Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

-gA- eki

Ekleriñ kökeni üzerine çalışmaları içerir.

-gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 19 May 2014, 22:27

-gA- eki, etkenlik çatı ekidir, yani edilgenliğiñ tersi.

esirke- "korumak, esirgemek" ← esiz- "yazıklamak, korumacılık duymak"
(y)ılga- "(at) koşmak, akın yapmak" ← (y)ıl- "hızlı olmak"
bulga- "karıştırmak, bulamak" ← *bul- "?" (bulut sözcüğü ile ilgili olsa gerek)
tolga- "dolamak" ← tol- "şişmek, dolmak"
ulga- "büyüklenmek" ← ul- "ulu, büyük olmak"
yalga- "yalamak" ← yal- "(yakı vs) sürmek"
ārgar- "yormak" ← ār- "yorulmak, gezmek"
ırga- "sağ sola çekmek, sallamak" ← ır- "ırgalamak"
karga- "lanetlemek" ← kar- "karşı olmak"
kırga- "yüz çevirmek" ← kır- "kırmak, üzmek"
angar- "and içirmek, söz verdirmek" ← an- "anmak, hatırlamak"
sangar- "varsaymak" ← san- "sanmak, düşünmek"
satga- "çiğnemek, ezmek" ← sat- "ezindirmek"
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Bi50likdaha » 20 May 2014, 15:19

Hiç kalmamış neredeyse, çok fire vermişiz bu ekte.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1845
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 417

Ynt: -gA- eki

İletigönderen birtancazin_ » 24 May 2014, 17:39

bu konuda türkiye türkçesi ağızlarında ve şive ile lehçelerde de örnekler vardır.
oyulganmak , basırgamak, esirgemek yarlıgamak, yadırgamak, indirgemek ...

etkenlik belirtmesinin yanısıra daha vurgulu ve güçlü bir eylemin varlığını tanımlar.
  • 0

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 33

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Türkeröz » 06 May 2017, 00:24

Oktay D. yazdı:-gA- eki, etkenlik çatı ekidir, yani edilgenliğiñ tersi.

esirke- "korumak, esirgemek" ← esiz- "yazıklamak, korumacılık duymak"
(y)ılga- "(at) koşmak, akın yapmak" ← (y)ıl- "hızlı olmak"
bulga- "karıştırmak, bulamak" ← *bul- "?" (bulut sözcüğü ile ilgili olsa gerek)
tolga- "dolamak" ← tol- "şişmek, dolmak"
ulga- "büyüklenmek" ← ul- "ulu, büyük olmak"
yalga- "yalamak" ← yal- "(yakı vs) sürmek"
ārgar- "yormak" ← ār- "yorulmak, gezmek"
ırga- "sağ sola çekmek, sallamak" ← ır- "ırgalamak"
karga- "lanetlemek" ← kar- "karşı olmak"
kırga- "yüz çevirmek" ← kır- "kırmak, üzmek"
angar- "and içirmek, söz verdirmek" ← an- "anmak, hatırlamak"
sangar- "varsaymak" ← san- "sanmak, düşünmek"
satga- "çiğnemek, ezmek" ← sat- "ezindirmek"



Bulut sözü de buğudan olabilir.
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 06 May 2017, 01:34

Türkeröz yazdı:
Oktay D. yazdı:...
bulga- "karıştırmak, bulamak" ← *bul- "?" (bulut sözcüğü ile ilgili olsa gerek)
...

Bulut sözü de buğudan olabilir.

Olabilmesi için bir kökenleme göremiyorum. Eski Türkçe adına hangi ekler gelebilir de bulut olabilir, çıkaramadım.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen bensay » 06 May 2017, 19:18

buu+lı+t diye bir kökenleme anımsıyorumsa da kaynağını anımsamıyorum
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2690
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1208

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 07 May 2017, 10:25

+lı nedir?
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Türkeröz » 07 May 2017, 12:43

Oktay D. yazdı:
Türkeröz yazdı:
Oktay D. yazdı:...
bulga- "karıştırmak, bulamak" ← *bul- "?" (bulut sözcüğü ile ilgili olsa gerek)
...

Bulut sözü de buğudan olabilir.

