1. bét (Toplam 2 bét)

Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 02 Oca 2019, 23:36
gönderen datadeveb
Türkçe'de lap/lep ekiyle bilinenleri bu konuda tartışmak, öğrenmek isterim. +lAp ekiyle türettiğim sözcükler var şimdilik açıklamıyorum. 8)

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 09:54
gönderen datadeveb
Konuyla ilgili Ankara Üniversitesi dergilerinden bir dergide yazı vardır. Okuyabilirsiniz.

http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/995/12106.pdf

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 12:44
gönderen Oktay D.
Bu +çA ekiyle ilgili bir yazı, yañlışını yolladıñız sanırım.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 14:33
gönderen datadeveb
Oktay D. yazdı:Bu +çA ekiyle ilgili bir yazı, yañlışını yolladıñız sanırım.

Doğru belge. İçeriğinde "lap" yazımını aratırsanız görebilirsiniz. +çA eki adı altında işlenilmiş bölümler var. Doğrudan +lap ekiyle ilgili belge olarak bakmayın.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 14:39
gönderen Oktay D.
Gördüm onları ancak orada +lAp ekinden hiç söz étmiyor, Şorca Altayca Hakasça gibi Sibirya Türkçelerinde +lAp ekiniñ +çA ekiyle kullanımına örnek vériyor: +çilAp. Bu olayıñ géñel bir +lAp ekiyle kullanım açısından bir ilgisi yok.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 14:48
gönderen datadeveb
Ben lap eki olarak görünen örnekleri barındırdığı için verdim. Yani bu ekin varlığına yönelik çalışma yapalım diye.

...larca kullanımı lap olan yerler var diye gösteriliyor. Benim türettiğim sözcüklerden biri OLUŞLAP sözcüğüdür. Anlamını şimdi açıklamayacağım. Ekin görevini iyice oturtmak istiyorum. Çünkü bu sözcük yalın türkçe kullanırken oluştu bende. Ses+Anlam çalışmamda. Neyse önemli olan +lap ekinin durumlarını inceleyip görmek şu an.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 14:58
gönderen Oktay D.
Anadolu Türkçesinde +lAp eki +lAyıp olur: Eski Türkçe başlap > Anadolu Türkçesi başlayıp

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 15:02
gönderen datadeveb
Bu bilgiye göre oluşlap türetimim çok yerinde oluyor. Bunun dışında bilmemiz gereken varsa irdeleyelim. +lAp eki çok iş gören bir ek. Ad türetmede çok işe yarıyor.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 18:49
gönderen datadeveb
2.8. +lAp, +DAp, +DOp İsimden İsim Yapma Ekleriyle Yapılanlar
+lAp (ses değişmesiyle +DAp, +DOp) eki, +lA- isimden fiil ve -p zarf fiil
eklerinin kalıplaşmasıyla oluşmuştur. Ek, kullanıldığı yazı dillerinde eklendiği
isimlerden zarf türünde sözcükler yapar. Bu ekle yapılan ve tarihî yazı dillerinde
görülmeyen bu tür üleştirme sayı ifadesi, özellikle Tuva Türkçesinde dikkati
çeker ve bu dilde tekrar edilen sayılardan ikincisine +lAp ekinin getirilmesiyle
üleştirme sayıları zarflaştırılır: iyi-iyilep “ikişer ikişer”, beş-beştep “beşer beşer”,
on beş-on beştep “on beşer on beşer” vb. (Sat 1966: 392; 1997: 389; Arıkoğlu
2007b: 118) Ek, Tuva Türkçesinde iki ayrı sayıdan her birinin sonuna gelerek
de üleştirme bildirir ve yazımda bu iki sayı arasına virgül konur: iyilep, üştep
“ikişer üçer”, beştep, onnap “beşer onar” vb. (Arıkoğlu 2007b: 118)
Bu tür üleştirme sayı ifadesi, çağdaş Kıpçak yazı dillerinde ve Özbek
Türkçesinde de kullanılır: Kark. onlap “onar onar”, jüzlep “yüzer yüzer” (Uygur
2007: 574), Nog. altılap “altışar altışar”, cetilep “yedişer yedişer”, onlap “onar
onar”, Kırg. ondop “onar onar”, Özb. beşläp “beşer beşer” vb. (Tenişev 1988: 195)

