Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

Küçültme-sévgi ekleri

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 01:59

Kayaç ve anaç sözlerindeki ç eki küçültme eki midir, öyleyse iliç mi ileç mi olur...
Yoksa ç burada kayaca anaca olup da kısaltılmış mıdır ( kayaya benzer, anaya benzer..)

Türkçede küçültme, daraltma, ufaltma, bütünün parçasını tanımlama, kısma, azaltma, benzetme, andırma, özgüleme ve ilişkilendirme gibi anlamlar için,
Cık, rak, ç, mık, tı, sı, msı, mtrak, ca, cal, cığaz, n, daş, dıç şın, sıl, sal, l (gıl?) maç, ak/k, ık/k, man var gibi görüyorum..

Kılçık, ufarak, çepiç, kıymık, akıntı, kadınsı, sarımtrak, erkekçe, yavrucuğaz, ekin, yoldaş, sağdıç, sarışın, yoksul, uysal, kızıl, yırtmaç, yanak, kırık (ekmek kırıkları), küçümen....
  • 0

En soñ Oktay D. tarafından 16 Haz 2017, 02:43 tarihinde düzenlendi, toplamda 2 kéz düzenlendi.
Gérekçe: başlık adı düzeltildi
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen Oktay D. » 16 Haz 2017, 03:09

kayaç ve anaç sözcüklerindeki ek küçültme-sévgi eki +ç ile yapılmıştır. Aynı añlamı katan ekler: +ç, +k, +m, ayrıca ilk ikisiniñ birleşimi olan +çik ve ilkiyle soñuncusunuñ birleşimi olan +çım ekidir. Bir de üçünüñ birleşimi olan +çiğim eki de vardır.

Bu +ç eki, beñzerlik añlamı katar +çA ekiniñ kısalmışı değildir çünkü bu tür kısalmalarıñ olmadığı Eski Türkçe döneminde de bu ek +ç biçimindedir. kayaç ve anaç sözcüklerinde beñzerlik ilgisi değil sırasıyla küçültme ve sévgi ilgileri vardır.

kılçık sözcüğünde de kılıç sözcüğüne eklenmiş +k küçültme eki bulunur, géñelde sanıldığı gibi +çık eki yoktur, nitekim öyle olsaydı kılcık biçiminde olurdu.

-mUk eki küçültme añlamı taşımaz, zaten adlara değil eylemlere gelir. Adlara gelen +AmUk eki ise zaten +A- eylem yapıcı eke gelmiş -mUk ekidir [Marcel Erdal, Old Turkic Word Formation, 1991]. Bu ek hayvan veya nesne adları veya renk adlarından o renge özgü özellik barındıran adlar yapar. Örneğin kızamık sözcüğü, hastalığıñ kızıl rengine özgü oluşundan ortaya çıkmıştır. kıymık sözcüğü de kıy- "kesmek, acıtmak, cezalandırmak" sözcüğünden türeyen bir addır.

Birçok eki aynı potada eritmişsiñiz. Bunlar çok ayrık ekler: +rAk eki küçültme değil, tam tersine büyütme veya pekiştirme ekidir (tıpkı ok edatı gibi). İtalyanca +one/+ona eki gibidir, bir bakıma +çik ekiniñ tersi işleve iyedir. +çA, +mAn, +sıg > +sı, +mtrak, +sıl/+sAl gibi ekler ise beñzetme-denklik ekleridir. +dAş/+dıç eki de çok kısıtlı bir denklik ekidir. +şın/+çın eki renk adları yapar. kırık'taki -k eki eylemden soñucu belirten edilgen geçmiş zamanlı ad yapar. -l eki, eylemlerden renk adları veya nispet sıfatları yapar. -ntı eki eylemden pekiştirmeli masdar veya durum adları yapar.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7836
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4301

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 09:06

ufarak
sıfat
sıfat Biraz ufak
"Kara ve pos bıyıklar bu kuru ve ufarak yüzü karanlıklar içinde bırakıyordu." - P. Saf



küçültme eki
a. Kelimelerin anlamına küçüklük, azlık, sevgi, acıma kavramları katan cik, -cek, -ceğiz, -imsi, -imtırak, -rek, -ce ekleri.

Güncel Türkçe Sözlük
küçültme eki İng. diminutive suffix
Sözcüklerin anlamına, küçüklük, azlık, sevgi, şefkat kavramları katan ekler. Türkçede bu kavramlar şu eklerle sağlanır: -ce (güzelce) ; -cik, -cek (kedi-cik, ufa-cık, küçü-cük, küçü-cek, anne-ciğ-im) ; -ceğiz (ev-ceğ-iz, cocuk-cağ-ız) ; -imsi, -imtrak (yesil-imsi, yeşilimtrak) ; -rak (ufa-rak) vb.