Olabilmesi için bir kökenleme göremiyorum. Eski Türkçe adına hangi ekler gelebilir de bulut olabilir, çıkaramadım.


buğulamak
buğulanmak
buğulaşmak
buğulu
buğunak
..
  • 0

Üyelik görseli
Türkeröz
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2947
Katılım: 25 Nis 2008, 17:08
Değerleme: 521

Ynt: -gA- eki

İletigönderen bensay » 07 May 2017, 13:08

Oktay D. yazdı:+lı nedir?


buğulu derkenki +lı olmalı
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2690
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1208

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 07 May 2017, 13:27

Türkeröz yazdı:buğulamak
buğulanmak
buğulaşmak
buğulu
buğunak
..

Yani? Bunlarıñ varlığı kökeni açıklamıyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 08 May 2017, 01:35

bensay yazdı:
Oktay D. yazdı:+lı nedir?


buğulu derkenki +lı olmalı

Eski Türkçede + eki +lıg biçimindeydi, oysa bulıt sözcüğünde g sesi bulunmuyor. Bir de Eski Türkçede bulıt sözcüğü ikinci hecesinde açık bir /ı/ sesi var, örneğin Irk Bétig'de damgalarla yazılırken BULIT biçiminde /ı/ sesini véren damgayla yazılmış.
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen bensay » 09 May 2017, 01:52

öyleyse buğulanmak gibi bir anlama iye bul- biçiminde eylem köküne dayalı bir sözcük olmalı, çok eski bir alıntı değilse, altaycada, öbür türk diyeleklerinde denkliklerine ilişkin bir bilgi varmıdır
  • 0

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2690
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1208

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 09 May 2017, 13:12

bensay yazdı:öyleyse buğulanmak gibi bir anlama iye bul- biçiminde eylem köküne dayalı bir sözcük olmalı, çok eski bir alıntı değilse, altaycada, öbür türk diyeleklerinde denkliklerine ilişkin bir bilgi varmıdır

Añlam ilgisi aşırı bélirgin bir sözcük var:
Doğu Kıpçakça(*) Kazak, Nogay, Karakalpak buldır "sisli/puslu, bulutlu"
Kırgızca buldur "puslu, bulutlu"

Ayrıca yukarıda bélirttiğim gibi aynı *bul- sözcüğü bulga- "bulamak" sözcüğünüñ kökü de olabilir bu. Añlam olarak "puslu olmak, bulanık olmak" diyebiliniz. Bu arada būs "pus, sis" sözcüğü de bu ailede düşünülebilir belki ancak uzun /u/ olması daha çok "buğu" sözcüğünüñ olduğu aileye göz kırpıyor, tabii eğer bu uzunluk birincil ise.

Öte yandan añlam ilgisi pek açık olmayan bir-iki sözcük daha var, ancak bunlar bulut ile değil de buz ve bud- "buz olmak" sözcükleriyle ilgili olabilir.
Özbek bulduriq "kırağı"
Türkmen buldurçın "kırağı"
Oyrat pulug "buzlu yüzey"
Tuva buluq "buzlu yüzey"
Yakut buluus "buzul"
  • 5

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443

Ynt: -gA- eki

İletigönderen bensay » 09 May 2017, 23:24

başta bula(n)mak ile bulut arasında en ufak bir anlam ilişkisini usum kesmemişti, ancak gittikçe ağırlık kazanıyor
  • 5

http://www.gelgelturkce.blogcu.com
https://www.facebook.com/OzlestirmeKilavuzu
Evrensel olan kavramlardır, sözcükler ulusal olabilir, dahası olmalıdır.
Üyelik görseli
bensay
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 2690
Katılım: 03 Eyl 2007, 14:19
Konum: istanbul
Değerleme: 1208

Ynt: -gA- eki

İletigönderen Oktay D. » 09 May 2017, 23:40

Pek yalıñ bir ilişki olmadığı konusunda haklısın. Yön açısından bakarsak kökeni *bul- > bulga- olarak kurgulandığı için añlam ilişkisiniñ de aynı yönde olması gérekir, o da "bulamak" > "bulut" yönünüñ tersi oluyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 7907
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 4443


Dön Ekler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'