Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

+dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Toygun » 08 Oca 2015, 23:34

Ağızlarda denkteş, evdeş, işteş(dost), yerdeş, tekdeş, Tarama sözlüğünde emikdeş(emikdaş hâli de var) sözcükleri var. Kanımca -deş de doğru, -daş da ama elbette uzmanı değilim konunun... Bu arada sanal ortamda bu ekle ilgili bir makâle bulamadım.
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5195
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen M.calli » 09 Oca 2015, 00:09

çok ilginç bir konuymuş bu ekin kullanımı gösteren en eski kaynaklarda nasıl ? ekler sanırım süreç içersin de ünlü uyumlarını sağlıyorlar gibi geldi bana buradaki -imiş örneğini görünce
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Toygun » 10 Oca 2015, 15:11

Görsel

Zeynep KORKMAZ (2003), Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara, TDK Yayınları, s.46.
  • 4

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5195
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Oktay D. » 10 Oca 2015, 15:13

Hah işte o Eski Türkçe örnekleri vérmeyip bugünküleri vérmekle iyi étmemiş. Eski Türkçe ince sıralı örnekler nedir? Bulamadık. Bir yandan Talat Tekin -deş biçimi yoktur diyor bir yandan Zeynep Korkmaz Eski Türkçeden béri var diyor. ikisi de bu savlarını destekleyen açıklamaları yapmamış.
  • 1

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Kızıltürk » 10 Oca 2015, 21:57

Talip Yıldırım'ın bir yazısında:

''Yeni Uygur Türkçesinde ekin sadece +daş şekli görülür, bu
nedenle ek ünlü ve ünsüz uyumu dışındadır.Türkçede eskiden
berikullanılan bu ek, Çağatay Türkçesinde +daş,+deş, taş, Özbek
Türkçesinde +daş,+deş, +taş, +teş şeklindedir. Başlıca fonksiyonları
eşlik, ortaklık ve mensubiyet, bağlılık ifade eden isimler yapmaktır...'' demektedir.[Yıldırım,2001] Yani Uygur Türkçesi,Özbek Türkçesi ve Çağatay Türkçesinde bu ek kullanılıyormuş.

A.Von Gebain'e göre bu ek +dA 'bulunma durum eki' ile sözcüğünün birleşimidir.[Gebain,1981]

Clauson'a göre bu ek, ''Bulunma hali ekiyle kelimesinin kaynaşmasıyla oluşmuş bir ek olduğu kabul edilir.''[Clauson,2007]

Talat Tekin, Orhun Türkçesi adlı betiğinde bu ekten örnek olarak kadaş ma kagadaş [kādaş] 'yakın akraba' sözcüğünü gösterir.[Tekin,2003] [1]

Sonuç olarak bu +dAş eki +dA 'bulunma durum eki' ma sözcüğünün birleşiminden oluştuğunu söylemek doğrudur.Eski Türkçe Kadaş ve kagadaş sözcükleri buna örnektir.

Dipçe:

[1]= kadaş sözcüğü Uyuk-Turan Yazıtında geçmektedir.Kagadaş sözcüğü ise Hemçik-Çırgakı Yazıtında geçmektedir.
  • 0

En soñ Kızıltürk tarafından 10 Oca 2015, 22:13 tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kéz düzenlendi.
''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Oktay D. » 10 Oca 2015, 22:08

+dA ile éş bileşimi olsaydı, ünlü uyumuna uyardı. Bence bu açıklama sırf añlama bakarak yapılmış yüzeysel bir kökenleme. Ben artık ekiñ başka bir sözcük olabileceğini düşünüyorum, diğer türlü açıklamalar eksik kalıyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

İletiThis post was deleted by Kızıltürk on 04 Şub 2015, 01:11.

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Kızıltürk » 04 Şub 2015, 02:13

+dAş 'birliktelik/ortaklık' eki,

Tek seslemli adlara gelip geçişli eylem yapan +dA ekine Türkçe'de ortaklaşalık/karşılıklılık eki olan -ş-[asli biçimi -ç- dir.][1] gelmiş olabilir.