KAYNAKÇA: Tarihî ve Çağdaş Türk Yazı Dillerinde Üleştirme Sayıları http://dergipark.gov.tr/download/article-file/54805

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 18:52
gönderen datadeveb
3. 13. Ek, +lA- isimden fiil yapan ekiyle birlikte türemiş +lAp ekini oluşturur.
Korkmaz (2011: 72), +lAp eki için Türkmen lehçesinde zaman ve tarz zarfları hâline
gelmiş örnekler de kullanıldığından söz eder.
Şol günden soñ Övezmırat batır birnäçe günläp hovlusından çıkmadı. “O günden
sonra Övezmırat günlerce yaşadığı yerden çıkmadı” (Gowşudow, 1989: 500).

Kaynakça: http://www.kesitakademi.com/Makaleler/1 ... CRKMEN.pdf

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 21:39
gönderen cingelek
datadeveb yazdı:Bu bilgiye göre oluşlap türetimim çok yerinde oluyor. Bunun dışında bilmemiz gereken varsa irdeleyelim. +lAp eki çok iş gören bir ek. Ad türetmede çok işe yarıyor.
Bu ek zarf yapmakta kullanılan ektir (+lA + p). Türkiye Türkçesinde +lAyIp şeklindedir.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 21:47
gönderen Oktay D.
datadeveb yazdı:Bu bilgiye göre oluşlap türetimim çok yerinde oluyor. Bunun dışında bilmemiz gereken varsa irdeleyelim. +lAp eki çok iş gören bir ek. Ad türetmede çok işe yarıyor.

Bu ekle ad türetemezsiñiz, bu ek size zaman zarfı vérir. Addan eylem türeten +lA- ekine ulaç eki -p gelerek oluşan birleşik bir ektir. Türkiye Türkçesinde baş > başlayıp, at > atlayıp, kök > kökleyip, sap > saplayıp, ak > aklayıp, ot > otlayıp gibi fiilimsiler oluşturur.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 22:27
gönderen datadeveb
oluşlap türetimimi bilişim alanında kullanmayı düşünüyordum. Bana "oluş" kavramının topluluk kavramıyla bütünleştirici bir ek gerekiyordu. Oluşlap bu sırada kendiliğinden türedi. Sayılarda kullanılıyor.

Kısaca amacım "oluş topluluğu" kavramını taşıyabilecek bir sözcük kullanmaktı. Oluşlaptan daha iyisine varamadım.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 22:33
gönderen Oktay D.
oluşlap déğil oluşlayıp olmalıydı, añlamı da oluşlayarak, oluş yaparak olur bu ekle, istediğiñiz añlamı vérmez.

Ynt: Türkçe'de lap/lep eki

İletiGönderilme zamanı: 03 Oca 2019, 22:39
gönderen datadeveb
Şimdi oluşmak eylemine gelecek olan +lap eki niye sıkıntı çıkarıyor anlamadım.

Şuradaki sözcükler ve ne anlama geldikleri konusunda üstünde durmak isterim.

