Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Temirbek » 20 Eyl 2011, 14:48

Oktay D. yazdı:sa- eki hem eylemlere hem adlara gelen bir ektir (şu anda evde değilim, bu konuda Divanü Lugati't-Türk ile Talat Tekin'in 1955'teki bir yazısına bakabilirsiniz, yazının adı sanırım -ısar eki üzerine).


Doğru, eksik bilgi vermişim. Türkçede, hem adlara hem eylemlere gelebilen azrak eklerden biri, belki de tek ek. Bu bilgi de eksikse düzeltiñiz :)
  • 0

Üyelik görseli
Temirbek
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1611
Katılım: 11 Eki 2007, 21:44
Değerleme: 1141

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Tansık » 20 Eyl 2011, 15:27

Temirbek yazdı:Doğru, eksik bilgi vermişim. Türkçede, hem adlara hem eylemlere gelebilen azrak eklerden biri, belki de tek ek. Bu bilgi de eksikse düzeltiñiz :)


Düzeltide bulunmak haddime değil ama şu başlık altında paylaştım görüşümü yineleyeyim:

http://turkcesivarken.com/yazismalik/ht ... ic.php?t=2

Dizelgede ''aşaç(tencere)'' ve ''kangu(neşter)'' sözcükleri var. Belki ''aşaç''a ''aş - a - (a)ç'' şeklinde bir kökenleme getirebilirsiniz ama ''kangu'' açıkça belli ki ''kan'' ad kökünden türemiş. Yani bir ek hem ada hem eyleme gelmez yargısının, son kerte tartışmalı olduğunu düşünüyorum.
  • 0

Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Oktay D. » 20 Eyl 2011, 23:03

Türkçede ad ve eylem keskin çizgilerle ayrılmıştır. Eklerin neye geldikleri açıkça bellidir. Buradaki -sa- ekiniŋ durumu, bu eke özgü bir durumdur ve nedeni olasılıkla bunun önceden ayrı bir sözcük oluşudur. Bu arada adlara gelen +gU eki ile eylemlere gelen -gU ekleri tümüyle ayrıktır, biçimleri aynı olmasına bakmayınız (yoksa işteşlik eki -ş- ile masdar eki -ş aynı olurdu! oysa ana Türkçede ayrı biçimlerden gelişip de biçimleri aynı hâle gelmiştir).
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen ingichka » 20 Eyl 2011, 23:07

Oktay D. yazdı:Türkçede ad ve eylem keskin çizgilerle ayrılmıştır. Eklerin neye geldikleri açıkça bellidir. Buradaki -sa- ekiniŋ durumu, bu eke özgü bir durumdur ve nedeni olasılıkla bunun önceden ayrı bir sözcük oluşudur. Bu arada adlara gelen +gU eki ile eylemlere gelen -gU ekleri tümüyle ayrıktır, biçimleri aynı olmasına bakmayınız (yoksa işteşlik eki -ş- ile masdar eki -ş aynı olurdu! oysa ana Türkçede ayrı biçimlerden gelişip de biçimleri aynı hâle gelmiştir).
Mastar eki dediğiniz Türkiye Türkçesinde fiilden isim yapma eki -Iş'tır.
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Tansık » 21 Eyl 2011, 11:13

Oktay D. yazdı:Bu arada adlara gelen +gU eki ile eylemlere gelen -gU ekleri tümüyle ayrıktır, biçimleri aynı olmasına bakmayınız (yoksa işteşlik eki -ş- ile masdar eki -ş aynı olurdu! oysa ana Türkçede ayrı biçimlerden gelişip de biçimleri aynı hâle gelmiştir).


Birçok yerde alet adı yapan ''-gU'' ekinin kullanımı eylemlerle sınırlandırılmış. Ama ''kangu'' örneğinde bu ek bir ada gelmiş ve yine bir araç-gereç ismi oluşturmuş. Bir işlev farkı da yok. Bunu nasıl açıklayacağız?
  • 0

Tansık
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 583
Katılım: 20 Tem 2010, 01:58
Değerleme: 15

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Oktay D. » 21 Eyl 2011, 11:30

ingichka yazdı:Mastar eki dediğiniz Türkiye Türkçesinde fiilden isim yapma eki -Iş'tır.

Eski Türkçede -ş- ve -ş.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Oktay D. » 27 Eyl 2011, 16:46

Talât Tekin, bir makâlesinde[1], -sal ekiyle Eski Türkçe -sıl ekini bir ve aynı tutuyor.
Ataç'ın "aklî" karşılığı olarak kullandığı usul tilciği[2] de, "akıl" anlamındaki us'tan, Türkçede olmıyan bir ekle kurulmuştur. Bugüne kadarki Türk dili araştırmaları Türkçede isimlerden sıfat yapan bir -ıl ekini ortaya çıkarmamıştır. Kızıl ve yeşil kelimelerinin yapısında görülen -îl/-ıl parçası belki de Eski türkçedeki -sığ ekinin benzeri olan bir -sıl ekinden kalmadır. Ataç bazı kelimelerde de -sıl ekini kullanıyor. Meselâ içtimaî yerine toplumsal diyor. Aynı eki bir yerde -ıl, biryerde -sıl şeklinde kullanmak doğru değildir.


Makâleniŋ başka bir yerinde[3] de bu ekiŋ tutmadığını söylemesi ancak bugün birçok sözcükte bulunuyor olması, bizi gülümseten bir dipçe olarak bulunsun:
Bunlardan yöresellik işlek olmıyan -sel ekiyle kurulmuştur. Kumsal, uysal gibi pek az birkaç kelimede görülen bu ek bir vakitler nisbet-î'si yerine teklif edilmiş fakat tutmamıştı.


Dipçe.
[1] Talât Tekin, "Ataç'ın Dilciliği ve Tilcikleri", Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, C: VII, S: 80, Mayıs 1958. Bét: 412. [PDF]
[2] Aynı yazı, bét: 411.
[3] Burada "sözcük" yerine "tilcik" demesi, Ataç'ıŋ önerisiyle dalga geçmesindendir.
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 27 Eyl 2011, 16:48 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen ingichka » 28 Eyl 2011, 23:41

-ıl, -il ekinin Macarca -ul, -ül; Çuvaşça -la, -le ma belki de Hititçe -ili eki ile bağlantısı olabilir (?)
  • 2

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen ingichka » 12 Eki 2011, 06:30

wagtal-wagtal

    Çendan ýarym, käte-käte, käwagt, käýarym.

        Wagtal-wagtal ösýän şemal ýerde ýatan gury ýaprajyklary öz ugruna alyp gidýärdi. («Pioner» Žurnaly)

        Wagtal-wagtal aşak seredýärdim. («Sowet Edebiýaty» Žurnaly)

        Wagtal-wagtal ýagyş ýagýardy.
Türkmen diliniň sözlügi
  • 0

Üyelik görseli
ingichka
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2242
Katılım: 01 Oca 2008, 14:33
Konum: istanbul
Değerleme: 19

Ynt: -il/-ıl, -el/-al, -sel/-sal ekleri üzerine tartışmalar

İletigönderen Oktay D. » 26 Kas 2011, 05:06

Bütünlük olması açısından, bu başlık kilitlenmiştir. Tartışmalar bu başlıktan sürdürülebilir. (Yönetim)
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8242
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 5244

Önceki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'