Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-miş duyulan geçmiş zaman eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

-miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen Oktay D. » 11 Eyl 2016, 17:13

Eski Türkçede -miş eki her zaman -miş biçiminde bulunurdu, -mış, -muş, -müş biçimleri yoktu. Bunu eñ açık şekilde Uygurlarca Orkun-Yenisey abecesiyle yazılmış 9.yy'a ait fal bétiği olan Irk Bétig adlı el yazmasında görüyoruz.

O bétikte /ş/ sesi için kalıñ ve ince ayrımı bulunuyordu, ince /ş/ için eS damgası, kalıñ /ş/ için aS damgası kullanılmıştı. -miş ekine baktığımızda her zaman için eS damgası görülür.

Orkun yazıtlarında da kalıñ-ince ayrımı olmayan ayrı bir Ş damgası olmasına karşın -miş ekiniñ her zaman eS damgasıyla yazıldığını görürüz (birçok /ş/ sesi için eS damgası kullanıldığı da açık, örneğin "işitmek" añlamındaki éşid- eylemi).

Bu ekiñ tek biçimli olup ünlü uyumuna uymaması, kuşkuları üzerine çekiyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen Bi50likdaha » 12 Eyl 2016, 21:30

Ekten ziyade kendine özgül bir eylemin hali olma ihtimali var mı peki? Çoğu yardımcı zaman/eylem eki zamanında ayrı bir eylemin haliydi sanılmıyorsam. -Yor'u birincil örnek olarak verebilirim.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 417

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen Oktay D. » 13 Eyl 2016, 18:45

İyi bir başlangıç. Ancak soñuç çıkmadı oradan.

Kaynaşmış bileşik éylemlerde bir ulaç eki ve yardımcı éylem oluyor. Örneğin -iyor ekine bakarsak, asıl éyleme -i/-ı/-u/-ü eki geliyor ondan soñra yorır eylemi geliyor:
Eski Anadolu Türkçesi gele yorır > Türkiye Türkçesi geliyor
Buradaki -e/-a ekiniñ daralması, /y/ sesinden kaynaklıdır. Ayrıca buradaki yardımcı éylem de Eski Türkçe yorı- "yürümek" éyleminiñ geñiş zaman çekimidir.

Öte yandan -miş ekini nasıl parçalamalıyız ki bir ek ve ardından bir çekimli éylem olsun?

-m ekinden ayırırsak parçası nasıl bir éylemiñ çekimli hâlidir? Bu parçalanmada -ş diye bir çekim eki ve i- diye Eski Türkçe bir éylem olmadığı için buradan bize ekmek çıkmaz gibi görünüyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen cingelek » 29 Eyl 2016, 10:47

Oktay D. yazdı:Bu ekiñ tek biçimli olup ünlü uyumuna uymaması, kuşkuları üzerine çekiyor.
Eski imladan kaynaklanan bir durum olabilir. Osmanlı Türkçesinde de görülen geçmiş zaman eki daima دى (di) biçiminde yazılıyordu ancak o dönemde yabancılara Türkçe öğretmek maksadıyla yazılmış Latin harfli kitaplara bakınca ekin ünlü uyumuna girdiği açıkça anlaşılabiliyor.
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 233
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 184

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen Oktay D. » 29 Eyl 2016, 11:08

Osmanlıcada /ı/ ile /i/ arasında ayrım olmadığı için دى (di) biçimi hem /dı/ hem /di/ diye okunur. Üstelik Osmanlıcanıñ erken ve orta döneminde gerçekten de bu ek önceki dönemlerde olduğu gibi -dı ve -di olarak geçiyordu (-du/-dü okunuşu soñradan ortaya çıkmıştır ve yazı düzeni değişmediği için yazıya yansımamıştır).

Oysa Orkun-Yenisey damgalarında kalıñ ş ve ince ş ayrımı var. Özellikle Irk Bétig el yazmasında kalıñ /s/ sesleri aS damgasıyla ince /s/ sesleri eS damgasıyla bélirtilmiştir. Ancak -miş eki her zaman için eS damgasıyla yazılmıştır. Hiçbir damgalı yazımda aS damgasıyla yazıldığını göremezsiñiz. Eñ fazla yansız olan Ş damgası kullanılır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen cingelek » 29 Eyl 2016, 11:56

Oktay D. yazdı:Osmanlıcada /ı/ ile /i/ arasında ayrım olmadığı için دى (di) biçimi hem /dı/ hem /di/ diye okunur. Üstelik Osmanlıcanıñ erken ve orta döneminde gerçekten de bu ek önceki dönemlerde olduğu gibi -dı ve -di olarak geçiyordu (-du/-dü okunuşu soñradan ortaya çıkmıştır ve yazı düzeni değişmediği için yazıya yansımamıştır).
Eski Anadolu Türkçesi döneminde ekin -dU biçimi 3. şahıslar dışında bulunuyordu.
  • 0

cingelek
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 233
Katılım: 17 Mar 2015, 15:28
Değerleme: 184

Ynt: -miş duyulan geçmiş zaman eki

İletigönderen Oktay D. » 13 Kas 2016, 13:11

cingelek yazdı:
Oktay D. yazdı:Osmanlıcada /ı/ ile /i/ arasında ayrım olmadığı için دى (di) biçimi hem /dı/ hem /di/ diye okunur. Üstelik Osmanlıcanıñ erken ve orta döneminde gerçekten de bu ek önceki dönemlerde olduğu gibi -dı ve -di olarak geçiyordu (-du/-dü okunuşu soñradan ortaya çıkmıştır ve yazı düzeni değişmediği için yazıya yansımamıştır).
Eski Anadolu Türkçesi döneminde ekin -dU biçimi 3. şahıslar dışında bulunuyordu.

O durum, Eski Türkçede de vardı: ek aldığında kökteki yuvarlaşmaya beñzeşiyordu. Ancak bu durum, söylediğim gerçeği değiştirmiyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7904
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 1 konuk

Reputation System ©'