1.2.3. -lap / -lep /-dap / -dep / -tap / -tep
Bazı örneklerde -p zarf-fiil eki, isimden fiil yapan -la- / -le- üzerine gelip isimlerden
zarflar yapmak için kullanılmış ve sonra da kalıplaşmaya uğramıştır. Ek, Kazak Türkçesinde
çok kuvvetli olan ünsüz uyumu sebebiyle -lap / -lep /-dap / -dep / -tap / -tep olmak üzere 6 farklı
şekilde kullanılmaktadır. Ünlü ile biten, iyelik eki almış veya “r, v, y” ünsüzlerinden biriyle
biten isimlere -lap / -lep, “z, m, n, ñ” ünsüzlerinden biriyle biten isimlere -dap / -dep, “p, t, k, s,
ş” ünsüzlerinden biriyle biten isimlere de -tap / -tep olarak gelir.
azdap ‘dikkatle, azar azar, birazcık’ (KTS). [Seniñ de azdap künéñ bolgan şıgar, Adal
dep Kojbañdı da aktamaymın. (KTTS)]. az-azdap ‘azar azar’ (KT-TTS). [Ol az-azdap kazakşa
bile bastap edi, birak siyrek kezdesetin sözderdi tüsine almay kalatın. (KTTS)]. aylap ‘bir veya
birkaç ay boyu’ (KTS). [Balkoca markum ol üyde aylap cattı. ‘Balkoca merhum o evde aylarca
yattı’ (KTS)]. aylap-cıldap ‘aylarca, yıllarca, uzun zaman’ (KT-TTS). [Aylap-jıldap şet jürip
sagıntıp kelgende, balasın aldına alıp mañdayınan siypalagan da jok. (KTTS)]. aptalap
Kazak Türkçesinde Fiil Çekim Ve İşletme Eklerinde Ek Kalıplaşmaları 361
‘haftalarca’ (KT-TTS). [Kök esekti osı adam aptalap, aylap jürip jaz Hivadan Aral sırtına Aral
sırtınan Bekte oyısatın. (KTTS)]. batpandap ‘bol bol, batman batman’ (KTS). [Kar kalıñ, jer
betin bitep, jayılımdı batpandap basıp kalgan. (KTTS)]. bayızdap ‘acele etmeden, dikkatlice,
ihtiyatla’ (KT-TTS). bir-birlep ‘birer birer, sırayla’ (KT-TTS). [Şeşesi barındagı körgen
kızıktarı, oynagan oyındarı, şeşesiniñ bavırına kısıp-kısıp süygenderi Körkemtaydıñ köziniñ
aldınan bir-birlep ötip jattı. (KTTS)]. birevlep ‘bir bir, birer birer, tek tek’ (KT-TTS). édeyilep
‘bile bile, özellikle, kasten’ [Ogan édeyilep kisi jiberdim. (KT-TTS)]. egizdep ‘ikişer ikişer’
(KT-TTS) [Ölke lıkı tolar ma? Koralı sıyır örmese. Atkılı koy öser me? Egizdep töli ermese.
(KTTS)]. ekevlep ‘1. iki kişi, beraberce 2. ikişer ikişer’ (KT-TTS) [Şıngıspen ekevlep otırıp
anıktagısı keldi. (KTTS)]. emen-jarkılap ‘biraz, ara sıra, azıcık’ (KT-TTS) [Akırı birneşe ay
silkilesken ekevi öz murattarına emen-jarkılap jetkendey boldı. (KTTS)]. eptep ‘yavaşça, az az,
azar azar, tedricen’ (KT-TTS) [Ofiytser özi de eptep kazakşa biledi eken, bar bilgen tilimen
tergevdi özi aldı. (KTTS)]. eptep-septep ‘şöyle böyle, düşe kalka’ (KT-TTS) [Algaşında “bir jıl
eptep-septep şıdap köreyin” degen oymen jürgen edi. (KTTS)]. ertelep ‘1. sabah erkenden 2.
önceden, vaktinden önce’ (KT-TTS) [1. Künde ertelep bul rayonnıñ aldın küzetedi. 2. Mine
