Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Osmaniye Ağzında Fiilden Ad Türeten -gel EKİ

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Osmaniye Ağzında Fiilden Ad Türeten -gel EKİ

İletigönderen mehmetö » 10 Eyl 2020, 15:02

Araştırma
"Söz konusu ek, tespit ettiğimiz kullanımlarda, sonu /ç/, /n/, /r/ ile biten tek heceli fiil köklerine getirilmekte ve fiilden sıfat işlevli kelimeler türetmektedir. Aşağıdaki örneklerde görüleceği gibi ekin yalnızca –gel şeklinde ince ünlülü biçimleri kullanılmakta; kalın ünlülü -gal biçimine ise rastlanmamaktadır:

Münafığıŋ lafı geç-gel olur.
“Münafığın sözü etkili/geçerli olur."
“Münafık bir söz söyler herkesin nezdinde o söz inandırıcı olur”
Etle pişirilen kuru fasulye daha yen-gel olur.
“Etle pişirilen kuru fasulye daha lezzetli/yenilebilir olur.”
Tereyağlı börek daha yen-gel olur.
“Tereyağı ile yapılan börek daha lezzetli/yenilebilir olur.”
Maşallah Ahmet amca senin küçük oğlan büyük oğlandan daha gir-gel olacak.
“Maşallah Ahmet amca senin küçük oğlan büyük oğlandan daha girişken/girişimci olacak”
Gir-gel çocuklar her zaman başarılı olurlar.
“Girişken/girişimci çocuklar her zaman başarılı olurlar”

-gel ekinin yapısı üzerinde duracak olursak; bize göre bu ek, Eski Türkçe döneminden beri tek heceli fiil köklerinden anlamı pekiştirilmiş “olma” fiilleri türeten –k- eki ve yine eklendiği fiile pekiştirme anlamı katan fiilden fiil yapım eki –A- ile Eski Türkçe döneminden beri işlek olmayan fiilden ad yapım eki –l’nin birleşmesi ile oluşmuştur (Korkmaz 2003b: 88-124-127; Tekin 2000: 92). Ekin bünyesinde bulunan /–k-/ gerileyici ünsüz benzeşmesi sonucunda ötümlüleşerek /g/’ye dönüşmüş; böylece ek, -gel biçimini almıştır.
  • 5

mehmetö
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 218
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 193

Ynt: Osmaniye Ağzında Fiilden Ad Türeten -gel EKİ

İletigönderen mehmetö » 23 Eyl 2020, 19:57

"Döngel"in bu yapıda olabileceğini düşünüyorum, ağızlardakı anlamları:

döngel (I) > 1. Muşmula.
Kızılköy, *Dinar, -Afyon
Sücüllü *Yalvaç, Afşar, *Gelendost, *Atabey, Gönen -Isparta
ve birçok yerde..

döngel (I)
2. Meyvesi, hafif sulu ve ekşi olan ve haziranda olgunlaşan bir çeşit böğürtlen.
Yukarıseyit *Çal -Denizli

döngel (II)
Sözünde durmayan kimse.
Körküler *Yalvaç -Isparta

döngel (III)
Saat.
Ergine, Bakacak -Balıkesir
*Zile -Tokat

döngel (IV) > Eğri, düzgün olmayan: Bazı ağaçlar döngel oluyor.
Yılanlı, Sofular *Eğridir, Körküler *Yalvaç -Isparta

Zanaat Terimleri Sözlüğü - 1976:döngel -Sap taşıma arabalarında, urganları sıkıştırmaya yarayan, arabanın arkasındaki döner ağaç. (Gönen -Isparta)
Biyoloji Terimleri Sözlüğü - 1998:döngel - bk. muşmula
  • 4

mehmetö
Mehmet
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 218
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 193

Ynt: Osmaniye Ağzında Fiilden Ad Türeten -gel EKİ

İletigönderen mehmetö » 03 Eki 2020, 03:49

Yine Osmaniye ağzından

yongal
Yontmaya elverişli (ağaç).
Senir, Hunu *Afşin -Maraş *Osmaniye köyleri -Adana

Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü Ankara,Türk Dil Kurumu,1979
cilt: 11 ; U-Z ( u - züzüli )
  • 0

mehmetö
Mehmet
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 218
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 193

Ynt: Osmaniye Ağzında Fiilden Ad Türeten -gel EKİ

İletigönderen mehmetö » 11 Eki 2020, 01:30

Yine Afşin ve Osmaniye ancak araştırmanın söz ettiği /ç/, /n/, /r/ seslerinin tersine /y/ sesine gelmiş

[uygal (I)] (Nedendir bilmem, bu söz uyaroğlu maddesi altına girilmiş)
Kolay uzlaşılabilen, geçimli, uysal
*Osmaniye -Adana

uygal (II): Alıngan, dövüşken.
*Afşin -Maraş
  • 0

mehmetö
Mehmet
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 218
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 193


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'