Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

/+tay/

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

/+tay/

İletigönderen Temirbek » 05 Oca 2008, 19:23

Moğolca olan bu ek kimilerini oldukça rahatsız ediyor. "Moğolca ek kullanmamalıyız", "Moğolca ek kullanmanın ne añlamı var?" Türkçe ile aynı kökten gelen bir dil olan Moğolca'dan bir tek ek almış, onu da 4-5 sözcük türetiminde kullanmışız hepsi bu... Nedense, Türkçe ile hiçbir yakınlığı olmayan diğer dillerden (Arapça, Farsça, Yunanca vb.) alınan sözcük ve eklere aynı karşı çıkış gösterilmiyor...

Moğolca /+DAy/ eki, geldiği adlardan iyelik ulayı (ve) birliktelik añlamlı adlar türetir; süü "süt" > süüdey çay "sütlü çay", morin "at" > moridey "atlı" gibi demesi (yâni) bizdeki /+lX/ ekiniñ görevini görür. Bir diğer işlevi ise bizdeki "ile / +ylA" gibidir; bayartay "iyilikle, uğurla" gibi.
  • -1

En soñ Temirbek tarafından 25 Şub 2010, 22:39 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: -tay eki ve kimi çalışmalarım

İletigönderen bensay » 05 Oca 2008, 23:26

Bil ki; özlettiysen de bizi kendine, kutkıvançlar olsun ki, buluştuk sağlıcakla yine. Bu arada, -tay ekine ilişkin olarak sonunda oydaşık konuma gelmemize ne denli sevindiğimi bilemezsiniz. Ayrıntılı, yerinde, bilgi değeri yüksek bu güzel açıklamalarınız için sağ olun demeyi bir borç bilirim arkadaşım. DLT 'de yer alan çildek/çılday (=çildey) sözcükleri de sizin verdiğiniz örnek türündendir.

İyi günler.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: -tay eki ve kimi çalışmalarım

İletigönderen uzunöykü » 19 May 2008, 00:52

  Doğru saptamalar kutlarım +çın +çin eki Türkçe'deki +cı,+ci ekinin aynısıdır.

Cengiz Han'nın aile adı Temurçin: Bildiğimiz Demirci'dir, Türkçe'den geçmiştir

demiyorum,hepsi Ana Altayca köklüdürler. +tay eki de +lı,+li ekidir Ogedai

: Öğ,öğe:Türkçe akıl,anlak Öğe+day: Akıl+lı demektir.
  • 0

uzunöykü
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 144
Katılım: 07 Nis 2008, 20:32
Değerleme: 20

/+tay/

İletigönderen Temirbek » 19 Tem 2008, 19:54

Bu ek, her yerde /+tay/ biçiminde kullanılıyor, söz gelimi "üniversite" karşılığı için önerilen sözcük bilimtay oysa *bilimdey ya da *bilimtey olmalı değil midir? Dudaksıl üñlülerden sonra Moğolcada olduğu gibi /+day/ biçiminde kullanılmalı bizde de.
  • 0

En soñ Temirbek tarafından 26 Şub 2010, 01:26 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 21 Tem 2008, 00:33

-dey/-day, -tey/-tay biçimi bence sorun değil arkadaşım. Ek -tey/-tay biçiminde kalıplaştırılabilir (bence).

-te/-ta/-da/-de ekinin yalnızca adlara ulanması genele yaygın bir görüş olmakla birlikte tersini düşünen azınlık bir dilbilimciler öbeği de yok değildir. Ben de biraz kuşkuyla yaklaşıyorum bu konuya, aşağıdaki türeyiş çözümlemesi doğru ise aydınlatıcı olabilir bizim için:

Ban-/banda-/bandak/bandakla-
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 17 Eyl 2008, 13:42

Aktar- eylemliğinin türeyişi de aşağıdaki gibiyse -te/-ta (-de/-da) ekinin yalnızca adlara ulanacağı savına kuşkuyla yaklaşmamız gerektiği bir kez daha görülmüş olur:

Ak-/akta-/aktar-
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 21 Eyl 2008, 00:05

iste- sözcüğü denildiği gibi iz+de- şeklindedir[1].

Çok dolandırmışsıñız Temirbek :) +agu ekinden önce eylemden ad yapan +g eki var. BU durumda Moğolca +day eki Türkçe +da-g > +dağ > +day biçiminde düşünülmüş olur. Ama ne yazık ki, g>y dönüşüm sadece Oğuz dillerinde bulunuyor. Moğolcanıñ bundan etkilenmesi oldukça zor (olanaksız mı desem?). Kafañızdaki eşleşmeyi yapabilmek için size gereken, Moğolcada soñsesteki  -y sesiniñ Eski Türkçede bir soñsese denk geldiğini kanıtlamak olurdu: Moğolca -y > Türkçe ?.

Bu arada bensay,
aktar- < ag +ta- +r- < ag "ağ, ara, geçiş"
Ekiñ sadece adlara geldiği büyük bir kesinlik. Zaten Türkçe adları ve eylemleri çok iyi ayırsayan bir dil. Ad ya da eylem ayırd etmeyen ekleriñ şu ana dek hep bir sözcüğüñ ekleşmesinden geldiği görülmüştür (örñeğin +se-/+sa- "istemek, arzulamak" < se- "arzulamak"; sev- < seb- < se-).