bügin de ol ertelep atka kondı. (KTTS)]. etektep ‘çokça, bolca’ (KT-TTS). jaylap ‘yavaş,
aheste aheste’ (KT-TTS). jertagandap ‘yere yakın’ (KT-TTS) [Bakbak japıraktarı jertagandap
ösedi. (KT-TTS)]. jetilep ‘1. haftalarca, haftalar boyu 2. her hafta’ (KT-TTS) [Molda ér üyde bir
jetilep okıtadı. (KTTS)]. jıldap ‘yıllarca’ (KT-TTS) [Jıldap körispegen eki dos kuşaktasa
süyisip, aymalasa ézildesip jatır. (KTTS)]. jöndep ‘doğru dürüst’ [Jöndep tamak işpedi. (KTTTS)]. jumalap ‘haftalarca, bir hafta boyunca’ (KT-TTS) [Key uvakıttarda kökala koyday
bolgan şeşem, jurt közine körine almay, jumalap aylap degendey şımıldık işinde jatıp aluvşı edi.
(KTTS)]. jüzdep ‘yüzer yüzer’ (KT-TTS) [Baskınşılardan kek aluvga bolatının körgen kıpşak
jigitteri, jüzdep kelip Boşmanga kosıldı. (KTTS)]. kakpandap ‘tuzak kurarak, hile ile’ (KTTTS). kattılap ‘sağlamca, sıkıca, sertçe’ (KT-TTS). kazakşalap ‘kazaklar gibi, Kazak âdetlerine
göre ‘(KT-TTS) [ - Osı ma?! – dedi, -matay bulbul kusı, Köp izdep bügin taptım jazı-kısı. Éveli
kazakşalap köriselik, Jarkınım, berirek jür, jasıñ kişi. (KTTS)]. kezektep ‘sırayla, sırayla,
nöbetleşe’ (KT-TTS) [Maldı bir künniñ işinde, kezektep, birese tabiygiy jayılımga, birese ekpe
jayılımga jayu kerek. (KTTS)]. kırıktap ‘kırkar kırkar, fazla fazla’ (KT-TTS) [Bir jolı, osınday
bir aşuv üstinde: “Koymadıñ goy, kolkalap, otızdap ul, kırıktap kız tavıp beretinnen jaman, al
da, armanıña jetşi!” – dedi. (KTTS)]. koralap ‘sürü sürü, sürü halinde’ (KT-TTS) [Bir gajabı,
sol kart ömiriniñ soñgı jıldarında ala-böle jutka uşıraydı, jılkısı üyirlep, koyı koralap kırıladı.
(KTTS)]. korjındap ‘heybe heybe, heybeler dolusu’ (KT-TTS) [Atañnan tozbas ton, azbas at,
korjındap altın aluv kerek. (KTTS)]. kos-kostap ‘çifter çifter, çift olarak’ (KT-TTS) [Kirseñ
adaskanday san bölmesi bar, kımbat radiyolar, kos-kostap kilemderdi tuksa da, sargış sırmen
sırlangan edenge de tösep tastagan. (KTTS)]. mıñdap ‘binlerce, sayısız, çok’ (KT-TTS) [Oydı
böletin okta-tekte aldımızdı oragan akbökender gana mıñdap örip, azdap añırıp turadı. (KTTS)].
mıskıldap ‘azar azar’ (KT-TTS). on-ondap ‘onar onar’ (KT-TTS). sagattap ‘saatlerce, saatler
boyu’ (KT-TTS) [Olar jol üstinde sagattap emes, keyde tévlik boyı jüredi. (KTTS)]. şımşımdap ‘azar azar, gıdım gıdım’ (KT-TTS) [Ata-ana balasınıñ kökeyine jastayınan adamgerşilik
sezimin şım-şımdap kuya beredi. (KTTS)]. tam-tumdap ‘azar azar, azıcık, biraz’ (KT-TTS)
[Şéken Şolpandı kuşaktay jatıp, mazası nege ketkenin tam-tumdap ayttı. (KTTS)]. uvıldapşuvıldap ‘gürültü patırtıyla, şamatayla’ (KT-TTS) [Narazılık, sözdermen biz de uvıldapşuvıldap Ol’ga men Mariyanıñ soñınan erdik. (KTTS)].


http://dergipark.gov.tr/download/article-file/223486