1. bét (Toplam 1 bét)

+maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 12 May 2014, 15:11
gönderen Batuhan Düzgün
Türkçede üç ayrı ek var: +maç, -maç, +mAç. Bunların kökenleri aynı mı görevleri nedir bunu tartışalım.

Birinci +maç eki adlara geliyor yine ad yapıyor:

dilmaç < tilmaç < til(>dil)+maç
sığırtmaç < sığır[t]+maç


gibi...

Öteki -maç eki ise eylemlere geliyor yemek adı yapıyor:

bula-maç
tut-maç


gibi...

Büyük olasılıkla yemek adı yapan -maç ekinin türetimi şöyledir:

bulama aş > bulamaç
tutma aş > tutmaç

Bir de -mAç eki var. Bu da eylemlerden ad türetiyor:

yırt-maç

gibi...

Bu -mAç eki de büyük olasılıkla -AmAç ekinden türedi.

dön-emeç

gibi...

Peki addan ad yapan +maç eki nice türedi? Yorumlarınız neler?

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 12 May 2014, 17:50
gönderen Bi50likdaha
Öteki -maç eki ise eylemlere geliyor yemek adı yapıyor:

bula-maç
tut-maç


Bu yanlış olmuş, +maç diye bir ek söz konusu değil burada.
Birleşik ad bunlar aş sözcüğü ile yapılmış, +aş sözcüğü olarak ekleşmiş.

Bulama+aş
Sütlü+aş
tutma+aş
Güllü+aş

Gibi

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 12 May 2014, 20:30
gönderen Oktay D.
yırtmaç "giysilerde yırtılmış yer", dönemeç "dönecek yer", tutamaç "tutacak yer" gibi eylemden ad yapan ekler çok yüksek olasılıkla -gAç ekinden gelmektedir:
*yırtıngaç > *yırtñaç > yırtmaç
döngeç > *dönñeç > dönmeç, dönemeç
tutungaç > *tutuñaç > tutamaç

Karşılaştırıñ:
Eski Türkçe barñak > parmak
Eski Türkçe toñuz > domuz

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 12 May 2014, 23:42
gönderen Bi50likdaha
Oktay D. yazdı:yırtmaç "giysilerde yırtılmış yer", dönemeç "dönecek yer", tutamaç "tutacak yer" gibi eylemden ad yapan ekler çok yüksek olasılıkla -gAç ekinden gelmektedir:
*yırtıngaç > *yırtñaç > yırtmaç
döngeç > *dönñeç > dönmeç, dönemeç
tutungaç > *tutuñaç > tutamaç

Karşılaştırıñ:
Eski Türkçe barñak > parmak
Eski Türkçe toñuz > domuz

Peki +mAç dengi +bAç ekini de +gAç'a bağlayabilecek misin?
Saklambaç, kırbaç gibi.Belki b=v dönüşümünden Yala+baç=Yalvaç olmuş olabilir emin değilim.

Açıkçası bir açıklama yapmak gereği duysam bu ek için birleşik ek derdim, birinin yanlışlaması azı doğrulaması için.
Eylemden ad yapan +mA eki ve ona eklenen küçültme yapacan ekiyle meydana gelmiş.

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 13 May 2014, 01:08
gönderen Oktay D.
Bi50likdaha yazdı:Peki +mAç dengi +bAç ekini de +gAç'a bağlayabilecek misin?
Saklambaç, kırbaç gibi.Belki b=v dönüşümünden Yala+baç=Yalvaç olmuş olabilir emin değilim.

Açıkçası bir açıklama yapmak gereği duysam bu ek için birleşik ek derdim, birinin yanlışlaması azı doğrulaması için.
Eylemden ad yapan +mA eki ve ona eklenen küçültme yapacan ekiyle meydana gelmiş.

yalavaç sözcüğündeki *-b- birincildir çünkü sözcük Eski Türkçede böyle geçiyor. Oysa deminki örnekler hep Türkiye Türkçesinden.

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 14 May 2014, 00:03
gönderen bensay
Sığırtmaç sözcüğü bugün ölçünlü yazı dilinde seğirtmek olarak bildiğimiz eylemliğin bir türevi olsa gerektir. Niyecesi Çünkü bu sözcüğün ağızlarda ünlü kalınlaşması ile daralmasına uğramış biçimi olduğunu düşündüren bir "sığırtmak" sözcüğü bulunmaktadır. geçenlerde başka bir konu başlığında yerliktaş Türkeröz bu sözcüğün bildirimini yapmıştı. Ben de özdeşiyle TTAS'den alıntılıyorum:

sığırtmak   
Koşmak.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü



Öte yandan, burada daha önceden bildirimi yapılmış olan  "dilmaç" sözcüğü ile "ayakmaç, ilikmeç, gölmeç, sıramaç, tahtamaç" sözcüklerini eylem köküne bağlayabilmek pek olanaklı gözükmüyor.


Sırtmaç A.Tietze'de geçiyor "apartuna 'ceketlerin kol ağızlarına yapılan sırtmaç'"


Öbür sözcükler TTAS'de bulunuyor:

ayakmaç   
Dokuma tezgâhı pedalı.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

ilikmeç   
Düğme iliği.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

gölmeç   
Küçük su birikintisi, gölcük.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

sıramaç   
Sıraya dizilmiş, sıralanmış: Sıramaç kayalara baksana.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

tahtamaç   
Kanepe minderi.

Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 14 May 2014, 00:35
gönderen Bi50likdaha
Sığırtmaç sığır çobanı demek değil mi?

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 01:53
gönderen Türkeröz
Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 02:09
gönderen Bi50likdaha
Türkeröz yazdı:Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?

Anlamı ne ki?

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 03:46
gönderen Türkeröz
Hidrojen için gelmişti aklıma.

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 11:27
gönderen Oktay D.
Türkeröz yazdı:Peki "sıvıtmaç" gibi bir söz doğru olur mu türetilirse?

sıvı- "sıvı hâline gelmek[desc=sivišmak, sivig][·][/desc]" sözcüğünden sıvıt- "sıvılaştırmak", oradan da sıvıtgaç~sıvıtmaç "sıvılaştırıcı şey → hidrojen" bence doğru bir türetim.

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 12:22
gönderen M.calli
hidrojen ne zaman sıvılaşıyor? benim bildiğim hidrojenin sıvılaşması için epey düşük bir sıcaklık gerek ve özgüllük yok herşey sıvılaşır bir tür adı olabilir anca bana kalırsa

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 19 May 2014, 12:31
gönderen Oktay D.
M.calli yazdı:hidrojen ne zaman sıvılaşıyor? benim bildiğim hidrojenin sıvılaşması için epey düşük bir sıcaklık gerek ve özgüllük yok herşey sıvılaşır bir tür adı olabilir anca bana kalırsa

Burada sıvısıvıg veya sıvı- "su hâline getirmek" sözcüğü susub sözcüğünden geldiği için özünde sulaştırıcı yazmalıydım. Benim yañlışım.

Ynt: +maç eki, -maç eki, +mAç eki

İletiGönderilme zamanı: 24 Şub 2015, 23:04
gönderen Türkeröz
-maç anlamı
-mış, -miş eki yerine kullanılır : Tutmaç (tutulmuş).
-Tokat

Mesaj içeriğini görmek için kayıt ve giriş gerektirir