YT.ündeş 'aynı ses veren/yapan' < MK.ünde- 'ses yapmak,çağırmak' < *ǖn 'ses'

Bundan yola çıkarak;

ET.kadaş 'akraba,kardeş' < *kada- '(?)akraba olmak,akraba yapmak' < *kā 'akraba,aile'
böyle bir kurgu oluşturabiliriz.

Bu düşüncem kesin olarak 'doğru' değildir.Sadece varsayımdan ibarettir.

Dipçe:

[1]=Talat Tekin, "Türkçe /ş/, Çuvaşça /ś/, Moğolca /ç/", Makaleler 1: Altayistik, Ankara, 2013, bet 199
  • 8

''Ülkesini, yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır."
-M.Kemal Atatürk-
Kızıltürk
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 173
Katılım: 30 Kas 2014, 11:33
Değerleme: 414

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen M.calli » 04 Şub 2015, 17:48

kardeş sözcüğü karındaş tan evrilme değil miydi?
  • 0

M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 530

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Toygun » 07 May 2018, 20:18

Oktay D. yazdı:+dA ile éş bileşimi olsaydı, ünlü uyumuna uyardı. Bence bu açıklama sırf añlama bakarak yapılmış yüzeysel bir kökenleme. Ben artık ekiñ başka bir sözcük olabileceğini düşünüyorum, diğer türlü açıklamalar eksik kalıyor.


-deş olarak kullanımına 17. yüzyıldan ilişkin bir örnek buldum.

Aġyār ile seyrāna gidüp ol büt-i mehveş
Cem‘ oldı yine meclise bir nice büzükdeş


NEV‘Î-ZÂDE ATÂYÎ’NİN HEZLİYÂT’I (24. sayfadan)
  • 0

Üyelik görseli
Toygun
Genel Sorumlu
Genel Sorumlu
 
İleti: 5195
Katılım: 17 Haz 2010, 17:30
Değerleme: 1244

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Oktay D. » 07 May 2018, 20:31

62. beyite bakınca ünlü uyumuna göre uyak yapmadığı görülüyor. 17.yy Osmanlı yazısında +deş/+daş ayrımı yapabilecek bir şey bulunmuyor. O yüzden orada +daş olduğundan kuşkuluyum.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen bilimdan » 07 May 2018, 23:13

Kızıltürk yazdı:Özbek Türkçesinde +daş,+deş, +taş, +teş şeklindedir.
Özbek Türkçesinde dosh şeklinde tek şekillidir: Vatandosh /vätändåş/, yo'ldosh /yoldåş/.
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Oktay D. » 08 May 2018, 23:39

Vatan ve yol zaten kalıñ ünlülü sözcükler (Arapça watan sözcüğüneki t kalıñdır). Özbekçede, örneğin meslektaş gibi ince sıralı sözcüğe kalıñ ünlülü +dAş gelmiş mi hiç?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen bilimdan » 09 May 2018, 00:17

Oktay D. yazdı:Vatan ve yol zaten kalıñ ünlülü sözcükler (Arapça watan sözcüğüneki t kalıñdır). Özbekçede, örneğin meslektaş gibi ince sıralı sözcüğe kalıñ ünlülü +dAş gelmiş mi hiç?
Özbek Türkçesinde vatan kelimesi ince ünlülü telaffuz edilir (Azerbaycan Türkçesindeki vətən gibi) ancak Özbekistan'da a / ä telaffuzu bölgeden bölgeye değişiklik gösterebiliyor. Bu bakımdan bir başka örnek verilebilir: tengdosh.
  • 0

bilimdan
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 198
Katılım: 01 Kas 2017, 08:07
Değerleme: 73

Ynt: +dAş/+tAş mı yoksa +daş/+taş mı?

İletigönderen Oktay D. » 09 May 2018, 01:12

bilimdan yazdı:[...]Bu bakımdan bir başka örnek verilebilir: tengdosh.

Démek bizdeki gibi: dénktaş. Ben bunuñ kurallı olduğunu düşünüyorum, başka Türkçelere de bakmalı. Sağ oluñ.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7793
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4209

ÖncekiSoñraki

Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'