BSTS / Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü 1972
küçültme eki İng. diminutif, diminutive
Üzerlerine geldiği ad soylu kelimelerin anlamına küçüklük, azlık, sevgi, şefkat kavramları katan ekler. Türkçenin bu kavramları sağlayan ve hepsi de vurgulu olan ekleri şunlardır: +CA (seyrek+çe, tatlı+ca, deli+ce, «çubuk», güzel+ce); +cIK (kimse+cik, ada+cık, kuş+cuk, yavru+cuk, bir yudum+cuk, ince+cik, küçü+cük < küçük+cük, mini+cik < minik+cik); +cAK (yav+ru+cak, büyü+cek < büyük+cek, çabu+cak < çabuk+cak); +cAğIz (adam+cağız, kız+cağız); +rAk (az+rak, ufa+rak < ufak+rak, küçü+rek < küçük+rek, acı+rak) vb.

BSTS / Gramer Terimleri Sözlüğü 2003


Ayrıca eyin eyleme neyin ada eklendiğini biliyorum, karıştırdığım yok.
Verdiğiniz bilgilerin çoğu yanlış

Kıymık, kıyma işinde çıkan küçük parçadır, ceza kın ile kıymak aynı kökten olabilir, kınamak buradan gelir, kıyım kıyma kıymık ile nasıl birtuttuk.

Rak eki başlı başına bütüne ait parça ifade eder.

Ana türkçe öyleyse böyle diyerek söz anlamıyla örtüşmeyen ilginç denklikler ortaya çıkarmışınız.
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 09:15

Cık eki yoktur değil vardı şöyle oluşmuştur diye anlatılırsa ayrıca daha tutarlı olacak.

Mık,.. Eki de kusmuk, kıymık, çitmik (parmak ucuyla alınan küçük ölçü) vb..

Ntı ile yakın anlamlı
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen Oktay D. » 16 Haz 2017, 13:00

birtancazin yazdı:Verdiğiniz bilgilerin çoğu yanlış

Söylediklerimi Marcel Erdal'ıñ 900 sayfa boyunca örneklerle ve birincil kaynaklarla yalñızca ekleri irdelediği "Old Turkic Word Formation" bétiğinden bildirdim. Eğer yañlış bir bilgi yazılıysa "şu ek böyle bir añlam katmıyor, M. Erdal yañlış yazmış" diyorsañız, açıkça ve kaynaklarıyla bélirtiñ. TDK gibi güvenilirliği pek olmayan bir sözlüğüñ maddesinden, kaldı ki bir sözlükten, morfoloji argümanı vérilmez. Doğru düzgün ve birincil kaynaktan (ekiñ eski metinlerdeki kullanımı ve makalelerden) karşı çıkmañız gérekiyor. Kaldı ki, Türkoloji camiasında bu atfettiğim yapıt kadar kapsamlı bir Türkçe sözcükleriñ yapılaşımını véren bir başka kaynak var mı? Yok siz daha iyi ve kanıtlı bilgilere sahipseñiz o düzeyde bir makale veya bétik çıkarıñ da yararlanalım, kalkıp da sözlük maddesinden vérmek yérine.

birtancazin yazdı:Cık eki yoktur değil vardı şöyle oluşmuştur diye anlatılırsa ayrıca daha tutarlı olacak.

Ayrıca +çik eki yoktur démedim, yapısını söyledim. İyi okuyuñ.

birtancazin yazdı:küçültme eki
a. Kelimelerin anlamına küçüklük, azlık, sevgi, acıma kavramları katan cik, -cek, -ceğiz, -imsi, -imtırak, -rek, -ce ekleri.

Güncel Türkçe Sözlük

-imsi, -imtırak ekleri küçültme değil denklik/beñzetme ekleridir. Bu sözlük maddesini yazanıñ kafası karışmış sanırım.

birtancazin yazdı:Ana türkçe öyleyse böyle diyerek söz anlamıyla örtüşmeyen ilginç denklikler ortaya çıkarmışınız.

Örnek ve kaynaklarını atfettiğim kitabıñ 99-100-101 bétlerinde bulabilirsiñiz. Oradaki yazılanları çürütmek istiyorsañız daha bélirgin ve açık yazıñ. Denklikleri beğenmediñiz diye kesip atmañız doğru değil.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7836
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4301

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 15:14

Ufarak sözündeki rak ekinin büyültme anlamını açıklarsanız
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen Oktay D. » 16 Haz 2017, 16:31

Burada da pekiştirme añlamı katmış, ufak olmanıñ boyutunu arttırmış: "çok ufak, daha ufak".

Zaten +rAk eki Eski Türkçede "daha ..." ile iştaş olarak kullanılmış hep: yéğrek "daha yéğ", yavuzrak "daha yavuz", küçsüzrek "daha güçsüz", bégrek "efendi", aşnurak "daha öñce", érterek "daha erken", öñrerek "daha öñce", ...
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7836
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4301

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen birtancazin » 16 Haz 2017, 16:57

Yahu böyle anlatsanıza en baştan :)
  • 0

birtancazin
birtancazin
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 770
Katılım: 19 May 2017, 00:37
Değerleme: 260

Ynt: Küçültme-sévgi ekleri

İletigönderen Oktay D. » 16 Haz 2017, 17:21

O kadar ek vardı ki, bir iki tanesinden soñra kısa kesmiştim nasıl olsa kaynağını vérdiğim için.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7836
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4301


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'