Dipçe.
[1] Fuat Bozkurt, "Türkleriñ Dili", sayfa 139.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 21 Eyl 2008, 15:13

Benim kuşkularım yine de kalkmış değil. Tam da bugün Andreas Tietze'nin "Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı" adlı yapıtında "andaç" sözcüğünü okumuştum. Bu sözcüğün oluşumunun anlamsallık da göz önüne alındığında an-/anda-/andaç olduğu kesin gibi gözükmektedir. Ne ki yaygın inanış bu ekin eylemlere gelmediği yönünde olduğu için bu ünlü Avusturyalı Türkbilimci de sözcüğün oluşumunu açıklarken "an- + ??" belgisini kullanmış.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 21 Eyl 2008, 17:14

Sözcük, "andaç" değil añdaç olacak (Halen Yörükler añdaç der[1]). Eksizleştirildiğinde sözcüğüne ulaşırız. Zaten añla- sözcüğü de açıkça buradan türer (+la- eki de zaten adlara gelir). Nişanoğlu, 14. yy Kıpçakçasında "akıl, idrak, hafıza" sözcüğünü kaydetmiş. Kök eylem, an- biçiminde, yani olağan /n/ ile.

Añlaşılıyor ki Türkçemizde ñ sesiniñ kaldırılması bizi yanıltıyor.

Dipçe.
[1] Gülseren Tor, "Mersin Ağzı Sözlüğü", 2004.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 21 Eyl 2008, 17:19 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 22 Eyl 2008, 14:26

Bandak(lamak) oluşumunu da ad köküyle açıklayabilirsek bendeki kuşkular biter, sağ ol.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 22 Eyl 2008, 21:46

Sözcüğü ilk kez sizden duydum. Biraz bakındım ama "banak" ile eşleştirilmiş hep. Ağız özelliklerinden dolayı o biçime gelmediğinden emin olamadım ne yazık ki. Yani öz biçimiñ "banak" mı "bandak" mı olduğuna karar veremedim.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 25 Eyl 2008, 11:15

TDK güncel sözlükte yer almayan bizim oralarda kullanılan bir sözcük bandaklamak sözcüğü. T.T.Ağızlar Sözlüğünde ise yer alıyor: Ürevliyorum:

bandaklamak


1. Cıvık şeyleri parmakla almak. [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

*Sandıklı -Afyon
Ürkütlü *Bucak -Burdur
-Denizli ilçe ve köyleri
Kırcaklı *Nazilli, *Bozdoğan -Aydın
*Alaşehir -Manisa
Yerkesik *Milas -Muğla.


--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


2. [-> banmak -1] [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]



--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


3. Ondan bundan karıştırmak. [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

Yukarıkaraçay *Acıpayam -Denizli


--------------------------------------------------------------------------------

[bandaklamak - 2]


Yemeği kıyısından azıcık yemek, tatmak, parmak batırmak, parmakla karıştırmak, artıklamak [ Derleme Sözlüğü c: 2 ]

Eymir *Bozdoğan -Aydın


--------------------------------------------------------------------------------

banmak


1. Yemeği kıyısından azıcık yemek, tatmak, parmak batırmak, parmakla karıştırmak, artıklamak. ( Derleme Sözlüğü c: 2 )

Aşudu *Darende -Malatya
Kabasakal -Sivas
*Şereflikoçhisar köyleri -Ankara
-Niğde
Mençek *Ermenek köyleri -Konya
*Mut köyleri -İçel


--------------------------------------------------------------------------------

bandaklamak


Sulu yiyecekleri parmakla yemek. [ Derleme Sözlüğü c: 12 ]

Afyon

Bir de DLT'de aşağıdaki sözcük var:

      yıgdaçı  yığan, toplayan; engel• olan, alıkoyan• III, 106 

Bu sözcüğün oluşumu da nice ola?

Kuşkularıma yönelik araştırmaların için sağ ol der, sevgilerimi sunarım.
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 25 Eyl 2008, 12:11

ban- > banda- konusunda öyce (halen) kuşkularım var. Belki de banmak ile ilgili bir ban adı aramalaıyız (ben ilgili bir tane bulamadım).

Añımsadığım kadarıyla yığ- < yīq- < yī- biçiminde kökenleniyor, tıpkı çağ- "ses çıkarmak" < çâg- < çâ- "ses çıkmak" kökenlemesi gibi. Bu nedenle oradaki +g  eki eylemden ad yapan (yīg) bir ek: yī+g +da-. Bunu us yürütmeyle söylüyorum. Ancak bunu kanıtlamak için yapılması gereken şey, yīg/yığ diye bir adıñ varlığına bakmak olur. Buna da Derleme Sözlüğünden ulaşabildim:

yığ (III)
Mil, derelerin getirip yığdığı kum, çamur. [ Derleme Sözlüğü c: 11 ]
*Çarşamba -Samsun
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen bensay » 27 Eyl 2008, 13:10

Bir de "kavuştak" (=nakarat) sözü usuma düştü. Kaynaklarımda anlamlı bir "kavuş" ad köküne ulaşamadım. TTAS.ne göre Diyarbakırda "koğuş" sözünün yöresel söylenişi "kavuş" biçimindeymiş. Bir de Kastamonu'da kavuş sözü "tahta" anlamına geliyormuş. 
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2845
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1402

Ynt: +ta / +te / +da / +de eki üzerine

İletigönderen Oktay D. » 27 Eyl 2008, 13:58

kavuş- < Eski Türkçe kabış- < İlk Türkçe kabıça- < kab-

Bu köküñ adı kavuş < kabış < *kabulç olurdu (geliş, gidiş, varış, ...).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Soñraki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'