Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

/+tay/

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.
İletiThis post was deleted by Toygun on 25 Ara 2014, 00:25.

Ynt: /+tay/

İletigönderen bensay » 22 Eki 2010, 14:15

Son iletideki "tay" eki birincil olarak "gibi, benzeri" anlamında olduğuna göre, bu anlamdaki "teg" sözcüğünden dönüşme olabilir. DLT'de de "atın göğsünde çıkan çıban" anlamında günümüz "çil" köküne ilişkin "cılday, çildek" sözcükleri bulunmakta. Bu örnekte bir k>y dönüşümü de sözkonusu.
  • 0

En soñ bensay tarafından 22 Eki 2010, 14:40 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

İletiThis post was deleted by Toygun on 25 Ara 2014, 00:26.

Ynt: /+tay/

İletigönderen bey-hadi » 15 Kas 2010, 18:41

türkcede tay <> tav ekine örnekler
ab tav: yap tav. yap tör.
alatav: ortababat.
altatav: aldatav. ( bax > aldatan. kelekçi).kelekçi. altav: aldav. 1. bax > aldam. 1. fırιldaqlıq. göz boyaçılıq. antav: 1. biçilmiş quru ot, taxıl demeti, atav: ithaf.
baqtav: bağtav. baytav. maqtav. övgü.
batav: batava. bitiv. delil. güc. qanıt.
çaltav: çaldav.çelme.
- çaldav salmaq: çelme taxmaq.
qaltav: qaltava. qaltağı. qalabağ. 1.böyük görevlilerin, resmilerin geydikleri, gözel, uzun, gene bol üst geyimi. 1.çox iri, qocaman.
qatav: qadav. berk.

artık örnek üçün arın sözlüğüne değe bilirsiz
  • 0

En soñ bey-hadi tarafından 15 Kas 2010, 18:45 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Türkçe sapdal etimoloji sözlük

http://www.turuz.com
bey-hadi
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 289
Katılım: 14 Eki 2010, 11:42
Konum: Tebriz
Değerleme: 17

Ynt: /+tay/

İletigönderen Temirbek » 08 Oca 2011, 18:00

Toygun'un ikinci iletisinde paylaştığı Kazakçada geçen /+tay/ eki Bensay'ın da doğru saptadığı ektir, demeli Eski Türkçe teg "gibi 2) kadar 3) günümüzdeki dek" edatıdır. Zamanla ekleşmiştir. Altay yöresindeki Türk dillerinde ses uyumuyla bu ek /+dıy, +diy/ biçimlerine de girer. Altay Türkçesinden örnekler; mendiy "ben gibi, benim gibi 2) bencileyin", sendiy "sen gibi, sencileyin", baştay "baş gibi; dağın zirvesi, doruk", börütey "börü gibi, kurt gibi cesur" (erkek adı)

Bu edat bizde şu anda dek "kadar" olarak yaşamakta; "Sen gelene dek bekleyeceğim." Biz de bu edatı ekleştirirsek diğer Türk dilleriyle uyum olsun diye (çünkü tüm eklerimiz uyumlu) aynen Altaycadaki gibi kullanabiliriz. Türetim çalışması örneği; *suday "su gibi 2) saydam, şeffaf 3) arı, duru 4) temiz, pak", *taştay "taş gibi 2) katı 3) sağlam 4) sabit" gibi...

Moğolcada ve Kıpçak dillerinde yaşamakta olan diğer /+DAy/ ekine gelelim. Buna örnek verilebilecek oldukça eski bir sözcüğümüz var, bu sözcüğü ilk yerleşik hayata geçtiğimiz ve tarımla uğraşmaya başladığımızdan beri kullanmaktayız; buğday!

Buğ sözcüğünün "baş" anlamı var; "başbuğ"daki gibi. Bu bağlamda, ilgili ekin Ana Altaycadan gelen ve Ana Türkçede de olan bir ek olduğunu düşünebiliriz. Ancak Türkçede bu ek unutulmuşken (Oğuz Türkçesinde), Moğolcada ve Kıpçak dillerinde kullanımı sürmüş. Moğolcada "buğday"a budagan derler. Belli ki aynı kökten geliyor ancak dikkat çekici şekilde /-gan/ ekiyle türemiş. Bizde ise Moğolca denen /-day/ ekiyle türemiş, bu oldukça önemli bir örnek bence.

