylenemez. Sayıştay, danıştay, kamutay, yargıtay... Bu ek Türkçe ise bu ekin gerçekte -dey biçiminde olması sayış ve danış köklerine gelince sayıştay, danıştay gibi sertleşmesi doğalken kamu, yargı, bilim köklerine gelince kamuday, yargıday, bilimdey olması gerekmez mi? Öteki türlü silgi, duygu, yazgı yerine silki, duyku, yazkı demiş gibi olmaz mıyız? -Tey eki -sel, -sal gibi yaygınlaşabilse idi kullanımını savunurdum ama şimdi çekimserim ve bu ekin kökeni, kullanılışı hakkında adam gibi bir açıklama yapmamız gerek. -tey eki kullanılarak tutunmuş sözcüklerin bir sorun oluşturacağını düşünmüyorum ama yeni sözcükler türetmek için kullanılacaksa bu ek ciddi bir açıklamaya gereksinimimiz var.

Bir de tay ı bir ek olarak değil de bir sözcük olarak alma durumu olabilir.

tay

Yan, taraf: Siz o tayda mı oturuyorsunuz bu tayda mı? [ Derleme Sözlüğü c: 10 ]

Kerkük

Tay sözcüğünün bu yan, taraf anlamını genişleterek bu sözcüğe yer anlamı katarsak yargıtay(yargıyeri), bilimtay(bilim yeri) olur. Pek içime sinen bir açıklama değil bu.
  • 0

En soñ Toygun tarafından 20 Eki 2010, 02:05 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5281
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1292

İletiThis post was deleted by Toygun on 25 Ara 2014, 00:28.

İletiThis post was deleted by Toygun on 25 Ara 2014, 00:27.

İletiThis post was deleted by Toygun on 25 Ara 2014, 00:28.

ÖncekiSoñraki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'