Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen Oğuzosis » 09 Tem 2017, 21:50

Fiilin anlamını güçlendirip peliştiriyor. Uygurcada diğer Türk dillerine nispeten daha çok kullanımda. Mesela, "boljimaq, tahmin etmek" fiiline bu ek getirilince "boljalimaq, falcılık yapmak, fal bakmak" fiiline dönüşüyor. Diğer Türk dillerinde "bolca-" fiili bulunsa da "bolcala-" yok. Asıl soruma gelir isek Türkiye Türkçesinde buna benzer bir kullanım var mı? Ya da onun öncesinden sorayım, tarihte böyle bir ek var mı? Kullanılması uygun mu?

Uygur şivesinden birkaç söz daha:
Choqumaq (eşelemek, deşmek) > Choqulimaq (gagalamak)
Kesmek > Keslimek (Anlam aynı fakat biraz daha büyük olaylar için kullanılıyor)
Butimaq (budamak) > Butalimaq (Geniş alanlar için kullanılıyor)
  • 0

Oğuzosis
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 254
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 199

Ynt: Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen birtancazin » 09 Tem 2017, 22:08

Türkçede - kla, - la biçimi ve bundan geliştirilen - ksa biçimi vardır.

İtmek... İteklemek
Kovmak... Kovalamak
Saymak... Sayıklamak
Uyumak.... Uyuklamak
Çitmek... Çitilemek
Ovmak... Ovalamak
Gözetmek... Gözetlemek
Seyremek... Seyreklemek
Durmak... Duraklamak

Duraksamak, kanıksamak...

Ünlemlere getirilen_la biçimi bundan özgedir.

Gümlemek, patlamak, çatlamak

Adlara eklenen de bundan özgedir.

Başlamak, bıçaklamak gibi.
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen Oğuzosis » 09 Tem 2017, 22:15

Yok, tabii isimden fiil yapan farklı. Ancak sizin dediğiniz "-kla-" eki, eylemden ad yapan "-k" eki ile addan eylem yapan "la-" ekinin birleşimi değil mi? Yani, "say-" fiilinden "sayık" diye bir isim yapılıp sonra "sayıkla-" fiili türetilmemiş mi?
"Kovala-" fiilinde, eylemden eylem yapan bir "-a-" ekini üzerine mi şu an tartıştığımız "-la-" eki gelmiş? Biçimbilim konusunda pek iyi değilim.
  • 0

Oğuzosis
Oğuzhan Yavru
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 254
Katılım: 24 Mar 2017, 19:22
Değerleme: 199

Ynt: Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen birtancazin » 09 Tem 2017, 22:52

Eylemdem eylem eki olarak tasarlasak da kökende dediğin gibi önce adlaştırıp sonra eylemleştiriyor olması olası gibi ancak gözetlemek örneğinde bu durum yok.
Ovuşturmak ile ovalamak anlamca yakın, dikkat edilirse eylemin ardışık, birden çok kez ya da aralıklı olarak yapıldığını anlatıyor bu ek.

Uygurcada kesmek, keslemek örneğine gör belki de kla ya da ala biçimi laya dönüşmüş olabilir
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen Oktay D. » 10 Tem 2017, 14:10

Bu ek, Moğolca -li- ekidir. bolji- eylemi de Moğolcadır zaten, ancak Türkçe bir ekmiş gibi Türkçe eylemlere de kullanılmış. Moğollar da Türkçeden aldıkları eylemlere bu eki kullanıyorlar. Bu ekiñ "tekrarlılık, süreklilik" añlamı vardır.

Türkçede bu ekiñ karşılığı bir -L- eki vardır ancak işlekliğini yitirip kalıplaşmıştır. Örneğin al- "to take" sözcüğü, özünde İlk Türkçede *ablı- şeklindedir, Kitabetül Hakayık'ta avıl- sözcüğü, o güne dek gelmiş doñuk bir biçimidir. Yoksa Türkçede birincil olan *-bl- ünsüz çiftleri kalmamış durumdadır.

Birçok tek heceli kökteki -l- parçalarınıñ bu ek olduğu öñe sürülüyor. Yani bol- "olmak", kül- "gülmek", sil- "silmek", bil- "bilmek" vb. Ancak bu yalñızca kaba bir tahminden ibarettir, pek ciddiye alınmaz.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7852
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4327

Ynt: Dilimizde Fiilden Fiil Yapan "-la-" Eki

İletigönderen ulduzéver » 23 Eki 2018, 19:48

-lA- eki Türkçe -l- ile -A- ekleriniñ birleşmesinden oluşmuş olamaz mı? Bu kadar ilkel ekiñ Moğolca sayılmasını hiç taplayamıyorum. Ek Moğolcada -li- biçiminde Türkçede -l- biçiminde. Nasıl olmuş kim Moğolcadan Türkçeye alınarak -lA- biçimine dönüşebilmiş ama Türkçeniñ kendi içinde -l- › -lA- olamamış?
  • 0

ulduzéver
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 653
Katılım: 25 May 2016, 22:14
Konum: Tebriz
Değerleme: 596


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'