Eski Türkçe bugday "başlı" (?) demek olabilir ki bu benim savım. Bu ek Tatarcada ve diğer Kıpçak dillerinde yaşamaktadır ve aynen Moğolcadaki gibi kimi yerde /+lı, +li/ kimi yerdeyse /+lık, +lik/ anlamı verir. Örneğin Tatarca töbödey "takke" yâni Türkçesiyle *tepetey "tepe-lik 2) başlık"

Özetle, bu /+DAy/ eki kanımca Ana Altaycadan gelen ve Moğolca deyip geçiştirilemeyecek bir ek ve biz de kullanabiliriz. Bu ekin kullanımına karşı çıkanlar "buğday" da demeyecekler mi? Bu eki kullanırken dikkat edeceğimiz husular "adlara" getireceğiz (danış- > danıştay , çalış- > çalıştay olmaz!) ve ses uyumuna göre /+tay, +tey, +day, +dey/ biçiminde kullanacağız. Söz gelimi yargı "hüküm 2) karar" > yargıday "mahkeme, yargı-lık" gibi. Bu yöntem dilimizde çokça kullanılan  /+lık, +lik/ ekinin de yükünü hafifletecektir. Tuzluk, güzellik, insanlık, iyilik diyebiliriz ama yargılık yerine yargıday daha iyi olacaktır. Bir ekimizi terk edip unutunca bu eksikliği gidermek amacıyla her şeyi görevdeşi /+lık, +lik/'e yüklemişiz.
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 24 Ağu 2012, 14:25 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: /+tay/

İletigönderen atilla » 16 Eyl 2011, 21:47

Öncelikle herkese selamlar.Aranıza yeni katıldım,siteyi biraz inceleme fırsatı buldum.Gerçekten önemli ve epey uğraş gerektiren çalışmalar yapılmış.Türkçe'ye önem ve değer veren, dilimizin yabancı sözcüklerden arınması ve özüne dönmesine yönelik çalışmalar yapan hocalarımıza,arkadaşlarımıza teşekkürü bir borç bilirim.
Bu başlık altında yazmamın sebebi +tay,+tey ekleriyle ilgili olacaktı.Kendi araştırmalarım sonucunda da bu eklerin moğolcada adlara gelen bir ek olduğunu gördüm. Dilimizde kullandığımız -lı, -lü, -lık, -lük ekleriyle aynı işlevde kullanılıyor. Benim düşünceme göre danıştay,sayıştay,yargıtay ve danıştay gibi sözcüklerin yanlış türetildiğini düşünüyorum.Çünkü , 'çalış-,danış-' kökleri fiil olduğu için "tay" eki alamazlar.Türkçe kullanım dururken moğolca'dan sözcük türetmenin gereksiz olduğunu düşünmekteyim.
Diğer bir konu ise 'kurultay' sözcüğü ile ilgili olacaktı.Bu sözcüğün Türkçe kullanımı yok mudur? Tamam kökeni moğolca olan bir sözcük olarak kabul ediliyor ama neden Türkçe'miz de aynı anlama gelen bir sözcük kullanmıyoruz? Ya da şöyle sorayım, neden özellikle 'kurultay' sözcüğü kullanılmaktadır?
Gelecek cevaplar için şimdiden teşekkür ederim.Saygılarımla
  • 0

atilla
Sesli Yeñi Üye
Sesli Yeñi Üye
 
İleti: 2
Katılım: 16 Eyl 2011, 20:50
Değerleme: 0

Ynt: /+tay/

İletigönderen Oktay D. » 16 Eyl 2011, 22:02

kurultay sözcüğü Moğolca xuralday sözcüğünden gelir, Tuva Türkçesinde de huraldaa ve huralda- (toplanmak) sözcükleri bulunur.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: /+tay/

İletigönderen atilla » 19 Eyl 2011, 19:25

Eski Türkçe'de ne şekilde kullanıldığına dair bir bilgi var mı?
  • 0

atilla
Sesli Yeñi Üye
Sesli Yeñi Üye
 
İleti: 2
Katılım: 16 Eyl 2011, 20:50
Değerleme: 0

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen Türkçe » 24 Ağu 2012, 12:10

Gökbey yazdı:"dam" sözcüğüne ulaşmamız iyi oldu. Birçok yer, mekan adıñı özleştirebiliriz.

Evrenkent, bilimyurdu, bilimtey, sonokul gibi üniversite karşılıklarıña bir yeñisiñi daha ekleyelim; bilim damı
Üniversite için birdem sözcüğü kullanılabilir diye düşünüyorum. Buradaki +dem eki +lIk ekinin (bununla birlikte -î/-sal ekinin) işlevine iyedir. Bu ekin Macarcada da bu gibi işlevlerde kullanıldığını sanıyorum. Üniversite sözünün anlamı "birlik"tir, Macarcada bu söz egytem sözüyle karşılanmıştır. Ayrıca Türk avkanlarında birlik anlamında birdem / birdemlik (ek yığılması?) gibi sözler de bulunuyor. Ortak Türkçecilik açısından da Ural-Altay birliği açısından da birdem sözü düşünülebilir.
  • 0

Dilleri düzenleyen kurumlar bulunsa da dilin biçimini belirleyen kullanımdır. Bir sözcük bir dilde kullanımda ise o dili düzenleyen kurumun sözlüğünde olsa da olmasa da artık bir bildirme aracıdır. Yalnızca yeni sözler bulmak yerine onları kullanmak, uygulayıcı olmak durumundayız.
Türkçe
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 634
Katılım: 14 Ağu 2012, 23:27
Değerleme: 7

Ynt: /+tay/

İletigönderen BARIÞ » 24 Ağu 2012, 16:26

Kuşhan yazdı:Bu tay ekinin Moğolca olduğuna tanısını nereden koydunuz? Bilimsel bir kaynağı var mıdır? Benim bildiğim, kurultay sözcüğü Göktürklerde de kullanılan bir sözcük olduğu. Kurultay'ın öbür bir adı olan toy, kurultaydaki tay olamaz mı? Kurulmuş olan tay gibi kurul-toy, oradan da ilk hece dışında O olmadığı için kurultay...


Ben de aynı düşünceyi usumdan çıkaramıyorum. Toy bizde toplanmak, eğlenceli toplanı, düğün anlamına geliyor. kurul toplantısı Kurul+toy -> kurultay a dönüşmüş olabilir mi? Arkadaşlar kaynaklarınıza bir bakın. Çalışılan toplantı -> Çalış+toy -> Çalıştay. Sayrıtay vardı Hastahane karşılığı için...

Uğurola!
  • 0

Üyelik görseli
BARIÞ
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 580
Katılım: 27 Ara 2011, 18:14
Değerleme: 14

Ynt: Moğolca "tay" eki, Türkçe "dam" mı?

İletigönderen PAÜlü » 03 Eki 2013, 12:36

Türkçe yazdı:Üniversite için birdem sözcüğü kullanılabilir diye düşünüyorum. Buradaki +dem eki +lIk ekinin (bununla birlikte -î/-sal ekinin) işlevine iyedir. Bu ekin Macarcada da bu gibi işlevlerde kullanıldığını sanıyorum. Üniversite sözünün anlamı "birlik"tir, Macarcada bu söz egytem sözüyle karşılanmıştır. Ayrıca Türk avkanlarında birlik anlamında birdem / birdemlik (ek yığılması?) gibi sözler de bulunuyor. Ortak Türkçecilik açısından da Ural-Altay birliği açısından da birdem sözü düşünülebilir.

Bir haber sitesinde şu iki cümle bulunuyor:
ABD'deki Illinois birdemi'nden bilim adamlarının yaptığı araştırma, sütün asit seviyesini düşürdüğünü ve çürüklere yol açan diş minesine ...
Oxford birdemi'nde bilişsel sinirbilim dalında uzman Dr Mark Stokes, bunun düş okuma makinesi olgusuna insanlığı daha da yaklaştıran bir ...
  • 0

PAÜlü
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 150
Katılım: 02 Eki 2013, 09:35
Değerleme: 29

Ynt: /+tay/

İletigönderen Oktay D. » 03 Eki 2013, 13:45

Eski Türkçe +dA-/+lA- éki bugün de yaşıyor. Bu éke -g éki geldiğinde +dAg/+lAg olur. L'li biçimi özellikle yér adları yapmakta kullanılır:
yayla "yazın kalınan yér" < Eski Türkçe yaylag "yazın kalınan yér" < yay "yaz mevsimi"
kışla "askerî üs" < Eski Türkçe kışlag "kışın kalınan yér" < kış "kış mevsimi"
öğle "gün ortası" < Eski Türkçe (Oğuzca) ödleg "zaman" < öd "zaman"
Eski Türkçe turuglag "durulacak yér" < turug "durma" < tur- "durmak"
gibi...

Moğolca ile Moğolcanıñ çokça étkileştiği Sibirya Türkçelerinde L'li biçimler yoktur, tümü d'li olmuştur. Bu yüzden örneğin kurultay sözcüğünüñ Moğolca ve Tuvaca biçimi olan huraldaa özünde Eski Türkçe *kurallag biçimine deñ olsa gerek, "kural/kurul" yapılan yér añlamında. Bugüne kurulla/kurulda ya da kurullak/kuruldak olarak uyarlanır, ancak L'li biçimler daha sık bulunduğu için ona göre düşünülmelidir.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: /+tay/

İletigönderen goktay » 05 Oca 2014, 16:04

Merhabalar ben ismimin anlamini arastiriyorumda, bir kac yerde farkli yorumlara rastladim. Sizden rica etsem Goktay isminin anlamini bana aciklarmisiniz.
Sizin yazilarinizdan sonra bu linki buldum ama bana pek dogru gelmedi.
ismininanlaminedirki.com/2013/05/goktay-isminin-anlami-nedir-goktay-isminin-analizi-akrostis-siiri-ve-kokeni.html

Yönetim dipçesi:
Bağlantı étkinsizleştirildi.
  • 0

En soñ goktay tarafından 05 Oca 2014, 18:50 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
goktay
Sesli Yeñi Üye
Sesli Yeñi Üye
 
İleti: 1
Katılım: 05 Oca 2014, 16:02
Değerleme: 0

Ynt: /+tay/

İletigönderen Oktay D. » 05 Oca 2014, 16:33

goktay yazdı:Merhabalar ben ismimin anlamini arastiriyorumda, bir kac yerde farkli yorumlara rastladim. Sizden rica etsem Goktay isminin anlamini bana aciklarmisiniz.
Sizin yazilarinizdan sonra bu linki buldum ama bana pek dogru gelmedi.
http://ismininanlaminedirki.com/2013/05/goktay-isminin-anlami-nedir-goktay-isminin-analizi-akrostis-siiri-ve-kokeni.html

Adıñızdaki /gök/ hecesi ince ünlülü, /tay/ hecesi de kalın ünlülü olduğu için adıñız iki sözcüğüñ bileşimi olmaktan başka bir olasılığa sahip değil. O yüzden Göktay adınıñ bu başlıktaki +tAy ekiyle bir ilgisi yok. Ancak vérdiğiñiz bağlantıda yér alan añlam baña pek tutarlı gelmedi açıkçası. Çünkü gök "gökyüzü, mavi, yeşil, turkuaz" ile ilgili bir sözcük nasıl olur da "biricik" añlamına gelir?

Bence adıñızıñ añlamı çok daha doğrudan görülebilir: gök tay "mavi/yeşil at yavrusu (tay)".
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8247
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5256

Ynt: /+tay/

İletigönderen ulduzéver » 04 Haz 2016, 21:00

"Tay" ekini moğolcanın kendisine bırakalım da türkçeye katmayalım.
İz(de)mek, al(da)mak gibi eylemlerdeki +DA ekini bir "orun adı türetme eki" yapmak istersek sadece bu ekin sonuna bir +K harfi eklemeliyiz +G veya +Y yanlış., "durak" sözcüğündeki "K" gibi. "Bilimtey" yanlış bir türetim. Bilim + de (=bilimdemek) +k = bilimdek. Şimdi bizim mekan adı yapıcı güzel bir ekimiz var. :) bence addan éylem yapıcı başka eklerin üzerinde de bu deñli tartışmalar yapabiliriz. "Lak" ilen "dak" ekleri bir sınıra dek bize mekan adı yapmakta yardımcı olabilirler.
Öte yandan "bilim yurdu" ilen "sağlık damı" gibi birleşiklerinin kullanması biraz zor geliyor da kullanıcı "üniversite" ilen "hastahâne" bir sözcüktür diyerek onları benimsiyor. Buna bir çözüm yapalım.
Mesela böyle sözcüklerden de yararlanabiliriz:
Bilginleşmelik, öğrenmelik, bilimkazanmalık, bilimedinmelik, veya yanlışlık olmazsa: bilimkazanak, bilimedinek. Son iki sözcüğü kullanıcı bilim kazanağı, bilim edineği"ne dönüştürür bilirim.
Sağaltmalık, sağaltak, sağlıkkazanmalık, vb.

Veya kitabevi gibi kullanmakta olan birleşikler daha iyi yapılabilirdi:
Kitapyığmalık, kitapyığak, kitapsaklamalık, kitapdizmelik/dürmelik/korumalık ve..... ne bileyim böylece éylemlerden yararlanalım.. böylece bu düğümü de çözümlemek olur ve hatta büyük bir zenginlik bulunur. :)
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 691
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 650

Önceki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'